د پاکستاني طالبانو غورځنګ اعلان وکړ، چې ددغه غورځنګ پخوانی مرستیال او د هغه ښی لاس قوماندان دواړه په باجوړ کې وژل شوي دي. د پاکستان پوځ ویلي، چې د ټي ټي پي د رهبرۍ غړی قاري امجد چې په مفتي مزاحم مشهور و، د پنجشنبې په سهار د خیبر پښتونخوا په باجوړ کې وژل شوی.
د پاکستان د پوځ په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې د اکټوبر په ۲۹-۳۰ نېټه یې ډیورنډ کرښې ته څېرمه عملیات ترسره کړي او په یادو عملیاتو کې یې د ټي ټيپي د رهبرۍ غړی قاري امجد چې په مزاحم مشهور و له درې نورو پاکستاني طالبانو سره وژلی دی.
د پاکستان د پوځ په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې قاري امجد په افغانستان کې پټنځای درلود او په پاکستان کې یې ترهګریز فعالیتونه ترسره کول.
د پاکستان پوځ ویلي، چې د قاري امجد پر سر یې پنځه میلیون کالدارې انعام هم ایښی و.
پاکستان ویلي، چې قاري امجد یې د «عزم استحکام» عملیاتو پر مهال وژلی دی.
بل خوا تحریک طالبان پاکستان د یوې اعلامیې په خپرولو سره د قاري امجد او د هغه د یښي لاس قوماندان یاسر د وژل کېدو پخلی کړی دی.
د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني د پاکستان او افغانستان وروستیو ستونزو ته په اشارې سره ویلي چې پاکستان خپلې تېروتنې په افغانستان اچوي او له افغانستان څخه غچ اخلي چې دا یوه لویه تېروتنه ده. هغه ویلي چې هره ستونزه د خبرو له لارې حل کیدلای شي.
حقاني د پنجشنیې په ورځ کابل کې یوې غونډې ته په وینا کې وویل چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ ستونزه دومره لویه نه ده چې یو بل ته باید لاس په ماشه شي. د هغه په وینا چیرته چې د خبرو ګنجایش وي هلته جګړې ته اړتیا نه پاتې کیږي.
حقاني خپلو خبرو کې سل کلن توافقات یاد کړل چې پاکستان ورته لمن وهي او ویې ویل: «که په حقوقي لحاظ موږ هغو مسایلو ته ورځو بیا به نه پاکستان پاکستان وي او نه به دا زموږ لوی افغانستان چې کوم دی، دا افغانستان له پاکستان سره په هغه اعتماد باندې بیا کرار پاتې شي.»
حقاني وویل چې دا ناسمه ده چې پاکستان وایي د دوی کورنۍ ناامني د طالبانو له امله ده.
په دې تړاو هغه وویل چې په ۲۰۰۳ کال کې د پاکستان د غلطې پالیسې له امله قبایل یې پروړاندې راپورته شول او د تحریک طالبان پاکستان په شمول نور تحریکونه یې وزیږول چې پاکستان کې یې ډېرې پېښې رامنځته کړې.
حقاني زیاته کړه چې پاکستان ته یې په بېلابېلو مجلسونو کې ویلي چې خپلې ستونزې دې د کور دننه حل کړي. هغه پاکستان ته خبرداری ورکړ چې خپلې ستونزې دې افغانستان ته نه راوړي کنه ګرانه به ورته تمامه شي.
هغه وایي چې د ډیورنډ کرښې باندې بریدونه د پاکستان ستره تېروتنه وه او دی پرې افسوس کوي.
هغه ویلي چې که افغانستان خلک دننه په کور کې له یو بل سره ستونزي لري خو بهرنیو متجاوزینو ته یو دي.
نوموړي وویل، چې د خپل حریم دفاع یې لومړیتوب دی.
حقاني دې غونډې ته وویل په دوحه او ترکیه کې چې کومې خبرې روانې دي پاکستان ښه پوهیږي چې ستونزه یې خپله ده او حل لار ورته لري خو دوی په دې نه پوهیږي چې ولې یې پر دوی (طالبانو) ورتپي.
حقاني یو ځل بیا ټيټيپي د پاکستان کورنۍ ستونزه وګڼله او بیا یې وویل چې د افغانستان خاوره به د هېڅ هېواد پر ضد نه استفاده کیږي.
