د بشري حقونو په برخه کې د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي د نوروز او نوي تعلیمي کال د پیل په اړه پیغام کې ویلي، چې په افغانستان کې د یو بل نوي تعلیمي کال په پیل کې هم نجونو ته ښوونځیو ته د تګ اجازه نه ورکول کېږي.
د بشري حقونو په برخه کې د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بېنېټ د نوروز او نوي تعلیمي کال په اړه په خپلې اېکسپاڼې لیکلي: «یوازې په افغانستان کې دا د یو بل تعلیمي کال پیل دی چې پهکې له شپږم ټولګي پورته نجونو ته په ښوونځیو کې د زدهکړو د دوام اجازه نشته او ښځې به پوهنتونونو ته له تګ څخه محرومې وي».
نوموړي ویلي، چې د افغانستان د نجونو او ښځو د زدهکړو پر وړاندې د طالبانو دغه پرېکړه د منلو وړ نه ده او ټینګار کوي، چې دا پرېکړه باید ژر تر ژره بدله شي.
نوموړي دا څرګندونې پر داسې مهال کړي، چې د طالبانو له واکمنېدو وروسته یادې ډلې له شپږم ټولګي پورته ښوونځیو ته د نجونو پر تګ او لوړو زدهکړو بندیز لګولی چې له امله یې میلیونونه نجونې د زدهکړو له حق څخه بېبرخي شوې دي.
د طالبانو او پاکستان ترمنځ وروستیو نښتو د سرحدي ولایتونو ګڼ شمېر کورنۍ بې ځایه کړې دي.
په ننګرهار، پکتیا، پکتیکا، خوست، کونړ او نورستان ولایتونو کې سیمه ییزو سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د بېړنۍ سرپناه د نشتوالي له امله ډېری دغه کورنۍ د ښوونځیو او لېسو په ودانیو کې ځای پر ځای شوې دي او له همدې امله د نوي ښوونیز کال د پیل کېدو مراسم ځنډېدلي دي.
د افغانستان په جمهوري نظام کې ښوونیز کال د وري پر درېیمه نېټه پیلېده، خو د طالبانو له واکمنېدو وروسته ښوونیز کال د وري پر لومړۍ نېټه پیلیږي.
په یوه مکتوب کې، چې د طالبانو پوهنې وزارت د ولایتونو د پوهنو ریاستونو ته استولی، راغلي، چې د ۴۱۰۵ ښوونیز کال د وري پر شپږمه نېټه پیلیږي او مراسم به یې د نورو کلونو په پرتله لنډ او « مختصر» وي.
په مکتوب کې ددغه ځنډ لامل نه دی په ډاګه شوی، خو په سرحدي ولایتونو کې سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د پاکستان د هوايي بریدونو او توپونو او هاوان مرمیو له امله پر ډیورنډ کرښه د پرتو ولسوالیو ډېری خلک له خپلو سیمو بې ځایه شوي او د ولسوالیو په مرکزونو او ولایتونو کې د ښوونځیو او لیسو په ودانیو کې میشت کړای شوي دي.
د سرچینو په وینا، طالبان له پاکستان سره د اوربند برخلیک او غځېدو ته په تمه دي.
د طالبانو د پوهنې وزارت یوې سرچینې افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې « که اوربند وغځیږي، ښايي دغه بېځایه شوي خلک بېرته خپلو سیمو ته ولیږدول شي او که اوربند ونه غځیږي، دا احتمال شته، چې په ختیزو او جنوب ختیزو ولایتونو کې ښوونیز کال وځنډیږي».
دا روښانه نه ده، چې ښوونیز کال به د وري له شپږمې وروسته هم ځنډیږي او که نه، خو د سرچینو په وینا، « تر څو، چې د بې ځایه شویو خلکو لپاره متبادل پناه ځایونه ونه موندل شي، د ښوونځیو او لیسو د ودانیو تخلیه کول ستونزمن دي».
د دې ترڅنګ، هغه ماشومان چې له خپلو سیمو بې ځایه شوي، نه یوازې له زدهکړو پاتې کېږي بلکې له رواني فشارونو سره هم مخ دي.
په ننګرهار کې یوه ستره برخه بې ځایه شوي کسان په فارمونو کې ځای پرځای شوي، چې د نوي کال په رادبره کېدو باید دغه فارمونه تخلیه کړي او نورو متبادلو ځایونو ته ولیږدول شي.
د پاکستان او طالبانو ترمنځ په شخړو کې د د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې د افغانستان له اوسنیو سرحدي ولسوالیو نه په لسګونو زره کسان بې ځایه شوي او که جګړه وغځیږي د نورو خلکو د بېځایه کېدو اټکل هم کیږي.