بیکدلي: له افغانستان سره اړیکې د همکارۍ او ستونزو د کمولو په لور روانې دي
د افغانستان لپاره د ایران د سفارت سرپرست علیرضا بیکدلي ویلي، تهران د کابل سره اړیکې د متقابلې همکارۍ، اړیکو د پیاوړتیا او د موجودو خنډونو د کمولو په لور پرمخ وړي.
د افغانستان لپاره د ایران د سفارت سرپرست علیرضا بیکدلي ویلي، تهران د کابل سره اړیکې د متقابلې همکارۍ، اړیکو د پیاوړتیا او د موجودو خنډونو د کمولو په لور پرمخ وړي.
په کابل کې د ایران سفارت د جمعې په ورځ پر اېکس لیکلي، چې بیکدلي دا څرګندونې د مشهد په «ولایتي ډېپلوماسۍ» غونډه کې وکړې او ټینګار یې وکړ چې د دواړو ګاونډیو هېوادونو اړیکې باید د عملي همکارۍ پر بنسټ لا نږدې شي.
هغه زیاته کړې چې ایران هڅه کوي له افغانستان سره اړیکې یوازې د سیاسي تعامل په کچه نه، بلکې د اقتصادي، فرهنګي او ټولنیزو همکاریو په بڼه هم پراخې کړي.
د طالبانو د سترې محکمې رییس عبدالحکیم حقاني د لوړو زده کړو وزارت په یوې غونډه کې وویل، چې له عصري علومو پرته د اسلامي نظام پیاوړتیا او پلي کول ناممکن دي. هغه ټینګار کړی، چې نظام د خپل ثبات او دوام لپاره ځواک او پوهې ته اړتیا لري او دا ځواک د عصري علومو له لارې ترلاسه کېدای شي.
حقاني د تحصیلي سیسټم د پیاوړتیا برخه کې، د تحصیلي موادو اصلاح او بیا کتنې ته په اشارې سره وویل:« د اسلامي ارزښتونو او افغاني دود سره سم د درسي موادو چمتو کول، د اسلامي نظام تقویت لپاره محوري رول لوبوي، چې په بیا کتنې سره یې د تحصیلي نظام نورې برخې هم اصلاح کېږي.»
نوموړي د خپلو خبرو پرمهال د تحصیلي نظام پر پیاوړتیا ټینګار کړی.
همدارنګه عبدالحکیم حقاني زیاته کړې:« زموږ د افغانستان استادان ټول مسلمانان دي، د کار خلک دي او ښه خلک دي او څوک چې په دې ملک کې د اسلام سره نه وو جوړ ټول لاړل وتښتېدل او افغانستان یې پرېښود.»
عبدالحکیم حقاني دا څرګندونې داسې مهال کړي، چې پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو وروسته دې ډلې ډېری مسلکي استادان له دندو ګوښه او پر ځای یې ملایان او قاریان د استادانو په توګه په پوهنتونو کې په دندې وګمارل.
د خوړو نړۍوال پروګرام وايي، په افغانستان کې په پراخه کچه لوږه ډېره شوې ده. دغه سازمان ټینګار کړی، چې دا مهال په هرو پنځو افغانانو کې یو یې له لوږې سره مخ دی.
د خوړو نړۍوال پروګرام د جمعې په ورځ (د لړم دویمه نېټه) د ملګرو ملتونو د ۸۰مې کلیزې په مناسبت په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې دوی شاوخوا له ۶۰ کالو راهیسې د افغانستان د خلکو تر څنګ ولاړ دي او په دې موده کې یې د افغانانو سره د خوړو د خونديتوب، ځان بسیاینې او نورو برخو کې مرستې کړې دي.
یاد نړۍوال پروګرام مرستندویه ټولنو او هېوادونو ته په خپل پیغام کې په افغانستان کې اړمنو خلکو سره د مرستو د زیاتوالي په اړه لیکلي:« ستاسو ملاتړ دغه لړۍ ژوندۍ ساتلې ده.»
د خوړو نړۍوال پروګرام د دوشنبې په ورځ (د تلې ۲۸مه) هم په افغانستان کې د لوږې د زیاتوالي په اړه خبرداری ورکړی و. دغه سازمان ویلي و، چې په افغانستان کې خوارځواکي په چټکۍ سره مخ په زیاتېدو ده؛ خو د بودجې د کمښت له امله دوی یوازې د اړمنو کسانو له یوې کوچنۍ برخې ملاتړ کولای شي.
دغه سازمان په غبرګولې میاشت کې اعلان کړی و، چې د ډېرو زیان منونکو افغان کورنیو د ملاتړ لپاره ۵۵۵ مېلیون ډالرو ته اړتیا لري.
په بغلان او کونړ ولایتونو کې په دوو جلا ټرافیکي پېښو کې ۳ کسان مړه او لس نور ټپیان دي. په بغلان ولایت کې د طالبانو د پولیسو ویاند شېر احمد برهاني ویلي، پېښه د مرکزي بغلان په «تپه پشهیي» سیمه کې هغه مهال شوې چې یو موټر له سړک نه واوښت او له امله یې یو کس مړ او پنځه نور ټپیان شول.
د طالبانو تر واک لاندې باختر اژانس د کونړ ولایت لپاره د طالبانو د ټرافیکو مدیر صلاحالدین ایوبي په حواله لیکلي، چې یو سراچه ډوله موټر د اسمار ولسوالۍ د چپکو په سیمه کې له سړک اوښتی چې له امله یې دوه کسان مړه او ۶نور ټپیان شوي دي.