د افغانستان د ملي امنیت پخواني رییس رحمت الله نبیل په یوې مقاله کې ویلي، پاکستان د تېرو څو لسیزو پرتله اوسمهال تر ټولو ژور کورنی سیاسي او نظامي ناورین تجربه کوي. هغه وایي، اسلاماباد د کابل پر وړاندې دوه مخی سیاست او له نیابتي ډلو سره لوبې کولې چې اوس یې خپله جال کې لوېدلی.
نبیل زیاتوي، له نښو نښانو ښکاري چې د پاکستان سیاسي او امنیتي نظام د زوال په حال کې دی. نوموړی وړاندې لیکي: «اقتصادي ناورین، د کرنسۍ ارزښت لوېدل، د پانګهوالو تېښته، د سیاسي مشروعیت لهمنځه تلل، د ملکي او پوځي ادارو ترمنځ ژور درزونه او د پاکستاني طالبانو (TTP) او نورو تندلارو ډلو بریدونه ښيي چې اسلاماباد تر بل هر وخت له ضعف او ناتوانۍ سره مخ دی.»
د افغانستان د جمهوري نظام پر مهال د ملي امنیت د دغه پخواني رییس په خبره؛ د استخباراتي او خطرناکه پروژو عملي کول یا د افغانستان نا امنه کول خپله له چړې سره لوبې دي او اسلاماباد ته د یوې سټراتېژیکې ځان وژنې په مانا هم ده.
نبیل په خپل تحلیل کې وایي، واشنګټن ته د پاکستان د ملکي او پوځي چارواکو وروستي سفرونه او له امریکایي چارواکو سره د تړلو دروازو تر شا لیدنې ښيي چې اسلاماباد یو ځل بیا د افغانستان د امنیت په معاملهګرۍ پسې بوخت دی.
د هغه په وینا؛ پاکستان هڅه کوي له هغو شبکو څخه کار واخلي، چې د داعش خراسان څانګې پورې تړلې دي. هغه زیاتوي، دغه ډلې په مستونګ، ملاکنډ، باجوړ او وزیرستان کې فعالې دي؛ څو د طالبانو پر وړاندې د فشار او له واشنګټن سره د معاملې د پاڼې په توګه ترې استفاده وکړي.
د دغه پخواني افغان چارواکي په خبره؛ اوس سیمه بدله شوې، اسیایي هېوادونه اوس د پاکستان د رول او نیت په اړه نوي درک ته رسېدلي او د اسلاماباد د دغه پټې پروژې پر وړاندې یې دریځ نیولی دی. هند، ایران، چین او روسیه په یو وخت د پاکستان له پټو خوځښتونو اندېښمن دي. د ښاغلي نبیل په وینا؛ داسې شواهد شته، چې ځینې له دغو هېوادونو چمتو دي، که د ډیورنډ په کرښه د ترهګرو مرکزونه فعال شي؛ نو د جګړې لمن د پاکستان تر خاورې وغځوي.
نوموړی مقاله کې وړاندې کاږي: «په همدې تړاو له کابل سره د هند پرلهپسې استخباراتي اړیکې، افغانستان ته د چین د امنیتي پلاوو پټ سفرونه چې وروستی یې د روان کال د اکټوبر په ۲۳مه و او له طالبانو سره د روسیې د نږدې کېدو هڅې په ډاګه کوي، چې سیمهییزه معادله د پاکستان د پخوانیو تګلارو پر وړاندې بدله شوې ده.»
د نبیل په خبره؛ چین د خپلو وګړو او پروژو پر ضد د پرلهپسې بریدونو وروسته دې پایلې ته رسېدلی، چې اسلاماباد نور د باور وړ ملګری نهدی؛ بلکې د تلپاتې بېثباتۍ سرچینه ده.
نبیل خبرداری ورکوي، که ترهګریز بریدونه دوام وکړي او سیمهییز تاوتریخوالی زیات شي؛ نو د پاکستان د اټومي وسلو امنیت به یو ځل بیا د نړۍوالو د اندېښنې محور وګرځي. د هغه په وینا؛ له دې وروسته چې د ایران د اټومي پروګرام موضوع پای ته رسېږي، د نړۍوالې ټولنې تمرکز ښایي هغه هېواد ته واوړي چې د سیاسي او اقتصادي ناورین ښکار دی او له سختدریځو ډلو سره پېچلې اړیکې لري.
