په بلخ کې د مولانا جلال الدین بلخي د پلار خانقاه رغول کېږي

د ایران د بهرنیو چارو وزارت د جنوبي اسیا عمومي رییس محمدرضا بهرامي په خپله وینا کې د تهران په سیمه ییز کنفرانس کې د طالبانو د استازو د نه حضور یادونه وکړه او ویې ویل چې دا موضوع د تهران او کابل ترمنځ پر دوه‌اړخیزو اړیکو او روانو همکاریو هېڅ منفي اغېز نه کوي.

هغه دغه راز د افغانستان د تحولاتو په اړه د ایران پر دریځ ټینګار وکړ او زیاته یې کړه چې تهران په سیمه‌ییزو جوړښتونو او مېکانیزمونو کې د افغانستان پر سیاسي او اقتصادي ادغام ټینګار لري او د دې هېواد ثبات «د سیمې هېوادونو په ګډې همکارۍ پورې تړلی» بولي.

بهرامي زیاته کړه: «زموږ ارزونه دا وه چې د طالبانو د استازي حضور په سیمه‌ییزو فورمونو کې د دغه هېواد د سیاسي او اقتصادي ادغام بهیر چټک کولای شي، خو موږ د هغوی پرېکړې ته درناوی کوو».

د افغانستان د ګاونډیو هېوادونو د ځانګړو استازو دغه ناسته، د روسیې په ګډون، نن د لیندۍ میاشتې په ۲۳مه په تهران کې وشوه.

دا ناسته د ایران د بهرنیو چارو وزیر سید عباس عراقچي په پرانیستونکې وینا پیل شوه.

د طالبانو د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت ویاند عبدالمطلب حقاني ویلي، چې د راستنو شویو کډوالو له ډلې یې ۲۶۹۷۴۴ کورنۍ له پاکستان نه، ۳۲۷۴۳۷ کورنۍ له ایران نه او ۶۷۳ کورنۍ له ترکیې نه افغانستان ته راستنې شوې دي.

همدارنګه حقاني ویلي، چې له پاکستان، ایران او ترکیې هېوادونو څخه ۲ میلیونه او ۹۶۱۶۷۵ مجردان هم راستانه کړل شوي دي.

د طالبانو د کډوالو او راستنېدو چارو وزارت ویاند ویلي، چې د طالبانو له واکمېندو راهیسې له یادو دریو هېوادونو څخه په مجموعي ډول ۷ میلیونه او ۲۳۵۴۶۶ افغانان راستانه کړل شوي دي.

سره له دې چې طالبانو افغانستان ته د ستنېدونکو کډوالو لپاره په ځینو ولایتونو کې د اوسېدو لپاره ځانګړي پنډغالي او ښارګوټي جوړ کړي دي، خو تازه ستانه شوي کډوال له بې کارۍ او نورو ستونزو شکایتونه لري او ځینې کسان هڅه کوي بېرته پر غیرقانوني لارو له هېواده ووځي.

دوی همدراز زیاتوي، چې د هرات د وچې مېوې کیفیت ډېر ښه دی او په نړۍ کې یې ځانګړی بازار ځان ته پیدا کړی دی.

د طالبانو د هرات د کرنې او مالدارۍ خونې مسوولان وايي، چې په دغه ولایت کې زیات بزګران د وچې میوې په کرڼې بوخت دي او هڅې روانې دي چې د وچې مېوې باغونه زیات شي.

د یادونې وړ ده، د افغانستان بادام، وچ انځر، الو بخاره، پسته، چهارمغز، ممپلي او بېلابېل ډوله ممیز په دغو صادراتو کې شامل دي.

که څه له پاکستان سره ټولې سوداګریزې لارې تړل شوې خو د حیرتان بندر له لارې افغان محصولات د مرکزي اسیا او حتا اروپا بازارونو ته صادریږي.

په دې سیمه‌ییزه غونډه کې د روسیې، پاکستان، چین، تاجکستان، ازبکستان او ترکمنستان ځانګړو استازو ګډون کړی، خو طالبان په دې ناسته کې حاضر نه شول.

