ریچارډ لېنډسي: له زده کړو څخه د نجونو محرومیت د افغانستان راتلونکی زیانمنوي

یاد ریاست زیاته کړې ده چې یوازې د اختر په ورځو کې درې زره تنو له اختیارالدین کلا څخه لیدنه کړې، چې دا د عادي ورځو په پرتله د پام وړ زیاتوالی ښيي.

اختیارالدین کلا د هرات له مهمو تاریخي ودانیو شمېرل کیږي.

د طالبانو د هرات والي ویاندمحمد یوسف سعیدي ویلي دي چې بشپړ امنیتي تدابیر د دې سبب شول چې خلک په ډاډمنه فضا کې تاریخي ځایونو ته لاړ شي.

هغه همدارنګه ویلي چې د ولایت نورو تاریخي ځایونو لکه د هرات زاړه ښار، رومي دروازې او نورو تفریحي ځایونو هم په دې ورځو کې ګڼ شمېر لیدونکي لرل.

په افغانستان کې په اخترونو او نوروز کې خلک معمولا ښارونو، تاریخي او تفریحي ځایونو ته ورځي.

طالبانو نه دي ویلي، چې په دې ورځو کې بهرنیو سیلانیانو هم له یادو سیمو لیدنه کړې ده او که نه.

نوموړي پر اېکس په یوه پیغام کې ټینګار کړی، چې د هېواد راتلونکې د پوهې، پوهاوي او هیلو پر بنسټ جوړېږي او د زده‌کړو مخنیوی یوازې یو سیاسي یا دیني تصمیم نه، بلکې د یوه ملت له برخلیک سره ښکاره دښمني ده.

نبیل زیاته کړې، چې کله ناپوهي تقدس پیدا کړي، نو تیاره واکمنه شي. د هغه په وینا، طالبان هغه ځواک دی چې افغانستان یې له رڼا څخه د تیارې پر لور بیولی دی.

هغه په پای کې هیله څرګنده کړې چې هېڅ تیاره تلپاتې نه ده او رڼا به بالاخره خپله لاره ومومي.

د یادولو وړ ده، چې طالبانو په افغانستان کې له واکمنېدو وروسته د نجونو پر مخ له شپږم ټولګي پورته د ښونځیو دروازې وتړلې او لاهم تړلې پاتې دي.

د طالبانو دغه حکم د ۱۴۰۳ کال د لیندي میاشتې پر څلورمه نېټه ددې ډلې د عامې روغتیا وزارت ته لېږل شوی او غوښتنه ترې شوې چې عبدالله اسراییل ارین پر ان جي اوګانو د طالبانو د عامې روغتیا وزارت نظارت او انسجام په برخه کې د مشاور په توګه وګومارل شي.

په مکتوب کې لیکل شوي، چې ارین له دې وړاندې د امریکايي ځواکونو په اېګل کمپ کې د ملکي مشاور په توګه کار کړی او انځورونه یې هم له دې حکم سره ضمیمه شوي دي.

افغانستان انټرنشنل دا انځورونه ترلاسه کړي دي، چې ښيي عبدالله اسراییل ارین له امریکايي ځواکونو سره ولاړ دی.

په ترلاسه شوي مکتوب کې د عبدالله اسراییل ارین د ګومارلو علتونه هم لیکل شوي دي.

لومړی علت یې دا ښودل شوی، چې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان سره د بهرنیو هېوادونو مرستې پام وړ کمې شوې او بهرنیو شریکانو ته ډاډ ورکړل شي، چې د دوی مرستې وړ خلکو ته رسیږي او اړتیا ده له داسې کسانو د مشاورینو په توګه ګټه واخیستل شي، چې مخکې له نړیوالو سازمانونو سره کاري سابقه لري.

د طالبانو باخبره سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې ددې ګومارنې په تړاو د طالبانو د مشر ملاهبت الله دفتر او د استخباراتو لوی ریاست ته هم معلومات ورکړل شوي دي.