د مقالې په پای کې راغلي: «نه سیمه هغه پخوانۍ سیمه ده او نه پاکستان هغه پخوانی پاکستان.» د نبیل په باور؛ د اسیا نوې موازنه نور هېڅ هېواد ته دغه اجازه نه ورکوي، چې د دوه مخي سیاستونو له لارې د سیمې ثبات او راتلونکی یرغمل کړي. هغه ټینګار کوي: «که دا ځل د ناامنۍ لمبې پورته شي؛ نو تر هر چا وړاندې به یې جوړوونکی خپله وسوځي.»
د پاکستان د پنجاب ایالت د پولیسو مشر عثمان انور ویلي، چې دوی د بېاسناده بهرنیو وګړو د اېستلو عملیاتو په تازه څپو کې ۲۱زره او ۹۴۸ افغانان او نور بهرني وګړي له خپل هېواده اېستلي دي. هغه وایي، دې ډله کې ۴۷۶۵ښځې او ۹۵۲۱ ماشومان هم شامل وو.
د پنجاب پولیسو پر اېکس پاڼه لیکلي، چې ۳۴۶۴ بهرني وګړي لا هم د ډیپورټ په مرکزونو کې پراته دي او ډېر ژر به واېستل شي. عثمان انور زیاته کړې، چې پاکستان د نورو هېوادونو په څېر د نړۍوالو قوانینو له مخې بېاسناده بهرني کډوال خپلو هېوادونو ته ستنوي.
د پلازمېنې اسلاماباد په ګډون د پاکستان په بېلابېلو ښارونو کې افغان کډوالو پسې پولیس کور په کور ګرځي او د ډیپورټ مرکزونو ته یې وړي. دغه هېواد کې مېشت افغانان شکایت کوي، چې پولیس یې له ماشومانو او عمر خوړلو کسانو سره هم ناسم چلند کوي. همدا راز نیوکې شوې، چې دغو اېستل کېدونکو افغانانو ته دا فرصت هم نه ورکول کېږي؛ څو د خپلو کورونو توکي، کاروبارونه او شتمنۍ راټولې کړي.
هم مهاله په اسلاماباد کې ډېری افغانانو نیوکې کړې، چې د دوی نیول کېدل اوس پاکستاني پولیسو ته د روزګار یوه وسیله ګرځېدلې او ان قانوني کډوال هم د پیسو یا بډو اخیستو د پلمې لپاره نیسي. پاکستان د روان زېږدیز کال له پیله تر ۵۰۰زرو ډېر افغان کډوال په جبري توګه اېستلي. دا ځل یې د ملګرو ملتونو سره ثبت د «پي او ار» کارت لرونکو د اېستنې لړۍ هم په چټکۍ سره پیل کړې ده.
هممهاله ایراني چارواکو هم خبر ورکړی، چې د روان کال له پیله یې نږدې ۱.۵مېلیونه افغانان بېرته خپل هېواد ته اېستلي او دغه بهیر لا هم روان دی. ډېری ستنو شویو افغانانو شکایتونو کړي، چې د پاکستاني او ایراني پولیسو له لوري ورسره ظالمانه چلند شوی دی.
د کډوالو ملاتړ سازمانونه اندېښنه لري، چې په افغانستان کې د بېرته ستنېدونکو وضعیت خورا خطرناک دی او لا له وړاندې پیل شوی بشري ناورین ورسره لا پراخ شوی. بېرته ستانه شوي افغانان په کور دننه د سرپناوو د نشتوالي، اقتصادي ستونزو، بېروزګارۍ او فقر څخه کړېږي.
د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان ملي راډیو ټلوېزیون خبر ورکړی، چې د ترکیې په استانبول ښار کې د طالبانو او پاکستان ترمنځ درېدلي مذاکرت بېرته پیلېږي. ټاکل شوې، چې دغه خبرې د قطر په منځګړیتوب پیل شي.
که څه هم په دې اړه ډېر جزییات نهدي ورکړل شوي؛ خو وړاندې ځینو پاکستاني رسنیو هم د مذاکراتو د بېرته پیلېدو په اړه خبر ورکړی و.
ورته مهال رویټرز خبري اژانس د درېیو باخبره سرچینو په حواله راپور ورکړی، چې پاکستان او طالبان به د خپلو اختلافونو د پای ته رسولو لپاره په استانبول کې خبرې اترې بېرته پیل کړي.
