د طالبانو دارالافتا له پاکستان سره د شخړو د حل په تړاو په کندهار کې دوه ورځنۍ ناسته کړې

دا ګډه ارزونه چې د نړیوال بانک، اروپايي ټولنې او اسیایي پرمختیايي بانک په ګډون ترسره شوې، په کونړ، ننګرهار او لغمان کې د کورونو، ښوونځیو، روغتیايي مرکزونو او اوبو سیستمونو د رغونې درې کلن پلان وړاندې کوي.

ارزونه ښيي چې په لسو ولسوالیو کې شاوخوا ۵۶زره کورنۍ اغېزمنې شوې، له ۶۲۰۰ډېر کورونه نړېدلي او ۲۲روغتیايي مرکزونه او ۸۰ښوونځي زیانمن شوي دي.

اوسني لګښتونه ۸۶میلیونه ډالره اټکل شوي، خو د بشپړې رغونې لپاره ۱۲۹میلیونه ډالرو ته اړتیا ده.

ملګري ملتونه وايي چې یادې زلزله‌ځپلې سیمې د وچکالۍ، اقتصادي ستونزو او د بېرته راستنېدونکو کډوالو له فشار سره مخ دي، او له اوږدمهاله پانګونې پرته خلک له اوسني وضعیت څخه نه شي راوتلای.

دغه اداره زیاتوي چې نږدې ۱۰زره کورنۍ لا هم بېړنۍ سرپناه ته اړتیا لري.

په ارزونه کې راغلي چې سږ کال یوه ستر مرستندوی هېواد نږدې ۹۰میلیونه ډالر کم کړي چې د ۴۰۰روغتیايي مرکزونو تړل کېدو لامل شوي.

همدارنګه، له ۲۰۲۱ کال وروسته له څلور میلیونو ډېر افغانان بېرته افغانستان ته راستانه شوي، او که پر کډوالو د ستنولو اوسني فشارونه دوام وکړي، ښايي په ایران او پاکستان کې مېشت نور میلیونونه افغانان هم راستانه شي.

ملګري ملتونه خبرداری ورکوي چې د بیا رغونې د ځنډېدو په صورت کې به ټولنیزې ستونزې او د کډوالۍ نوې څپه زوروره شي، ځکه ډېری بېرته ستانه شوي خلک پوروړي دي او یا هم باثباته کار نه لري.

د طالبانو د سوداګرۍ وزیر نورالدین عزیزي د چارشنبې په ورځ هند ته د پنځو ورځو په سفر لاړ.

د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت ویلي، چې عزیزي به په دغه سفر کې له هندي چارواکو او ددغه هېواد له سوداګرو سره پر دوه اړخیزو سوداګریزو اړیکو وغږیږي.

نوموړی ته په نوي ډيلي کې د هند د بهرنيو چارو وزارت د پاکستان، افغانستان او ایران د برخې ګډ سکرتر انند پرکاش هرکلی ویلی.

د هند د بهرنیو چارو وزارت ویاند له عزیزي سره د خپل انځور په خپرولو د چارشنبې په ورځ اعلان وکړ، چې له نوموړي یې تود هرکلی کړی او دواړې خواوې به پر دوه اړخیزو سوداګریزو مسایلو وغږیږي.

دا د پاکستان او طالبانو ترمنځ د اړیکو له ترینګلتیا وروسته دویم جګپوړی طالب چارواکی دی، چې نوي ډیلي ته سفر کوي.

هندي رسنیو ددغه هېواد د چارواکو له قوله رپوټ ورکړی، چې نورالدین عزیزي به د هند د سوداګرۍ له وزیر، نورو حکومتي چارواکو او د هند له سوداګریزې ټولنې سره وګوري.

د هند نیوز ۱۸ چینل د هند د حکومتي سرچینو له قولي ویلي، چې عزیزي به د هند له حکومت څخه وغواړي چې د کابل او نوي ډيلي ترمنځ د سوداګرۍ لپاره د هوايي دهلېزد «بشپړ جوړولو» په برخه کې پراخه همکاری وکړي.

عزیزي به دغه راز د هند د سوداګرۍ له چارواکو سره خبرې اترې وکړي او ښايي د ډیلي په نړیوال سوداګریز نندارتون (IITF) کې هم برخه واخلي.

په ۲۰۲۰-۲۱ کلونو کې هند افغانستان ته نږدې ۸۲۶ میلیونه ډالره توکي صاد ر کړي وو، خو له افغانستان نه یې یوازې ۵۰۹ میلیونه ډالره واردات کړي وو، خو هند ته صادرات هر کال کم شوي دي، په ځانګړي ډول د هند او پاکستان له جګړې او د واګه لارې له تړل کېدو وروسته په ۲۰۲۳ او ۲۰۲۴ کلونو کې په کال کې یوازې ۳۵۵میلیونه ډالره ښودل شوي دي.

د هند واردات نږدې ټول کرنیز محصولات دي، چې انګور، ممیز، انځر، زعفران، هوږه، اینجه، بادام، چارمغز، کاجو، انار، الوبالو، زردالو، پیاز او نور پکې شامل دي.

هندي صادرات ډېری په درملو، نساجیو، ماشینونو او الکترونیکي توکو پورې تړاو لري.

د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبالغني برادر په دې وروستیو کې له پاکستان نه د درملو پر واردولو بندیز لګولی او داسې اټکل دی، چې عزیزي به په دغه سفر کې له هند نه د درملو پر وارداتو هم له هندي چارواکو سره وغږیږي.

