په ملګرو ملتونو کې د هرمز تنګي په اړه د بحرین وړاندیز له مخالفت سره مخ شو

د درېیو باخبرو سرچینو د څرګندونو له‌مخې، جېرډ کوشنر او سټیو وېټکاف داسې بهیر رامنځته کړی، چې په‌کې «د یوې میاشتې اوربند اعلان» شامل دی او د دې مودې په ترڅ کې به دواړه لوري د ۱۵ مادو لرونکې هوکړې په اړه خبرې اترې کوي.

یادې رسنۍ د یوې لوېدیځې سرچینې په حواله د هغو ۱۵ شرطونو څخه ۱۴ یاد کړي، چې امریکا ایران ته د غوښتنو او امتیازونو په توګه سپارلي دي.

له ایران څخه د امریکا غوښتنې:

۱. ایران باید خپل اوسني اټومي ظرفیتونه له‌منځه یوسي.
۲. ایران باید ژمنه وکړي چې هېڅ‌کله به د اټومي وسلو په لټه کې نه وي.
۳. د ایران په خاوره کې به هېڅ ډول د یورانیمو بډایه کول نه وي.
۴. ایران باید خپل شاوخوا ۴۵۰ کیلوګرامه ۶۰ سلنه بډایه شوي یورانیم په نږدې راتلونکې کې او د یو ټاکلې مهالوېش له مخې د اټومي انرژۍ نړۍوالې ادارې ته وسپاري.
۵. د نطنز، اصفهان او فردو اټومي تاسیسات باید له‌منځه یوړل شي.
۶. د ملګرو ملتونو اټومي څارونکې اداره باید په ایران کې بشپړ لاسرسی، شفافیت او څارنه ولري.
۷. ایران باید د خپلو سیمه‌ییزو نیابتي ځواکونو «الګو» پرېږدي.
۸. ایران باید د خپلو نیابتي ډلو مالي ملاتړ، لارښوونه او وسلو ورکول بند کړي.
۹. د هرموز تنګی باید پرانیستی پاتې شي او د ازاد سمندري تېرېدلو لارې په توګه فعالیت وکړي.
۱۰. د ایران د توغندیو پروګرام باید د واټن او شمېر له پلوه محدود شي او دقیق حدونه به وروسته وټاکل شي.
۱۱. د توغندیو هر ډول راتلونکی کارونه باید یوازې د ځان دفاع پورې محدود وي.

په مقابل کې ایران ته ورکول کېدونکي امتیازات:

۱۲. پر ایران به د نړۍوالې ټولنې له خوا لګول شوي ټول بندیزونه په بشپړه توګه لغوه شي.
۱۳. امریکا به له ایران سره د ملکي اټومي پروګرام په پرمختګ کې مرسته وکړي، چې په‌کې د بوشهر اټومي بټۍ لپاره د برېښنا تولید هم شامل دی.
۱۴. هغه میکانیزم چې «سنپ‌بک» بلل کېږي او د نه پابندۍ په صورت کې د بندیزونو د بېرته راګرځولو اجازه ورکوي، باید لغوه شي.

د سرچينو په وينا، پولنډي وګړو په قطر کې د طالبانو له سفارت څخه خپلې ویزې ترلاسه کړې وې. تر اوسه پورې د دغو کسانو د نيولو دقيق لاملونه، د ساتلو ځای او يا هم د هغوی د حالت په اړه نور جزیيات نه دي خپاره شوي.

د پولنډ حکومت هم تر اوسه د دغو وګړو د وضعيت په اړه څه نه دي ويلي. د طالبانو چارواکو هم په رسمي ډول د دغو بهرنيو وګړو د نيولو په اړه کومه خبره نه ده کړې.

دا په داسې حال کې ده، چې نن سې‌شنبه طالبانو يو امريکايي وګړی چې ډينس کويل نومېږي، له يو کال څخه تر زيات بند وروسته خوشې کړ. امريکايي چارواکو ټينګار کړی، چې طالبان له نيول شويو بهرنيو وګړو څخه د يرغمل نيونې د ډيپلوماسۍ د وسيلې په توګه کار اخلي.

د بښنې نړۍوال سازمان په وینا، د داسې بریدونو نه ترسره کول باید د نړۍوال بشردوستانه قانون پر بنسټ د ملکي وګړو د ساتنې له اصل سره سم وي، نه دا چې د سیاسي خبرو اترو له پایلو سره وتړل شي.

د یاد سازمان د څېړنو مشره اریکه ګیواراروساس ویلي، چې د ټرمپ ګواښونه «خطرناک، بې‌پروا او د میلیونونو ملکیانو د ژوند او هوساینې لپاره جدي ګواښ دي».

هغې زیاته کړه، چې قصدي بریدونه پر ملکي بنسټونو لکه د برېښنا بټیو چې د خلکو د اساسي اړتیاوو د پوره کولو لپاره حیاتي ارزښت لري، کېدای شي د جګړې جنایت وګرځي.

سازمان خبرداری ورکړی، چې که د یوه هېواد برېښنايي سیستم له منځه ولاړ شي، نو په پراخه کچه ستونزې به رامنځته شي.

د بښنې نړۍوال سازمان یوازې امریکا نه ده غندلې، بلکې د ایران له حکومته یې هم غوښتنه کړې، چې د سیمې د انرژۍ بنسټونو او سوداګریزو کښتیو د په نښه کولو ګواښونه بند کړي.

د وزارت په وینا، یادې الوتنې د کابل، کندهار، هرات او مزار شریف له نړیوالو هوايي ډګرونو څخه کېږي او د مسافرو ترڅنګ د سوداګریزو توکو د لېږد رالېږد اسانتیاوې هم برابروي.

طالب چارواکي زیاتوي، چې د هوايي خدماتو زیاتوالی به پر سوداګرۍ، سیاحت او اقتصادي ودې مثبت اغېز ولري.

په همدې حال کې، څو موده وړاندي د متحده عربي اماراتو د اتحاد هوايي شرکت اجرایي رییس، انتون والدو نیوس ویلي وو چې کابل ته یې الوتنې پیل شوې دي او یاد شرکت غواړي سیمه‌ییزو بازارونو ته لاسرسی پراخ کړي.

د طالبانو د ټرانسپورټ او هوايي چلند وزارت زیاته کړې چې اوس مهال په ټول هېواد کې ۵ نړیوال او ۲۲ سیمه ییز هوايي ډګرونه فعال دي.

درې لوړپوړو اسراییلي چارواکو، چې د نوم نه اخیستلو په شرط یې رویټرز ته خبرې وکړې، وویل چې ټرمپ په ښکاره ډول د هوکړې ترلاسه کولو ته ژمن دی، خو دوی باور لري چې ایران به د متحده ایالاتو په غوښتنو هوکړه ونه کړي.

ایراني توغندیود تل‌ابیب په لوی ښار کې د هوايي برید سیګنالونه فعاله کړل او ځینې ودانۍ زیانمنې شوې.

اسراییلي پوځ وویل چې د دوشنبې په ورځ یې د تهران په مرکزي برخو کې ستر بریدونه کړي چې د ایران اسلامي جمهوریت د مهمو قوماندانیو مرکزونه او د سپاه پاسداران او استخباراتو اړوند برخې پکې په نښه شوې دي.