یوه ورځ وړاندې پاکستان په رسمي توګه اعلان کړی و، چې د استانبول خبرې پای ته رسېدلې؛ خو ترکیې هڅه وکړه چې اوربند مات نهشي او دواړه لوري بېرته د خبرو مېز ته راوګرځي.
په راپور کې راغلي، پاکستان پرېکړه کړې چې له طالبانو سره خبرې بېرته پیل کړي؛ څو یو ځل بیا «د سولې د ټینګښت فرصت برابر شي». په راپور کې د خبرو د بیا پیل د کره نېټې یادونه نهده شوې.
د طالبانو ویاندویانو لاتر اوسه د خبرو د بیا پیل په اړه په رسمي توګه څه نهدي ویلي. د طالبانو او پاکستان ترمنځ خبرې د قطر او ترکیې په منځګړیتوب د روانې اوونۍ په اوږدو کې څلور ورځې پرلهپسې په استانبول کې ترسره شوې؛ خو دغه خبرې بېپایلې پای ته ورسېدې. پاکستان او طالبان دواړه یو بل ته د خبرو د ناکامېدو له کبله د ملامتۍ ګوته نیسي.
د طالبانو او اسلاماباد ترمنځ تر جګړې وروسته د سیاسي ترینګلتیاوو له امله په تېرو دوو اونیو کې د پاکستان دننه د تازه مېوو، سبزیجاتو او ان وچې میوې بیې د پام وړ لوړې شوې دي. پاکستانۍ رسنۍ وایي، د اسلاماباد په ګډون ګڼو ښارونو کې خلک له لوړو بیو فریادونه کوي.
د سوداګرو د معلوماتو له مخې؛ د سبزيجاتو او مېوو بیې اوس تر بل هر وخت لوړې شوې دي. د یو کیلو رومیانو بیه ۴۵۰ کلدارو ته رسېدلې، هوږه ۶۰۰ کلدارې، سونډ (ادرک) ۸۰۰ کلدارې، مټر ۴۰۰ کلدارې، پیاز ۱۸۰ او سپینې مولۍ په ۱۵۰ کلدارو پلورل کېږي.
همدارنګه د کندهاري انارو بیه تر ۴۵۰کلدارو او د چمن د یو کیلو انګورو بیه تر ۵۵۰ کلدارو رسېدلې ده. د دغه لوړو بیو لوی لامل له افغانستان نه پاکستان ته د صادراتو بشپړ بندیز بلل شوی دی. همدا راز په پاکستان کې بیا د چرګانو بیه بیخي راټیټه شوې، ځکه افغانستان ته یې قاچاق بند شوی دی. برعکس پاکستان کې د پسونو او غټو مالونو غوښې بیا ګرانې شوې او د لبنیاتو پلورونکي هم اندېښنه لري، چې په نوامبر میاشت کې به یې بیې لوړې شي.
اېکسپرېس ټربیون ورځپانې د پاکستان د سبزیجاتو ټولنې د یوه مشر غلام قادر میر له خولې لیکلي: «پاکستان کې د وروستیو سېلابونو له امله د سبزيجاتو او مېوو ډېری کروندې لهمنځه تللې دي. موږ د افغانستان پر وارداتو تکیه لرله.»
نوموړی وایي، چې اوسمهال د پاکستان حاصلات کم دي او تقاضا دوه برابره زیاته شوې ده. د هغه په خبره؛ که لارې همداسې بندې وي او افغانستان سره سوداګري عادي نهشي؛ نو پاکستان کې به بیې همداسې لوړې وي. تورخم، سپین بولدک، خرلڅي، غلام خان او د انګور اډې لارې له تېرو نږدې درېیو اونیو راهیسې بندې دي.
هاخوا په افغانستان کې هم د لارو تړل کېدو د تازه مېوې کاروباریانو او بڼوالو ته خپله برخه زیانونه اړولي دي. د دواړه خواوو سوداګرو په وار، وار له اسلاماباد او کابل غوښتي، چې د خپلو سیاسي کړکېچونو او ناندریو له کبله دې سوداګري نه زیانمنوي.
لا معلومه نهده، چې پر ډیورنډ کرښه تړل شوې دروازې به تر کومې مودې تړلې وي او د خلاصون په تړاو یې هم کوم ښکاره څرک نه لیدل کېږي.