سهیل اپریدی: د افغانستان په اړه د بندو دروازو تر شا پټې پالیسۍ د منلو وړ نه دي

نوموړي ټینګار کړی چې دا زیان لا هم دوام لري او تر هغه چې د نجونو تعلیم او تحصیل تضمین نه شي، افغانستان به نه په سیمه او نه هم په نړیواله کچه له نورو هېوادونو سره سیالي وکړای شي.

امرخېل پر طالب چارواکو غږ کړی چې د نجونو پر مخ د ښوونځیو او پوهنتونونو دروازې بېرته پرانیزي، څو هېواد د پرمختګ پر لور ګام واخلي او راتلونکی نسل له زده‌کړو بې برخې پاتې نه شي.

دا په داسې حال کې ده، چې په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته، د نجونو پر زده‌کړو سخت محدودیتونه ولګول شول. له شپږم ټولګي پورته د نجونو ښوونځي وتړل شول او ښځې له پوهنتونونو څخه منع کړای شوې.

دغه بندیزونه له ۲۰۲۱کال راهیسې دوام لري او د نړیوالو سازمانونو او بشري حقونو بنسټونو له سختو نیوکو سره مخ شوي دي.

شنونکي وايي چې د نجونو له زده‌کړو محرومول د افغانستان پر ټولنیز، اقتصادي او تعلیمي راتلونکي ژور منفي اغېز کوي.

د سیمه‌ییزو سرچینو په وینا، برید هغه مهال وشو چې د یادې کورنۍ غړي په موټر کې روان وو.

ټپیان د درملنې لپاره نږدې روغتون ته لېږدول شوي دي.

سیمه ییز خبریال لعل وزیر افغانستان انټرنشنل ته وویل چې ملک سردار علی په قام زلي خیل دی او جنوبي وزیر ستان د سوداګرو اتحادیې مشر هم پاتی شوی. په برید کې وژل شوی افغان د مل سردار علي ساتونکی بلل شوی.

کالوشه چې په ۲۰۰۳ او ۲۰۰۷ کلونو کې د ازبک جنګیالیو مرکز و، د پاکستاني طالبانو د پخواني مشر نیک محمد وزیر ټاټوبی ګڼل کیږي.

په وروستیو کې په شمالي او سویلي وزیرستان کې ورته پېښې زیاتې شوې دي، چې زیاتره قربانیان یې ملکي وګړي وي.

د سیمې اوسېدونکي وايي چې د امنیتي وضعیت د خرابېدو له امله اندېښمن دي او ادعا کوي چې موجوده اداره د امنیت په ټینګښت کې پاتې راغلې ده.

تر اوسه د برید مسوولیت کومې ډلې پر غاړه نه دی اخیستی.

د روسي «ایزوستیا» خبري اژانس د راپور له مخې، ولادیمیر چبان، چې د مولداوی د مخدره موادو ضد پولیسو پخوانی مشر و، ویلي چې په ډېرو مواردو کې د قومې ځانګړتیاوو لرونکې جرمې ډلې په دې شبکو کې رول لري.

چبان زیاته کړې: «په هغو قضیو کې چې موږ یې څېړنه کړې، په ډېرو هیرویینو پورې اړوند جرمونو کې د کرد قومې ډلې ښکېلې وې، ځینې یې له کردستان د کارګرانو ګوند سره مخکې اړیکې لرلې.»

هغه همدارنګه ویلي چې د ترکیې چارواکو په دې موضوع کې محتاطانه عمل کاوه او معلومات یې محدودو کسانو ته ورکول، ځکه چې دا مسله د هېواد د کورني امنیت سره تړلې وه.

چبان په خپلو خبرو کې د هیرویینو د لېږدولو دوه اصلي لارې هم تشریح کړي، هغه وایي چې یوه لاره د اذربایجان، گرجستان او روسیې له لارې اروپا ته رسیږي او بله لاره د ترکیې له لارې بلغاریا ته ځي او بیا اروپا ته رسېږي.

د راپور له مخې، د بلغاریا د سرحدي کنټرول د پیاوړتیا له امله، د قاچاق یوه برخه لاره بدله شوې او اوس د هیرویین انتقال له ترکیې څخه اروپا ته په عمده توګه د سمندر له لارې ترسره کېږي.

دا شواهد ښيي چې د افغانستان څخه اروپا ته د نشه يي موادو قاچاق لارې په دوامداره توګه بدلېږي او د امنیتي اقداماتو او سیمه‌ایزو بدلونونو له اغېزو سره مخ دي.

په ورته وخت کې، طالبان د بیا واکمنېدو له وخت راهیسې ادعا کوي چې د افغانستان په کچه د نشه يي موادو د کرنې او قاچاق پر ضد مبارزه کوي او په دې برخه کې یې د پام وړ بریاوې ترلاسه کړي.

د طالبانو تر واک لاندې ملي ټلوېزیون په تېر لوي اختر کې خبر ورکړی و، چې د لوی اختر په ورځو کې د پکتیا ولایت اړوند د ځاځي اریوب تفریحي پارک ته ۴۰۰زره سېلانیان ورغلي وو.

د ځاځي اریوب د تفریحي پارک مسوولینو د کوچني اختر په ورځو کې د ځاځي اریوب تفریح ځای هېڅ کوم انځور نه دی خپور کړی او نه یې هم د خپلو فعالیتونو په اړه څه ویلي دي.

طالبانو او پاکستان د تېرې چهارشنبې په ورځ اعلان وکړ، چې دوی به د سعودي عربستان، قطر او ترکیې په غوښتنه په لنډمهالي ډول جګړه ودروي. له دې سره دواړه خواوو اعلان وکړ، که ګواښ یا برید وشي؛ نو د بل لوري د کړنو ځواب به ورکړي.

له دې وړاندې بیا هم نړیوالو بنسټونو راپورونه خپره کړي دي، چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ جګړو کې شاوخوا سل زره کورنۍ له خپلو مېنو څخه بېځایه شوي دي.

نوموړي ټینګار کړی چې له زده‌کړو څخه د ښځو او نجونو محرومول د هېواد راتلونکې زیانمنوي او د افغانستان د ټولو ټولنو پرمختګ ټکنی کوي.

لینډسي زیاته کړې چې زده‌کړه باید د ټولو لپاره برابره او د لاسرسی وړ وي، څو د افغانستان د دوامدار پرمختګ لپاره بنسټونه پیاوړي شي.

په افغانستان کې تعلیمي کال په داسې حال کې پیلېږي چې په هېواد کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته، د نجونو پر زده‌کړو پراخ محدودیتونه لګول شوي دي. له شپږم ټولګي پورته د نجونو ښوونځي تړل شوي او ښځې له پوهنتونونو څخه منع شوې دي.

دغه بندیزونه له د ۲۰۲۱ کال راهیسې دوام لري او په نړیواله کچه یې پراخ غبرګونونه راپارولي دي. د بشري حقونو سازمانونه او نړیوالې ادارې دا پرېکړې د نجونو د بنسټیزو حقونو ښکاره سرغړونه بولي.

کارپوهان وايي چې د نجونو له زده‌کړو محرومول نه یوازې د فردي ودې مخه نیسي، بلکې د افغانستان پر اقتصادي، ټولنیز او کلتوري پرمختګ هم ژور منفي اغېز کوي.