د تایید شويو معلوماتو له مخې، عبدالله اسراییل ارین د بهرنیو سازماونو له مسوولینو سره په ناستو او سفرونو کې د طالبانو د عامې روغتیا وزیر جلال جلالي ملتیا کړې ده.

د طالبانو یوه چارواکي، چې د امنیتي ستونزو له امله خپل نوم په ډاګه کول نه غواړي، افغانستان انټرنشنل ته وویل، « د امریکا د مرستو له کمېدو وروسته په داسې لارو چارو کار شوی چې د بېلابېلو پخوانیو بهرنیو موسسو او هېوادونو د امنیتي ادارو مشاورین وګومارل شي او بهرنۍ مرستې جذب شي».

د بهرنیو بنسټونو د راپورونو پر بنسټ، د ملاهبت الله پر ټولبښنې پنځه کاله تیریږي، خو ګڼ کورني کدرونه له هېواده وتلي او یا په کوردننه وزګار دي او د پخوانیو سرتېرو نیونې او وژنې لاهم نه دي درېدلې.

د بهرنیو هېوادونو د مرستو په کمېدو سره طالبانو په خپل اداري چوکاټ کې شل سلنه تنقیص هم عملي کړی دی.

د راپورونو له مخې، د روسیې د نفتو دوو سترو صادراتي بندرونو، پریمورسک او اوست لوګا، د یکشنبې راهیسې د نفتو او سون توکو صادرات ځنډولي دي. سرچینو ویلي چې دا پرېکړه وروسته له هغې وشوه چې پر دغو سیمو ډرون بریدونه ترسره شول.

د لیننګراد سیمې والي الکساندر دروزدنکو ویلي چې په پریمورسک کې د تېلو څو زیرمې د بریدونو له امله اور اخیستی، خو د صادراتو د درېدلو په اړه یې څه نه دي ویلي. تر اوسه روښانه نه ده چې اوست لوګا بندر ته زیان اوښتی که نه.

د معلوماتو له مخې، پریمورسک هره ورځ تر یو میلیون بېرله زیات نفت صادروي، او اوست-لوګا تېر کال نږدې ۳۲.۹ میلیونه مټریک ټنه نفتي محصولات صادر کړي دي.

دا پرمختګ په داسې حال کې رامنځته کېږي چې د منځني ختیځ جګړې او د هرمز تنګي تړل کېدو له امله نړیوال بازار له مخکې د انرژۍ له کمښت سره مخ دی.

د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زیلنسکي مخکې ویلي وو، چې«پوتین خپلو موخو ته نه دی رسېدلی. هغه ونه توانېد چې د اوکراین خلک مات کړي او دا جګړه یې نه ده ګټلې.»

په داسې حال کې چې د امریکا پوځي مرستې اوکراین ته نږدې درېدلې دي، خو نورو لوېدیځو هېوادونو اعلان کړی چې له کییف سره به خپلو مالي، پوځي او سیاسي مرستو ته دوام ورکړي.

د اوکراین جګړه، چې د ۲۰۲۲ کال د فبرورۍ په ۲۴مه پیل شوې، لا هم روانه ده او د دې هېواد په ختیځ کې جګړې دوام لري. دا جګړه چې د دویمې نړیوالې جګړې راهیسې د اروپا تر ټولو خونړۍ نښته بلل کېږي تر اوسه یې د دواړو لورو ځواکونو کې سلګونه زره کسان مړه او ټپیان کړي دي.

لسګونه زره اوکرایني ملکي وګړي هم د توغندیو او بې‌پیلوټه الوتکو په بریدونو کې خپل ژوند له لاسه ورکړی دی.

د امریکا په منځګړیتوب د سولې خبرې اترې هم د ځمکې د لیږد په مسله په ځانګړې توګه د دونیتسک په سیمه کې په ټپه دریدلي دي.