د بښنې نړۍوال سازمان: د ترهګرو په نوملړ کې د بلوچ فعالانو شاملول د بشري حقونو سپکاوی دی

دغه سرچینه وايي، د خلیلزاد او د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر ترمنځ دا لیدنه د خلیلزاد په غوښتنه ترسره شوې وه، چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د وروستیو نښتو وړاندې یې غوښتنه کړې وه.

د سرچینې په وینا، د غونډې په پیل کې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر د افغانستان او پاکستان د وروستي جنګ په اړه د طالبانو د دریځ او غبرګون په اړه له خلیلزاد څخه وپوښتل.

په دې لیدنه کې د امریکا او افغانستان ترمنځ د اړیکو د تنظیم، د سیمې، روسیې، چین او هند په اړه د امریکا ستراتیژیک نظر، د انټرنېټ وضعیت او د پاکستان سره د اړیکو د تنظیم په اړه هم خبرې شوې دي.

سرچینې وویل، د غونډې په پای کې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر او خلیلزاد د شاوخوا نیم ساعت لپاره په جلا توګه سره ناست وو، خو د هغو خبرو جزییات معلوم نه دي.

د یادونې وړ ده، چې د افغانستان لپاره د امریکا د بهرنیو چارو وزارت دغه پخوانی استازی څو ورځې وړاندې کابل ته په یو نااعلان شوي سفر تللی و، چې هلته یې د طالبانو د بهرنیو چارو د وزیر سربېره یو شمېر لیدنې کړې دي.

اسلام اباد کې د طالبانو سفارت د پنجشنبې په ورځ د لړم په لومړۍ نېټه، پر اېکس پاڼې لیکلي چې سردار احمد شکیب د اسلام اباد نړیوال اسلامي پوهنتون له مشر سره لیدنه کړې او په لیدنه کې شکیب یاد پوهنتون د اسلامي ورورولۍ او د مسلمانو ملتونو ترمنځ د علمي همغږۍ سمبول بللی دی.

همدا راز شکیب د کابل نړيوال اسلامي پوهنتون د جوړیدو په اړه معلومات وړاندې کړل او د دواړو پوهنتونونو ترمنځ د علمي، تخنیکي او څېړنیزو اړیکو د پیاوړتیا غوښتنه یې وکړه.

سفارت زیاتوي، چې شکیب په پاکستان کې د افغان محصلینو وروستۍ ستونزې مطرح کړې او وې ویل: «د استوګنې د پي‌او‌ار او ای‌سي‌سي اسنادو د اعتبار ختمېدل، د تحصیلي ویزو د تمدید ستونزې، مالي مشکلات او د بورسونو محدودیتونه د محصلینو د جدي اندېښنو سبب شوي او د دوی د تحصیل بهیر یې متاثر کړی دی.»

په اسلام‌اباد کې د افغانستان سفارت ویلي، چې ډاکټر احمد سعد الاحمد ژمنه وکړه چې یادې اندېښنې به د پوهنتون له رهبري هییت سره شریکې کړي او د خپلې صلاحیتي حوزې په کچه به د افغان محصلینو د ملاتړ لپاره اقدام وکړي.

سفارت زیاتوي چې نوموړي د اسلام‌اباد نړيوال اسلامي پوهنتون او کابل نړيوال اسلامي پوهنتون ترمنځ د همکاریو د پراخېدو وړاندیز هم تایید او ملاتړ یې کړی.

د پوځ د عامه اړیکو رییس احمد شریف چودري دا څرګندونې د صوابۍ په ټوپي سیمه کې د غلام اسحاق خان د انجنیرۍ او ټېکنالوژۍ په انسټېټیوټ کې د محصلینو له یوې ناستې سره د خبرو پر مهال وکړې.

هغه وویل، پاکستان د وسله والو د شتون پر ضد لازم ګامونه اخیستي او پوځ به په راتلونکي کې هم د هر ډول برید یا دښمنۍ پر وړاندې ټينګ دریږي.

په دې ناسته کې احمد شریف د پاکستان او افغانستان ترمنځ په ډيورنډ فرضي کرښه د وروستیو نښتو، امنیتي وضعیت او د ټولنیزو رسنیو رول باندې هم خبرې وکړې.

چودري زیاته کړه، د هېواد ځوان نسل د ملت د روښانه راتلونکي ضامن دی او د پاکستان د پرمختګ او هوساینې لپاره مهم رول لري.

د پاکستان ګمرک د ټرانزیټي سوداګرۍ ادارې د معلوماتو له مخې؛ په یاده موده کې د بار وړونکو موټرو ګڼه ګوڼه خورا ډېره شوې او په درېیو بېلابېلو پړاونو کې به اوس دغه ټرانزیټ ته اجازه ورکول کېږي. ویل شوي، د ګنې ګوڼې تر ختمېدو وروسته به د ګمرکونو چارې هم له بېړني حالت څخه عادي حالت ته راوګرځي.

لومړي پړاو کې هغه موټرو ته اجازه ورکول کېږي، چې بندرونو ته نږدې وي او د دغو موټرونو وزن به هم بیا کتل کېږي. اېکسپرېس ټرېبیون ورځپاڼې په خپل راپور کې زیاته کړې، چې د دغو ټرانزیټي توکو بشپړه کتنه هم ترسره کېږي. د دغو موټرو لومړی پړاو له چمن څخه پیلېږي.

