ټرمپ: د امریکا او ایران ترمنځ خبرو کې پر مهمو ټکو هوکړه شوې

د روسي «ایزوستیا» خبري اژانس د راپور له مخې، ولادیمیر چبان، چې د مولداوی د مخدره موادو ضد پولیسو پخوانی مشر و، ویلي چې په ډېرو مواردو کې د قومې ځانګړتیاوو لرونکې جرمې ډلې په دې شبکو کې رول لري.

چبان زیاته کړې: «په هغو قضیو کې چې موږ یې څېړنه کړې، په ډېرو هیرویینو پورې اړوند جرمونو کې د کرد قومې ډلې ښکېلې وې، ځینې یې له کردستان د کارګرانو ګوند سره مخکې اړیکې لرلې.»

هغه همدارنګه ویلي چې د ترکیې چارواکو په دې موضوع کې محتاطانه عمل کاوه او معلومات یې محدودو کسانو ته ورکول، ځکه چې دا مسله د هېواد د کورني امنیت سره تړلې وه.

چبان په خپلو خبرو کې د هیرویینو د لېږدولو دوه اصلي لارې هم تشریح کړي، هغه وایي چې یوه لاره د اذربایجان، گرجستان او روسیې له لارې اروپا ته رسیږي او بله لاره د ترکیې له لارې بلغاریا ته ځي او بیا اروپا ته رسېږي.

د راپور له مخې، د بلغاریا د سرحدي کنټرول د پیاوړتیا له امله، د قاچاق یوه برخه لاره بدله شوې او اوس د هیرویین انتقال له ترکیې څخه اروپا ته په عمده توګه د سمندر له لارې ترسره کېږي.

دا شواهد ښيي چې د افغانستان څخه اروپا ته د نشه يي موادو قاچاق لارې په دوامداره توګه بدلېږي او د امنیتي اقداماتو او سیمه‌ایزو بدلونونو له اغېزو سره مخ دي.

په ورته وخت کې، طالبان د بیا واکمنېدو له وخت راهیسې ادعا کوي چې د افغانستان په کچه د نشه يي موادو د کرنې او قاچاق پر ضد مبارزه کوي او په دې برخه کې یې د پام وړ بریاوې ترلاسه کړي.

د چین د منځني ختیځ ځانګړي استازي، ژای جون، په یوه خبري غونډه کې ویلي: «هغه څوک چې زنګ وتړل، باید هماغه یې خلاص کړي.» نوموړي دا څرګندونې وروسته له هغه وکړې چې د سعودي عربستان، متحده عرب امارات او کویت سفرونه یې کړي و.

په یوې بلې خبري غونډه کې د چین د بهرنیو چارو ویاند لین جیان خبرداری ورکړ چې د ځواک کارول یوازې د "زیانمنونکي دورې" سبب کېږي او دا جګړه باید پیل شوې نه وای.

هغه زیاته کړه: «که شخړې وغځېږي او شدیدېږي، ټول سیمه به په ګډوډۍ کې ډوبه شي.»

بل لور ته د چارو کارپوهان وایي، چې دا حالت کولی شي د نړیوالې اقتصادي ودې مخه ونیسي او د چین د صادراتو غوښتنه کمزوري کړي.

نوموړي ټینګار کړی چې له زده‌کړو څخه د ښځو او نجونو محرومول د هېواد راتلونکې زیانمنوي او د افغانستان د ټولو ټولنو پرمختګ ټکنی کوي.

لینډسي زیاته کړې چې زده‌کړه باید د ټولو لپاره برابره او د لاسرسی وړ وي، څو د افغانستان د دوامدار پرمختګ لپاره بنسټونه پیاوړي شي.

په افغانستان کې تعلیمي کال په داسې حال کې پیلېږي چې په هېواد کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته، د نجونو پر زده‌کړو پراخ محدودیتونه لګول شوي دي. له شپږم ټولګي پورته د نجونو ښوونځي تړل شوي او ښځې له پوهنتونونو څخه منع شوې دي.

دغه بندیزونه له د ۲۰۲۱ کال راهیسې دوام لري او په نړیواله کچه یې پراخ غبرګونونه راپارولي دي. د بشري حقونو سازمانونه او نړیوالې ادارې دا پرېکړې د نجونو د بنسټیزو حقونو ښکاره سرغړونه بولي.

کارپوهان وايي چې د نجونو له زده‌کړو محرومول نه یوازې د فردي ودې مخه نیسي، بلکې د افغانستان پر اقتصادي، ټولنیز او کلتوري پرمختګ هم ژور منفي اغېز کوي.

د راپورونو له مخې، د روسیې د نفتو دوو سترو صادراتي بندرونو، پریمورسک او اوست لوګا، د یکشنبې راهیسې د نفتو او سون توکو صادرات ځنډولي دي. سرچینو ویلي چې دا پرېکړه وروسته له هغې وشوه چې پر دغو سیمو ډرون بریدونه ترسره شول.

د لیننګراد سیمې والي الکساندر دروزدنکو ویلي چې په پریمورسک کې د تېلو څو زیرمې د بریدونو له امله اور اخیستی، خو د صادراتو د درېدلو په اړه یې څه نه دي ویلي. تر اوسه روښانه نه ده چې اوست لوګا بندر ته زیان اوښتی که نه.

د معلوماتو له مخې، پریمورسک هره ورځ تر یو میلیون بېرله زیات نفت صادروي، او اوست-لوګا تېر کال نږدې ۳۲.۹ میلیونه مټریک ټنه نفتي محصولات صادر کړي دي.

دا پرمختګ په داسې حال کې رامنځته کېږي چې د منځني ختیځ جګړې او د هرمز تنګي تړل کېدو له امله نړیوال بازار له مخکې د انرژۍ له کمښت سره مخ دی.

د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زیلنسکي مخکې ویلي وو، چې«پوتین خپلو موخو ته نه دی رسېدلی. هغه ونه توانېد چې د اوکراین خلک مات کړي او دا جګړه یې نه ده ګټلې.»

په داسې حال کې چې د امریکا پوځي مرستې اوکراین ته نږدې درېدلې دي، خو نورو لوېدیځو هېوادونو اعلان کړی چې له کییف سره به خپلو مالي، پوځي او سیاسي مرستو ته دوام ورکړي.

د اوکراین جګړه، چې د ۲۰۲۲ کال د فبرورۍ په ۲۴مه پیل شوې، لا هم روانه ده او د دې هېواد په ختیځ کې جګړې دوام لري. دا جګړه چې د دویمې نړیوالې جګړې راهیسې د اروپا تر ټولو خونړۍ نښته بلل کېږي تر اوسه یې د دواړو لورو ځواکونو کې سلګونه زره کسان مړه او ټپیان کړي دي.

لسګونه زره اوکرایني ملکي وګړي هم د توغندیو او بې‌پیلوټه الوتکو په بریدونو کې خپل ژوند له لاسه ورکړی دی.

د امریکا په منځګړیتوب د سولې خبرې اترې هم د ځمکې د لیږد په مسله په ځانګړې توګه د دونیتسک په سیمه کې په ټپه دریدلي دي.