اسلام‌اباد د امریکا او ایران احتمالي خبرو کوربه توب ته لېوالتیا ښودلې

سناتور مشتاق احمد خان د سې شنبې په ورځ پر اېکس ولیکل، چې که د اختر پر مهال بریالی اوربند ممکن وي، نو دایمي سوله هم رامنځته کېدای شي. هغه د پاکستان له حکومته وغوښتل چې د تلپاتې سولې لپاره جدي او عملي ګامونه پورته کړي او له طالبانویې وغوښتل چې د سولې پر لور رښتینی او صادقانه دریځ خپل کړي.

دغه پخواني سناتور ټینګار کړی چې سوله د دواړو هېوادونو ګډه اړتیا ده او د پاکستان او افغانستان امنیت له یو بل سره تړلی دی.

د هغه په وینا، ناامني په دواړو لورو کې پراخې ویجاړۍ او زیانونه رامنځته کوي.

په ورته وخت کې د پاکستان د واکمن ګوند جګپوړي سیاستوال خواجه سعد رفیق ویلي، چې دواړه هېوادونه چې سبا خبرو اترو ته کښیني، اوس باید اوربند وغځوي.

نوموړي پر طالبانو غږ کړی، چې د پاکستان روا غوښتنې واوري او د ستونزو د حل په برخه کې ګامونه واخلي.

دا څرګندونې داسې مهال دي، چې د دواړو هېوادونو ترمنځ له وروستیو نښتو وروسته، د اختر په ورځو کې لنډمهاله اوربند اعلان شوی و، خو خو اسلام اباد ویلي، چې په افغانستان کې یې عملیات د « ترهګرۍ ضد» ستراتیژۍ برخه دي.

رویټرز د سې شنبې په ورځ (د وري ۴مه) په یوه راپور کې ویلي، چې د سویس د هوا د کیفیت څارنې شرکت (ای کیو ایر) په خپل کلني راپور کې زیاته کړې چې ۱۳ هیوادونو او سیمو تیر کال د روغتیا نړیوال سازمان په معیار کې د (بي ایم ۲.۵) اوسط کچه په هر مکعب متر کې له ۵ مایکروګرام څخه کمه ساتلې وه، چې په ۲۰۲۴ کال کې له اوو څخه لوړه وه.

په ټولیزه توګه د ۱۴۳ څارل شویو هیوادونو او سیمو څخه ۱۳۰ یې د روغتیا نړیوال سازمان د لارښوونې په پوره کولو کې پاتې راغلي.

بنګله دیش او تاجکستان د تر ټولو ککړو هیوادونو په لیست کې دوهم او دریم ځای کې وو.

د نړۍ د تر ټولو ۲۵ ککړو ښارونه په هند، پاکستان او چین کې وو.

په خبر کې ویل شوي، هغه هېوادونه چې د ۲۰۲۵ کال لپاره معیار پوره کړی اسټرالیا، ایسلینډ، ایسټونیا او پاناما وو.

همداراز ویل شوي، چې د یاد ایالت امنیتي ادارې چمتو دي چې د افغان کډوالو د اېستلو په تړاو سخت ګامونه پورته کړي او هغه کسان ونیسي چې د اوسېدو قانوني اسناد نه‌لري.

د افغان کډوالو د ۹ کمپونو د تړلو بهیر چې د اختر په مناسبت درول شوی و، ډېر ژر به بیا پیل شي. همداراز، د افغان وګړو لپاره د "داوطلبانه ستنېدو" یو پراخ پروګرام سبا پیلېږي، څو هغه کسان وهڅول شي چې غواړي په خپله خوښه افغانستان ته ستانه شي.

په پېښور ښار کې د کډوالو د معلوماتو د نوې سروې بهیر بیا پیل شوی او ټاکل شوې، چې په راتلونکې یوه اوونۍ کې نور کره معلومات راټول شي.

