ایراني چارواکی: افغانستان د اوبو بندونو په جوړولو سره د ایران د اوبو حق تر پښو لاندې کوي

شاهي ماڼۍ د چهارشنبه په ورځ اعلان وکړ چې د ملکې الیزابت دوهم زوی او د پاچا ورور ۶۵ کلن انډریو نور د شاهي لقبونو کارولو اجازه نه لري، په دې سره به د یارک ډیوک او اوس به د انډریو ماونټ بیټن-وینډسر په نوم پیژندل کیږي.

انډرو مخکې څو ځله د جنسي ناوړه ګټې اخیستنې ټول تورونه رد کړي وو.

د شاهي ماڼۍ د رسمي اعلامیې له مخې، انډرو دې ته هم مکلف شوی، چې د خپل شانداره استوګنځای رویال لاج د اجارې تړون لغوه کړي، دا ماڼۍ د وېنډزر په شاهي املاکو کې موقعیت لري او هغه اوس باید په ختيځ انګلستان کې یو خصوصي کور ته انتقال شي.

د بکینګهام ماڼۍ ټینګار کړی، چې دا پرېکړه خپله د پاچا له لوري شوې او هغه د شاهي کورنۍ د نورو غړو، په تېره بیا د ولیعهد شهزاده ویلیم ملاتړ له ځان سره لري.

شاهي ماڼۍ په یوه اعلامیه کې ویلي دي:«دا سزاګانې د انډرو د انکارونو سربېره ضروري وبلل شوې. پاچا او ملکې تل له هغو کسانو سره خپله خواخوږي او همدردي ښودلې ده چې د هر ډول ناوړه ګټې اخیستنې قربانیان یا ژوندي پاتې شوي وي او دا به لا هم دوام ولري.»

افغان لوبغاړي عباس حیدري د لوبې په لومړۍ نیمایي او علي احمدي د دویمې نیمایي په جریان کې د افغانستان لپاره ګولونه ووهل.

دا د فوټسال په اسیايي سیالیو کې د افغانستان د تاریخ لومړنۍ اتلولي ده.

ایران دوهم مقام ترلاسه کړ، تایلنډ درېیم شو او ازبکستان څلورم مقام خپل کړ.

د افغانستان او ایران ترمنځ وروستۍ لوبه د ایران د رسنیو له لوري د شخړو او رواني فشارونو له امله ډېره حساسې شوې وه؛ خو د افغانستان لوبډلې له پایلوبې مخکې هم په سیالیو کې خورا روښانه او بریالۍ لوبې کړې وې.

بینېټ ویلي: «د وضعیت جديت له اندازې وتلی دی. د طالبانو د جنسیتي ځورونې د بنسټیز نظام له منځه وړل او د افغانستان د بشري حقونو له بېلابېلو بحرانونو سره مبارزه، بیړني، اصولي او دوامداره نړیوال اقدام ته اړتیا لري،نه د طالبانو د واکمنۍ د عادي کولو هڅې.»

هغه ټینګار وکړ چې د ښځو د حقونو، غږ او ونډې درناوی باید د ټولو سیاسي او پرېکړه‌کوونکو بهیرونو مرکز وي.

په خپل راپور کې، بینېټ د بدني سزاوو د زیاتېدو، د پخواني حکومت او امنیتي ځواکونو د غړو تښتول او بد چلند، د رسنیو او مدني ټولنې د فضا د لا تنګېدو په اړه ژوره اندېښنه څرګنده کړه. نوموړي زیاته کړه چې دا هر څه د یوې لا ژوري بشري ناورین تر سیورې لاندې روان دي، چې د نړیوالو مرستو د کمېدو له امله لا پسې خراب شوی دی.

هغه وویل: «د بشري حقونو او بشري مرستو د بودیجې کمېدل د افغان ولس له لاسه د وروستۍ مرستې او ملاتړ کرښې اخلي. دا د یو له مخکې زیانمن ولس لپاره ګواښونکی پرمختګ دی.»

بینېټ له دولتونو غوښتي چې د اوږدمهاله او دوامدار ملاتړ ژمنه بیا تازه کړي، په ځانګړې توګه د افغان مېرمنو تر مشرۍ لاندې بنسټونو لپاره چې د خلکو د مرستې په لومړۍ کرښه کې دي.