د ټرانزیتي سوداګرۍ بیا پیل د هغو سوداګرو، چلوونکو او بار وړونکو شرکتونو لپاره ښه زېری دی، چې د ډیورنډ کرښې د تړل کېدو په موده کې له درنو مالي زیانونو سره مخ شوي وو. پاکستاني چارواکو ویلي، چې په دې نوي پړاو کې امنیتي او کنټرولي تدابیر یې سخت کړي؛ څو د قاچاق او ناقانونه سوداګرۍ مخه ونیسي.

هم‌مهاله ویل کېږي، چې د چمن دروازه هم د بار وړونکو موټرو پر مخ خلاصه شوې؛ خو د تورخم دروازه لا هم د هر ډول تګ راتګ پر مخ تړل شوې ده. پر ډیورنډ کرښه ټولې دروازې د طالبانو او پاکستاني‌ عسکرو ترمنځ د نښتو له کبله ۱۲ورځې وړاندې تړل شوې دي؛ خو تازه یوازې د چمن دروازې د بېرته پرانېستل کېدو خبر ورکړل شوی دی.

سرچینو افغانستان انټرنشنل – پښتو ته ویلي، چې لاهم په تورخم کې دواړه غاړو ته د لارې د خلاصون لپاره هلې ځلې نه لیدل کېږي. درې ورځې وړاندې طالبانو او پاکستان په تورخم کې خپل ګمرکي مامورین د چارو ترسراوي لپاره ور غوښتي وو او اټکل کېده، چې ښايي دغه لاره ژر د بار وړونکو موټرو پرمخ خلاصه شي؛ خو لا تراوسه همداسې بنده پاتې ده.

په ننګرهار کې یو سوداګر د نوم نه ښودلو په شرط ویلي، چې د دغې لارې د بندښت له کبله له سختو ستونزو سره مخ دي او درانه مالي زیانونه یې لیدلي دي. دی وایي، د تازه مېوو او سبزیجاتو بار لارۍ یې تورخم کې څو ورځې دمخه نوبت ته ولاړې وې،‌ څو پاکستان ته یې ولېږدوي؛ خو جګړې یې مخه ونیوله.

د هغه په خبره: «جنګ چې شروع شو، موږ خپلې لارۍ بېرته راواپس کړې. دوه شپې مو انتظار وکړو؛ خو پته یې ونه لګېده او بیا مې جلال‌اباد کې په ارزانه بیه خرڅې کړې او سخت تاوان مې په‌کې وکړو».

هم‌مهاله د کندهار په سپین بولدک کې هم سوداګر له ورته ستونزو سره مخ دي او هلته هم د چمن دروازه تړلې ده؛ خو یوازې کله کله له پاکستان نه اېستل کېدونکو کډوالو ته پرې افغانستان ته د اوښتو اجازه ورکول کېږي. هلته هم د کرښې دواړه غاړو کې زرګونه بار وړونکي موټرونه په کتارونو کې ولاړ دي او له نامعلوم برخلیک سره مخ دي.

په تورخم کې د بار وړونکو موټرو تر څنګ له پاکستان نه اېستل کېدونکي افغانان هم له خپلو مېرمنو او ماشومانو سره انتظار کوي. یو شمېر کډوالو افغانستان انټرنشنل- پښتو ته ویلي، چې له تېرو ۱۲ورځو راهیسې له بېلابېلا ایالتونو پولیسو نیولي او تورخم ته لېږدول شوي؛ خو اوس یې د اوښتو بهیر له سخت ځنډ سره مخ دی.

دغه کډوال شکایتونه کوي، چې که دغه لړۍ همداسې دوام وکړي؛ نو د دوی اقتصادي ستونزې به ډېرې شي او ان د خوړو له نشتوالي سره به هم مخ شي. له دې سره، سره په پاکستان او افغانستان کې د توکو بیې هم لوړې شوې دي. په پاکستان کې د سبزیجاتو او تازه مېوو بیو څخه خلک پوزې ته راغلي.

د معلوماتو له مخې؛ نن ورځ په پښتونخوا او اسلام‌اباد کې د یو کیلو رومیانو بیه ۷سوه کلدارو ته پورته شوې، په داسې حال کې چې ۱۳ورځې وړاندې تر جګړې دمخه دغه بیه یوازې ۱۵۰ کلدارې وه. هم‌مهاله د انګورو او انارو بیې هم لوړې شوې او لامل یې دا دی، چې له افغانستان نه د سبزیجاتو او تازه مېوو د ورتګ لړۍ د دروازو په تړل کېدو سره بنده شوې ده.

په وار، وار افغان او‌ پاکستاني سوداګرو نیوکې کړې، چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د سیاسي کړکېچونو له کبله سوداګري هم قرباني کېږي او حکومتونه باید دغه ډول چلند ونه‌کړي. تر دې دمخه هم د سیاسي کړکېچونو او د ډیورنډ پر کرښه د لارو بندیز له کبله د دواړو غاړو سوداګرۍ ته درانه مالي زیانونه اوښتي.

د افغانستان او پاکستان ورځنۍ سوداګري لسګونه مېلیونه او کلنۍ سوداګري مېلیاردونه ډالرو ته رسېږي.