په دې بهیر کې ځانګړې پاملرنه د هغو کډوالو د معلوماتو راټولولو ته کېږي، چې کاروبارونه لري، هغه کسان چې په ناقانونه ډول یې پاکستاني پېژندپاڼې ترلاسه کړي، افغان ښځې چې له پاکستاني نارینه‌وو سره یې ودونه کړي او نور هغه کسان چې ګډ یا پېچلی حقوقي حالت لري.

همداراز، چارواکو د کډوالو د سوداګریزو فعالیتونو او شتمنیو په اړه د معلوماتو راټولول پیل کړي. سرچینې زیاتوي، چې د بې‌اسناده افغان وګړو پر ضد د اقداماتو د چټکتیا لپاره لارښوونې صادرې شوې دي او سپارښتنې شوي چې تر پخوا هم د افغان کډوالو د نیول کېدو عملیات لا چټک شي.

دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت څو ورځې وړاندې وویل، په تېر ۱۴۰۴ هجري- لمریز کال کې ۳ میلیونه، ۱۱۴ زره او ۱۰۷ کسان له ایران، پاکستان او ترکیې څخه په جبري او خپله خوښه بېرته خپل هېواد ته ستانه کړل شوي دي. په دې شمېر کې ډېری یې په زوره اېستل شوي دي.

تېر ۱۴۰۴ هجري- لمریز د افغان کډوالو لپاره تر ټولو سخت او له ننګونو ډک کال وو. په دې کال کې ایران او پاکستان په یو مخیز ډول د افغان کډوالو اېستنې ته مخه کړه. په دې سره د ښځو او ماشومانو په ګډون میلیونونه افغانان په ډېر بد وضعیت کې له یادو کوربه هېوادونو واېستل شول.

د راستانه کړل شویو افغانانو په وینا، په کوربه هېوادونو او په ځانګړې توګه پاکستان او ایران کې له افغان کډوالو سره د ناوړه چلند سربېره بندیان شوي او ان مالونه یې د افرادو او یا هم سیمه‌ییزو مسوولینو له لوري مصادره شوي دي.

د طالبانو د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت ویاند عبدالمطلب حقاني د طالبانو تر کنټرول لاندې ملي ټلوېزیون ته ویلي: «د راستنو شویو کډوالو مجموعي تعداد ۳ میلیونه، ۱۱۴ زره او ۱۰۷ تنو ته رسېږي».

له دې سره سم، د کډوالو او پناه غوښتونکو ګڼو نړۍوالو بنسټونو د پاکستان او ایران پر یادې کړنې له نیوکو سربېره له یادو کوربه هېوادونو غوښتي، چې په دې برخه کې نړۍوالو اصولو او قوانینو ته ژمن پاتې شي او له کډوالو سره له ناسم چلند په کلکه ډډه وکړي.

پاکستاني رسنیو ویلي، چې د تېلو بیو لوړېدو سره په ټرانسپورټي سکټور کې جدې اندېښنې راپورته شوي او د وضعیت د لا خرابېدو وېره خوره شوې.

د پاکسان لومړي وزیر شهباز شریف د دوشنبې په ورځ پر خپله اېکس پاڼه لیکلي چې په دولتي موټرو کې د لوړ اوکټين تیلو د کارولو بندیز دي سمدستي‌عملي شي. نوموړي زیاته کړې: «که د کوم دولتي څانګې موټر کې د لوړ اوکټين تېلو اړین وي، نو هغه کس کولی شي دا له خپل شخصي جیب څخه وکاروي.»

شریف د یاد بندیز موخه د پاکستان د ملي منابعو پر ځای کارول او د بودیجې سپما یاده کړې ده. نوموړي اړوند چارواکو ته سپارښتنه کړې چې د دې پرېکړې د څار لپاره دي سیسټم جوړ او خپل اقدامات دي پيل کړې.

لوړ اوکټین هغه تېل ته وایي، چې د موټرو د انجن د ځواک او فعالیت لپاره په ځانګړي توګه قوي جوړښت لري.

د نړیوال ترهګرۍ شاخص ۲۰۲۶ راپور، چې د اقتصاد او سولې انسټیټیوټ له خوا خپور شوی، په تېرو شلو کلونو کې د ترهګرۍ مهمې بڼې په هر اړخیز ډول څېړلي دي.