عباس عراقچي په خپله وینا کې ټینګار وکړ، چې د افغانستان د ګاونډیو هېوادونو ترمنځ د منظم او دوامدارو خبرو اترو د میکانېزمونو رامنځته کول یو ستراتېژیک ضرورت دی. هغه وویل: «دا ډول ناستې نه یوازې د سوء تفاهمونو مخه نیسي، بلکې د اقتصادي، سرحدي او بشري سیاستونو او پروګرامونو د همغږۍ زمینه برابروي، د متقابل درک کچه لوړه وي، د سیمې د هېوادونو لیدلوري سره نږدې کوي او د ترینګلتیاوو د کمولو او رغنده همکاریو د پیاوړتیا لپاره مناسب چوکاټ رامنځته کوي».

د ایران د بهرنیو چارو وزیر همداراز څرګنده کړه، چې د سیمې ستونزې د سیمې له دننه حل ته اړتیا لري.

هغه وویل: «هیڅ فرامنطقوي نسخه نه شي کولای د سیمې ستونزې او بحرانونه حل کړي او وارداتي طرحې او له سیمې بهر پرېکړې په هېڅ هېواد کې ثبات نه شي رامنځته کولای».

عراقچي د افغانستان سره د سیمه‌ییزو اقتصادي همکاریو پر پراختیا هم ټینګار وکړ او ویې ویل، چې د افغانستان د وضعیت ښه کېدل کولی شي دا هېواد د مرکزي اسیا او جنوبي اسیا ترمنځ، او همداراز د لوېدیځې اسیا او اسیا ـ پاسفیک ترمنځ د نښلونکې کړۍ په توګه بدل کړي او د انرژۍ د ترانزیت او سوداګرۍ لپاره مناسب بستر برابر کړي.

تر دې غونډې وړاندې، ایران د طالبانو مخالف افغان سیاسي جریانونه د یوې ګډې اعلامیې تر چتر لاندې سره راټول کړي وو، چې «د افغانستان د سیاسي ګوندونو او جریانونو همغږي» نومېږي.

په دې اعلامیه کې افغان سیاسي جریانونو، د ایران په هڅونه، د افغانستان د بحران د حل لپاره پر سیاسي خبرو اترو ټینګار کړی دی.

په همدې تړاو، د افغانستان د پخواني بهرنیو چارو وزیر محمد حنیف اتمر هم د تهران د سیمه‌ییزې غونډې هرکلی کړی او دا یې د سیاسي بهیر د پرمخ بېولو لپاره یو مهم فرصت بللی دی.

هغه د سیمې له هېوادونو غوښتي، چې د بین‌الافغاني مذاکراتو د پیل ملاتړ وکړي او «له افغان اړخونو وغواړي، چې د ملګرو ملتونو له سازمان سره په همکارۍ دا مذاکرات هر څومره ژر چې ممکن وي، پیل کړي».

سانجي ویجسکرا د یکشنبې په ورځ د (لیندۍ ۲۳مه) پر اېکس ولیکل، په دغه مرکز کې چې د یونسېف تر ملاتړ لاندې فعالیت کوي، یوه ښځینه نرسه په خوارځواکۍ اخته ماشومانو ته روغتیايي خدمتونه وړاندې کوي. هغه وویل: «د دې مېرمنې کار دا را په ګوته کوي چې ولې پر ښځینه روغتیايي کارکوونکو پانګونه حیاتي ارزښت لري».

تر دې وړاندې تاج‌الدین اوېلا چې په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د ماشومانو صندوق (یونسېف) استازی دی، ویلي وو چې افغانستان د نړۍ له تر ټولو سختو تغذیوي کړکېچونو سره مخ دی. د هغه په وینا، شاوخوا ۳ اعشاریه ۵ مېلیونه ماشومان د شدیدې خوارځواکۍ له ستونزې کړېږي. نوموړي زیاته کړې چې نږدې یو مېلیون ماشومان په ډېرې سختې خوارځواکۍ اخته دي او د ژوند له جدي ګواښ سره مخ دي.

ملګرو ملتونو د روان کال د زمري په میاشت کې هم خبرداری ورکړی و چې افغانستان د ماشومانو د خوارځواکۍ له تر ټولو سختې څپې سره مخ دی.

خو سره له دې، ملګرو ملتونو د لیندۍ میاشتې په ۱۶مه، اعلان کړی و چې په تېرو درېیو میاشتو کې طالبانو د دې سازمان ښځینه کارکوونکو ته اجازه نه ده ورکړې چې خپلو دفترونو ته لاړې شي. دغه سازمان خبرداری ورکړی چې هر څومره دا بندیزونه دوام وکړي، هماغومره د ژوند ژغورونکو بشري خدمتونو د درېدلو او له خطر سره د مخ کېدو امکان زیاتېږي.