بینېټ زیاته کړې چې د طالبانو له خوا د ملګرو ملتونو د ښځينه کارکوونکو په دفتر ته د نه تګ بندیز بې ساری او د منلو وړ کړنه نه وه.

هغه خبرداری ورکړ چې طالبان د توکمیزو، مذهبي او ژبنیو لږکیو د غوښتنو له نادیده نیولو سره دننه کړکېچونه زیاتوي، باید طالبان له تبعیضي کړنو لاس واخلي او په حاشیې کې د شته خلکو استازولۍ ومني،څو د افغانستان راتلونکی د ټولو په ګډون وټاکل شي.»

سره له دې ټولو ستونزو، بینېټ ټینګار وکړ چې افغانستان باید «له لاسه وتلی هېواد»ونه ګڼل شي، خو د بشري حقونو له جدي سرغړونو سترګې پټې نشي او نه باید د منلو وړ وي، « په نړیوالو عدلي چارو کې د حساب ورکونې برخه کې مهم پرمختګونه شوي، لکه د جرمونو نړیوالې محکمې له لوري د طالب مشرانو د نیونې حکمونه، د خپلواکې څېړنیزې ادارې رامنځته کېدل، او د [جنسیتي اپارتاید] د جرم د قانوني کېدو پر لور د نوې نړیوالې موافقې هڅې.»

په پای کې بینېټ وویل: «که نړیواله ټولنه اوس له افغانستان څخه مخ واړوي، دا به نه یوازې د افغان ولس د باور د ماتېدو لامل شي، بلکې د ګډ نړیوال نظام بنسټونه به هم زیانمن کړي».

د طالبانو او پاکستان د خبرو د پایلې په ګډه اعلامیه کې راغلي، چې د اوربند د پلي کېدو نور جزیات به د همدې کال د نومبر په ۶مه په استانبول کې د دواړو لوریو د مشرانو په کچه غونډه کې وڅېړل شي او پرېکړه به پرې وشي.

د استانبول دغه ناستې شاوخوا پنځه ورځي وخت ونیوه چې په دواړو لورو کې یې ديرې ناندرۍ راپارولې وې.

په اعلامیه کې ترکیې او قطر د منځګړو هېوادونو په توګه د دواړو لوریو د فعالې ونډې ستاینه کړې او د تلپاتې سولې او ثبات د تامین لپاره د دواړو هېوادونو سره د همکارۍ ژمنه کوي.

په استانبول کې د پاکستان او طالبانو ترمنځ خبرې پای ته ورسېدې.

وړاندې د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد ویلي، چې د استانبول په ناسته کې دوی د خپل دايمي‌اصولي دريځ په رڼا کې د ديپلوماسۍ او تفاهم له لارې د ستونزو حل غوښتي.

نوموړي ویلي، چې دوی د نورو ګاونډيانو سره د ښو اړیکو په څېر د دوه اړخیز درناوي په چوکاټ کې له پاکستان سره هم مثبتي اړیکې غواړي او د دوه اړخیز درناوي، کورنيو چارو کې نه لاسوهنې او چاته د گواښ نه رامنځ ته کولو په اصولو ولاړو روابطو ته ژمن دی.

هغه ویلي: «یوازې د هڅوونکي چلند له لارې کولای شو چې افغانستان ته د سم لوري پر لور لارښونه وکړو.»

ال ثاني زیاته کړې چې طالبان غواړي افغانستان د نړۍ پر وړاندې پرانیزي او له خپلو ګاونډیانو سره اړیکې ښې کړي.

د قطر د بهرنیو چارو وزیر په خپلو څرګندونو کې ویلي، طالبان هڅه کوي یو منظم حکومت جوړ کړي او له نړیوالې ټولنې سره عادي اړیکې رامنځته کړي.

شیخ محمد بن عبدالرحمن ال ثاني د قطر د دریځ په تړاو وویل: « پر ځای د دې چې ووایو د دې کار لپاره به مجازات شئ، باید برعکس ووایو که دا کار وکړۍ، ستاینه او انعام به ترلاسه کړې.»

هغه وایي چې باور لري، هغه ډلې یا هېوادونه چې غواړي له نړیوالې ټولنې سره عادي اړیکې ولري، په دې کار سره به بریالي شي.

نوموړي همدارنګه د قطر د منځګړیتوب رول ته اشاره وکړه او ویې ویل، دغه هېواد د طالبانو او پاکستان ترمنځ د اړیکو د ښه کېدو په اړه منځګړیتوب کوي.