په بلخ کې د طالبانو روغتیا ریاست خبر ورکړی، چې د کوچني اختر د رخصتیو پرمهال یوازې په ابوعلي سینا حوزوي روغتون کې ۱۸۶ ټرافیکي پېښې ثبت شوې دي. یاد ریاست ویلي، چې دغه پېښې تر ډېره د موټر چلوونکو د بېاحتیاطۍ له کبله شوې چې له امله یې ۱۰ کسه مړه شوي دي.
په بلخ کې د طالبانو روغتیا ریاست د چهارشنبې په ورځ (د وري ۵مه) ځايي رسنیو ته ویلي، یوشمېر نور ټپیان د بلخ نورو دولتي او خصوصي روغتونونو ته هم لېږدول شوي چې لایې کره شمېر نهدی په ډاګه شوی.
په ورته وخت کې د اختر د رخصتیو پرمهال په یوشمېر نورو ولایتونو کې هم طالبانو د موټر او موټرسایکل چلوونکو د بېاحتیاطۍ له کبله د ټرافیکي پېښو خبر ورکړی.
د بلوچستان په کویټې ښار کې افغان کډوال وايي، چې د پولیسو له ځورولو او ناوړه چلند نه نور په تنګ دي، ژوند یې تریخ شوی او اوس یوازې افغانستان ته د تګ لپاره د موټرو د کرایې پيدا کولو په تمه دي.
په کویټه کې یوشمېر افغان کډوالو له افغانستان انټرنشنل - پښتو سره په خبرو کې ویلي، چې د ښار په سړکونو او کوڅو کې د پولیسو د پرلهپسې ځورونې څخه ستړي شوي. افغان کډوال محمد اشرف وايي: «موږ سره ډېر ناوړه چلند کېږي. موږ نهشو کولی چې کار ته ولاړ شو، د ښار په هره کوڅه کې راته پولیس ولاړ وي او ان ماشومان هم نیسي او بیا یې په پیسو خوشې کوي».
د اشرف په خبره؛ د دغه ستونزو له کبله افغانستان ته د تګ لپاره چمتو دی. هغه زیاته کړه: «اوس دلته ژوند ډېر تریخ دی نور نه غواړو، چې دلته ژوند وکړو. اوس یوازې دې ته په تمه یو، چې د ګاډي کرایه وموندو؛ ځکه د ګاډو کرایې هم ډېرې لوړې دي او وس یې نهلرو».
د پښتونخوا نېشنل عوامي ګوند د بلوچستان ایالتي مشر نصرالله خان زیري بیا په دې اړه افغانستان انټرنشنل - پښتو ویلي، چې «له افغان کډوالو سره ناوړه چلند او ظلم د پښتنو پر وړاندې د پاکستان ریاست پرېکړه او د افغان سره دوښمني ده».
هغه زیاته کړه: «۴۷ کاله پخوا ریاست دغه کډوال راوستل او دوی ته یې د مجاهد نوم ورکړ او افغانستان يې پرې ویجاړ کړ؛ خو اوس هغه نسل مړ دی دلته چې کوم افغان کډوال استوګن دي هغه دلته زېږېدلي. د پاکستان د ۱۹۵۱ قانون یوه ماده د پاکستان د تابعیت په اړه روښانه دا وايي، کوم ماشوم چې په پاکستان کې زېږېدلی وي؛ هغه د پاکستان اوسېدونکی ګڼل کېږي».
د نوموړي په خبره؛ ریاست له خپل قانونه سرغړونه کوي. نوموړي زیاته کړې، پاکستان له نړۍ نه د افغان کډوالو په نوم پيسې واخيستې او خپله دفاع يې پرې پیاوړې کړه.
بل خوا بیا د بلوچستان سر وزیر سرفراز بګټي د روانې میاشتې په ۱۸مه نېټه یوې خبري ناستې ته د وینا پرمهال ویلي و: «د افغان کډوالو بېرته ستنېدل د ریاست پرېکړه ده او کډوال به په عزت سره بېرته خپل هېواد ته ولېږدول شي».