په دې راپور کې ۱۶۳ هېوادونه چې د نړۍ د نفوس ۹۹.۷ سلنه جوړوي د ترهګرۍ د اغېز له مخې درجه‌بندي شوي دي. په دې شاخصونو کې د ترهګریزو پېښو شمېر، مړینې، ټپیان او یرغمل شوي کسان شامل دي.

د راپور له مخې، د پاکستان له ګاونډیو هېوادونو په ځانګړي ډول افغانستان سره «ترینګلي» اړیکې او د تحریک طالبان پاکستان او بلوچستان لبریشن وسله والو له لوري تاوتریخوالی زیات شوی، چې د پاکستان لپاره یې «جدي امنیتي» خطرونه رامنځته کړي دي.

راپور وایي: «په پاکستان کې د ترهګرۍ له امله مړینې اوس د ۲۰۱۳ کال راهیسې تر ټولو لوړې کچې ته رسېدلې دي، چې په ۲۰۲۵ کال کې ۱۱۳۹ کسان وژل شوي او ۱۰۴۵ ترهګریزې پېښې ثبت شوې دي.»

راپور کې یادونه شوې چې ټي ټي پي په پاکستان کې تر ټولو «وژونکې» وسله وال ډله ګرځېدلې او په نړیواله کچه درېیمه تر ټولو وژونکې ډله بلل شوې ده.

په راپور کې راغلي:«د ۲۰۰۹ کال راهیسې په پاکستان کې د ټولو بریدونو له ۶۷ سلنې څخه زیات په ټي ټي پي پورې تړاو لري او دا ډله په پاکستان کې د دویم تر ټولو فعاله ډلې بلوڅ لیبرېشن وسله والو په پرتله پنځه برابره زیات بریدونه ترسره کړي دي.»

يه یاد راپور کې په پاکستان کې څلور فعاله وسله والې ډلې نوملړ شوي، چې «داعش، جماعت نصرت الاسلام والمسلمین، الشباب او ټي ټي پي» دي، چې ټي ټي پي په تېر کال کې تر ټولو زیات بریدونه کړې دي.

راپور وایي: «په ۲۰۲۵ کال کې بریدونه ۲۴ سلنه زیات شوي، چې ۵۹۵ بریدونه ثبت شوي دي، په داسې حال کې چې په ۲۰۲۴ کال کې دا شمېر ۴۸۱ و. د دې ډلې ټول بریدونه په پاکستان کې شوي، چې زیاتره یې افغانستان ته نږدې په خیبر پښتونخوا کې ترسره شوي دي.»

د دوی د معلوماتو له مخې، چې په ۲۰۲۵ کال کې شاوخوا ۶۳۷ کسان د دې ډلې په بریدونو کې وژل شوي چې د ۲۰۱۱ کال راهيسي تر ټولو لوړه شمېره ده او د پاکستان د ترهګرۍ اړوند مړینو ۵۶ سلنه جوړوي.

راپور زیاتوي چې د ۲۰۲۵ کال تر ټولو لوی برید چې دې ډلې ترسره کړی، «یو وسله‌وال برید و چې پوځ یې هدف ګرځولی و او په پایله کې ۲۱ کسان وژل شوي دي.»

د راپور له مخې، په افغانستان کې د افغان طالبانو واک ته رسېدل د پاکستان پر امنیت او ثبات «ژوره اغېزه» کړې ده.

دا شپږم پرله پسې کال و چې په پاکستان کې د ترهګرۍ له امله د مړینو شمېر زيات و.

خو راپور څرګندوي چې په پاکستان کې د یرغمل شویو کسانو شمېر زیات شوی، چې د ۲۰۲۴ کال د ۱۰۱ پېښو څخه دغه شمېر په ۲۰۲۵ کې ۶۵۵ ته رسېدلی.

تېر کال، پاکستان د نړیوال ترهګرۍ شاخص ۲۰۲۵ کې دوهم مقام درلود.