طالبانو ویلي، چې له پاکستان سره د ټرانزیټ سوداګرۍ له بندېدو وروسته، دوی اوس نورې متبادلې لارې ګوري، چې ایران، د منځنۍ اسیا هېوادونه او هند، په ځانګړې توګه چابهار بندر پکې شامل دي.

ملا محمدحسن اخوند په کابل کې د پانګونې جذب سیمینار ته په خپل پیغام کې ویلي، چې طالبانو د پانګونې د جذب په موخه پانګوالو ته د امنیت، ویزو، د پیسو د انتقال او جواز اخېستلو ترڅنګ په نورو برخو کې غوره فرصتونه چمتو کړي دي.

ملاحسن په خپل پیغام کې غوښتنه کړې، چې « د افغان پانګولو ترڅنګ دې، بهرنیو پانګوالو ته د انرژۍ، کرنې، مالدارۍ، پرېښنا، کان کېندنې، سړک جوړولو او نورو برخو کې امکانات برابر شي».

دغه طالب لوړپوړي چارواکي د افغانستان په اقتصادي ثبات کې د خصوصي سکټور رول مهم بللی دی.

ټرمپ وویل: «تاسې پوهېږئ، موږ د خپلې لومړۍ دورې پر مهال په ټریلیونونو ډالر ولګول او پوځ مو بیا ورغاوه، خو د همدې تجهیزاتو یوه برخه مو په افغانستان کې په احمقانه ډول بایلوده، ځکه زموږ هېواد ناپوهه خلکو اداره کاوه.»

ټرمپ تر دې وړاندې هم څو ځله له افغانستان څخه د امریکایي ځواکونو پر بیړنیو وتلو او د بگرام پوځي اډې پرېښودلو نیوکې کړې دي. نوموړي مخکې ویلي و چې هغه به په افغانستان کې له امریکایي ځواکونو پاتې شوي نظامي وسایل له طالبانو بېرته ترلاسه کول غواړي.

هغه طالبان وګواښل چې که بګرام اډه ور نه کړي، چې ډېرې بدې پېښې به وشي.

نوموړي د روان کال د سنبلې په میاشت کې ویلي وو چې د ولسمشر بایدن ادارې پوځي وسایل طالبانو ته پرېښودل او طالبان هر کال له همدې وسلو سره پوځي رژه کوي چې دا کار ورته د منلو وړ نه دی.

طالب چارواکو که څه هم د ټرمپ د اوسنیو څرګندونو په اړه څه نه دي ویلي، خو له دې وړاندې یې د ټرمپ څرګندونې ردې کړې وې او ویلي یې وو چې په افغانستان کې پاتې تجهیزات دوی د «غنیمت» په توګه ترلاسه کړي او هېڅ ډول امتیاز یا وسیله بېرته نه سپاري.

څه موده وړاندې د امريکا دفاع وزارت وویل، چې په افغانستان کې ترې پاتې شوي امريکايي وسايل شاوخوا ۷ میليارده ډالر ارزښت لري چې پوځي زغروال ټانکونه، پرمختللې وسلې، د بایومټریک وسایل او نور ټکنالوژيکي وسايل پکې شامل دي.

د ۲۰۰۲ کال له جون میاشتې نه تر ۲۰۲۰ کال پورې امريکا ۸۸،۶ میليارده ډالر د افغانستان د امنيتي ځواکونو ملاتړ صندوق له لارې د افغان پوځ د تجهيز، اکمال او روزنې لپاره لګولي وو.

هممهاله پاکستان هم څو ځله اندېښنه څرګنده کړې، چې په افغانستان کې پاتې امریکایي وسلې د دوی امنيت ته جدي ګواښ دی، خو د ټرمپ ادارې او امریکايي چارواکو پر دې اندېښنو هیڅ غبرګون نه دی ښودلی.

البرت خوروف د اسلام اباد د ستراتیژیکو مطالعاتو انسټیټیوټ په یوه بحث کې وویل، چې مسکو د پاکستان او هند، او د پاکستان او طالبانو ترمنځ د وروستیو شخړو د حل په لټه کې منځګړتوب ته تیار دی.

د تاس اژانس د رپوټ له مخې، خوروف زیاته کړه: «موږ د سیمه‌ییز امنیت په اړه ګډې اندېښنې لرو، په ځانګړي ډول د افغانستان وضعیت او د سولې د ټینګښت، د ترهګرۍ د مخنیوي او ټولنیز-اقتصادي پرمختګ د هڅولو لپاره د دوامداره همکارۍ ملاتړ کوو».

په اسلام اباد کې د روسیې د دیپلوماتیک ماموریت مشر یادونه وکړه چې د جنوبي اسیا د هېوادونو ترمنځ ترینګلتیا ډېری وخت د سیمه‌ییزو نه، بلکې د بهر ځواکونو له خوا رامنځته کېږي.

په دې تړاو، هغه د روسیې د ولسمشر ولادیمیر پوتین څرګندونو ته اشاره وکړه، چې د اروپایي-اسیایي همکاریو او د اروپایي-اسیایي «مساوي او نه ماتېدونکي» امنیت د نوي جوړښت په تړاو یې کړې وې.

خوروف ټینګار وکړ چې دا مفاهیم یو بل تکمیلوي او د عمومي اصل پر بنسټ ولاړ دي چې سیمه‌ییزې ستونزې باید د سیمه‌ییزو لوبغاړو له خوا حل شي.