د طالبانو او پاکستان ترمنځ د روانې شخړې له پیل سره سم د بلوچستان په ګډون د پاکستان په بېلابېلو ښارونو کې د افغان کډوالو د نیولو لړۍ په دوامداره توګه پیل شوې.
د ملګرو ملتونو د استوګنې ادارې (UN-Habitat) تازه راپور ښيي، چې د بېځایه شویو کسانو، اقتصادي کړکېچ او د طالبانو د محدودیتونو له امله د افغانستان په ښاري او نورو استوګنیزو سیمو کې د ښځو او نجونو پر وړاندې جنسیتي نابرابري د تېرو څو کلونو پرتله لاپراخه شوې ده.
په راپور کې راغلي، د افغانستان چټک ښاري کېدل چې د داخلي بېځایه شویو، جبري ستنېدنې او اقتصادي کړکېچ له امله پراخ شوی؛ په ښاري او نورو استوګنیزو سیمو کې یې د ښځو پر وړاندې شته نابرابرۍ لاپسې پراخې کړې دي.
د یادې ادارې د ټولنیزې سروې له مخې؛ ښاري چاپېریال د ښځو د ځواکمنتیا او خوندیتوب ملاتړ پر ځای د جنسیتي توپیرونو د پراختیا لامل ګرځي. د راپور له مخې؛ د طالبانو په واکمنۍ کې د ښځو او نجونو د خوندیتوب، کرامت او ځواکمنتیا ټولې دودیزې لارې لهمنځه تللې دي چې له امله یې ښځې او نجونې له زدهکړو، په عامه ځایونو کې تګراتګ، دندې، عامه ګډون او ځینو نورو ټولنیزو چارو بېبرخې شوې دي.
په دغه راپور کې یادې ادارې د هرات، جلالاباد، کابل، کندهار او ننګرهار ښارونو د ۲۰۲۳–۲۰۲۵ کلونو ټولنیزو پروژو د معلوماتو پر بنسټ د ښاري سیمو په لسو مهمو برخو کې د ښځو او نجونو د نابرابرۍ د پراختیا وضاحت ورکړی دی.
په جېنوا کې د ملګرو ملتونو دفتر له پاکستان او طالبانو د دایمي اوربند غوښتنه کړې. د دوی لهخوا په خپرې شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې دواړه خواوې دې شخړې حل او د نړۍوالو قوانینو د سرغړونو مخه ونیسي.
ملګرو ملتونو ویلي، دایمي اوربند به نه یوازې د ملکي خلکو ژوند خوندي کړي؛ بلکې د سیمې ټیکاو ته به هم وده ورکړي.
د ملګرو ملتونو دفتر د خپلو څېړونکو په ګډون د افغانستان لپاره د یاد سازمان له ځانګړي راپور ورکوونکي رېچارډ بېنېټ، پروفیسور بن ساول، جې. کاټر، پاولا ګاویریا او موریس ټېډبال بېنز سره په ګډه په یوه خبرپاڼه کې ټینګار کړی، چې روانه شخړه یوازې د اوربند او د شخړو د اصلي ریښو په حل کولو سره کنټرول کېدای شي.
تر دې وړاندې د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري حقونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بېنېټ له طالبانو او پاکستان نه د دایمي اوربند غوښتنه کړې وه او ټینګار یې کړی و، چې په کابل کې «د روږدو کسانو د درملنې پر مرکز» برید په اړه دې بېړنۍ او خپلواکې څېړنې وشي.
د پاکستان د ملي اسمبلۍ د اپوزیسیون مشر محمودخان اڅکزي له ملګرو ملتونو غوښتي، چې د پاکستان، افغانستان او ګاونډیو هېوادونو یوه سیمهییزه غونډه راوبولي؛ څو د یو بل په کورنیو او سیاسي چارو کې د لاسوهنې مخنیوی تضمین شي او سیمهییز امنیت او ثبات خوندي پاتې شي.
اڅکزي پرون د پښتونخوا ملي عوامي ګوند مشرۍ په چوکاټ کې د بلوچستان په پښین ښار کې په یوې غونډه کې د وینا پرمهال وویل، چې پاکستان له یوه کړکېچن حالت سره مخ دی او دغه وضعیت د سیمهییزو شخړو له امله ورځ تر بلې خرابېږي.