یادو سیمهییزو چارواکو د دواړو پېښو لامل د موټر چلوونکو بېاحتیاطي او د سرعت زیاتوالی بللی دی.
دا په داسې حال کې ده، چې وړاندې د کابل د ټرافیکو په ریاست کې یوې سرچینې افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي و، چې د سږ کال په لومړیو شپږو میاشتو کې د ټرافیکي پېښو په کچه کې د پام وړ زیاتوالی راغلی دی. د طالبانو د کورنیو چارو وزارت د ټرافیکو په ریاست کې سرچینو ویلي و، چې د تېرو شپږو میاشتو په لړ کې د ټرافیکي پېښو له امله تر ۱۲۰۰ ډېر کسان مړه شوي دي.
نړۍوال بانک په یوه مفصل راپور کې ویلي، چې د افغانستان په ختیځو ولایتونو کې د وږي میاشتې زلزلې خلکو ته د نږدې ۱۸۳مېلیونه ډالرو په ارزښت اقتصادي تاوانونه اړولي دي. د راپور له مخې؛ دغه شمېر د افغانستان د ۲۰۲۳ مالي کال د ټول کورني تولید له یو سلنې ډېره برخه جوړوي.
په راپور کې راغلي، تر ټولو ډېر زیان د عامو وګړو کورونو ته رسېدلی چې ارزښت یې شاوخوا ۶۴.۱ مېلیونه ډالره اټکل شوی او د ټولو زیانونو ۳۵سلنه برخه جوړوي. ورپسې غیر استوګنیزو ودانیو ته شاوخوا ۴۵.۵مېلیونه ډالره زیان ور اوښتی دی. همدا راز د ۳۲.۷مېلیونه ډالرو په ارزښت سړکونه، پلونه، د برېښنا مزي او نور بنسټیز تاسیسات زیانمن شوي دي.
(د وږي میاشتې په ۹مه) نېټه شوې دغه زلزلې چې شدت یې ۶ درجې و، په ختیځو ولایتونو کې یې درنه مرګژوبله خلکو ته واړوله. تر ۲زرو ډېر کسان مړه او نږدې ۴زره نور یې ټپیان کړي وو.
د راپور له مخې؛ کونړ ولایت تر ټولو ډېر زیان لیدلی، چې ۱۳۴.۷ مېلیونه ډالره یې زیان اټکل شوی او د اوښتو زیانونو ۷۴سلنه جوړوي. ورپسې ننګرهار ولایت دی، چې ټولټال ۴۲.۶مېلیونه زیان ور اوښتی دی. نړۍوال بانک لیکلي، چې زلزلې د روغتیا، زدهکړو او اوبو رسولو تاسیساتو ته هم زیان رسولی، چې له امله یې د دغو خدماتو په وړاندې کولو کې خنډونه پیدا شوي دي.
راپور زیاتوي، د وږي میاشتې دغې زلزلې پراخې ویجاړۍ رامنځته کړې او د عامو وګړو ژوند یې سخت اغېزمن کړی. د اټکل له مخې؛ له ۵۰۰زرو تر ۱.۳مېلیونه انسانانو پر ژوند یې اغېز کړی دی.
راپور زیاتوي، چې (د سپټمبر تر ۲۵مې) نېټې زلزله کې د مړو شویو کسانو شمېر ۱۹۹۲ تنه ثبت شوی او دغه پېښه د ۱۹۹۸ کال راهیسې تر ټولو وژونکې زلزله ګڼل شوې ده. نړۍوال بانک وایي، دغه ناورین داسې مهال پېښ شوی چې په افغانستان کې نړۍوالې مرستې مخ په کمېدو دي او سیمهییزې شخړې مخ په لوړېدو دي.
د ملګرو ملتونو د ماشومانو ملاتړ صندوق (یونېسف) د ګوزڼ ضد مبارزې نړۍوالې ورځې په مناسبت ویلي، چې د ګوزڼ ناروغي درملنه نهلري؛ خو د واکسین څو څاڅکي کولای شي د دغه ناروغۍ مخه ونیسي.
په افغانستان کې د یونېسف استازي تاج الدین اویوواله پر اېکس پاڼه کاږلي، هیڅ ماشوم باید د هغه ناروغۍ څخه په وېره کې ژوند ونهکړي چې مخینوی یې شونی دی. نوموړي ویلي: «پولیو درملنه نهلري؛ خو مخنیوی یې اسانه دی. یوازې څو څاڅکي کولای شي، چې د ماشومانو راتلونکی خوندي کړي.» هغه سپارښته کړې، چې خلک باید د پولیو واکسین کې فعاله ونډه واخلي.
په ورته وخت کې له پولیو څخه د پاک افغانستان بنسټ هم د ګوزڼ ضد مبارزې نړۍوالې ورځې په مناسبت په افغانستان کې پر ټولو کورنیو غږ کړی، چې خپل ماشومان واکسین کړي.
یاد بنسټ ویلي، چې ټول باید د خپلو ماشومانو روغتیا او ښې راتلونکې ته په پام د واکسین په تطبیق کې بېغوري ونهکړي.
د روغتیا نړۍوال سازمان وايي، دغه ورځ د دې لپاره نمانځي، چې د ګوزڼ ضد واکسین د اهمیت په اړه د پوهاوي کچه لوړه شي او په دې توګه هر ماشوم له دې ناروغۍ وژغوري.
د راپورونو پربنسټ؛ دا مهال یوازې د نړۍ په دوو هېوادونو افغانستان او پاکستان کې د ګوزڼ مثبتې پېښې ثبتېږي.