هغه دارنګه وویل، امریکا او اسراییل بېځایه په ایران برید کړی او د اسلامي هېوادونو له ډلې څخه یوازې افغانستان د ایران ملاتړ کړی دی. نوموړي د ملګرو ملتونو له عمومي منشي وغوښتل، چې د پاکستان، افغانستان او ګاونډیو هېوادونو غونډه راوبولي؛ څو د یو بل په چارو کې د لاسوهنې مخنیوی تضمین شي.
اڅکزي وړاندیز وکړ، چې د ملي حکومت له جوړېدو وروسته باید یو خپلواک او حاکم ټاکنیز کمېسیون هم رامنځته شي؛ ترڅو د نړۍوالو اصولو له مخې ازاده او عادلانه ټاکنې ترسره شي. هغه ټینګار وکړ، چې ریښتینې ډیموکراسي، د اساسي قانون برلاسي او د پارلمان حاکمیت د هېواد د ستونزو د حل لپاره اړین دي.
هغه د پاکستان پر حکومت هم نیوکه وکړه او ویې ویل، چې د ۲۰۲۴کال د فبرورۍ ۸مې ټاکنې ناقصې وې او موخه یې د عمران خان له واک څخه لرې کول وو. اڅکزی چې د پښتونخوا ملي عوامي ګوند او د تحریک تحفظ ایین پاکستان مشر هم دی، یو وار بیا د عمران خان پر ملاتړ ټینګار وکړ او د هغه د خوشې کېدو غوښتنه یې وکړه.
هغه وویل، د ګوند مشران له هغه او د هغه له کورنۍ سره ولاړ دي. اڅکزي وویل، چې دوی د پوځ یا استخباراتي ادارو ضد نهدي؛ خو ټولې ادارې باید د خپلو بنسټیزو حدودو دننه عمل وکړي. هغه له سیاسي او مذهبي ګوندونو هم غوښتنه وکړه، چې سره یو شي.
د طالبانو د پوهنې وزارت ویاند منصور احمد حمزه ویلي، چې د ۱۴۰۴ ښوونیز کال له پیله تر دې مهاله له بېلابېلو هېوادونو څخه ستانه شوي ۳۲زره او ۸۰۰ ماشومان یې په ښوونځي کې شامل کړي. نوموړي زیاته کړې، چې له دغه ماشومانو د سویې ازموینې اخیستل شوې او اړونده ټولګیو ته ورپېژندل شوي دي.
هغه وایي: «یادو ماشومانو ته چې له بېلابېلو هېوادونو څخه هېواد ته راستانه شوي، د سویې د تثبیت بهیر په معیاري او منظم ډول ترسره کېږي؛ څو هر زدهکوونکی د خپلې مخکېنۍ تعلیمي کچې له مخې په اړوند ټولګي کې جذب شي او د زدهکړو بهیر یې له ځنډ او خنډ پرته دوام ومومي».
د هغه په وینا؛ د ستنو شویو کورنیو په ځانګړي ډول د ماشومانو «ښوونیز ادغام له ملي لومړیتوبونو» څخه دی او په دې برخه کې به لا نورې اسانتیاوې رامنځته شي. نوموړي دا نهده روښانه کړې، چې په ښوونځیو کې په شامل شویو ماشونو کې نجونې شته او کنه.
افغانستان ته ستنې شوې کورنۍ د خپلو ماشومانو د زدهکړو په برخه کې لویې اندېښنې لري. دغه کورنیو وړاندې له افغانستان انټرنشنل ـ پښتو سره په خبرو کې ویلي و، چې په افغانستان کې د طالبانو له ښوونیز نصاب نیولې تر چاپېریال، د تدرېس پر ډول، د ماشوم پر فکر او ځان جوړونې او ورته نورو برخو کې د خپلو ماشومانو راتلونکې ته اندېښمن دي. دغه کورنۍ د نجونو لپاره د زدهکړو بندیز د هغوی د راتلونکې لپاره یوه بله لویه ننګونه ګڼي.
