د نجونو د ښوونځیو له بیا پرانیستلو پرته نوی ښوونیز کال پیل شو

دغه طالب چارواکي زیاته کړې، چې اوس د طالبانو په اداره کې پر نوي ښوونیز نصاب کار روان دی او «هڅه کېږي، چې د اړتیاوو پر بنسټ برابر شي». په ورته وخت کې د طالبانو تر څلور کلنې واکمنۍ وروسته هم د نجونو د ښوونځیو او پوهنځیو د بیا پرانیستلو لپاره اعتراضونه دوام لري.

سره له دې چې د نجونو پر مخ ښوونځي او پوهنتونونه تړلي دي، طالبانو د دیني مدرسو جوړول زیات کړي دي. د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد په مرغومي میاشت کې ویلي و، چې د یادې ډلې د پوهنې وزارت تر چتر لاندې تر ۲۰زرو زیاتې مدرسې فعالې دي.

د هغه په وینا؛ شاوخوا دوه نیم مېلیونه زده‌کوونکي په دغه مدرسو کې دیني زده‌کړې کوي.

پخواني ولسمشر حامد کرزي هم د نجونو لپاره د ښوونځیو او پوهنتونونو د بیا پرانیستلو او د ښځو لپاره د کاري فرصتونو د رامنځته کولو غوښتنه کړې. هغه یو ځل بیا ویلي، چې د دغه بندیزونو دوام کولای شي د هېواد لپاره نه جبرانېدونکې پایلې ولري.

اروپايي ټولنې د پنجشنبې په ورځ (د وري ۶مه) په یوه اعلامیه کې ویلي‌، چې یاده مرسته به په خوست، کونړ، ننګرهار، نورستان، پکتیکا او پکتیا ولایتونو کې له شاوخوا ۷۰زره کسانو سره وشي.

اروپايي ټولنه دغه مرسته د طالبانو تر واک لاندې د افغاني سرې میاشتې ټولنې له لارې زیانمنو کورنیو ته رسوي. په دغه مرستو کې خواړه، روغتيايي خدمتونه، د څښاک اوبو اسانتیاوې، د بېړنیو اړتیاوو د پوره کولو لپاره نغدي مرستې او د بېړنۍ سرپناه برابرول شامل دي.

اروپايي ټولنه لاهم په افغانستان کې د بشري مرستو له مهمو تمویلوونکو څخه ده، چې په ۲۰۲۵کال یې تر ۱۶۱ مېلیون یورو زیاتې مرستې په دغه هېواد کې د بشري شریکانو لپاره ځانګړي کړې وې.

په اعلامیه کې د واک په جوړښت کې د خلکو پر پراخ ګډون هم ټینګار شوی. په اعلامیه کې د افغانستان د خپلواکۍ، ملي حاکمیت او ځمکنۍ بشپړتیا ساتنه، د ولسواکه او ډیموکراټیک قانون حاکمیت، د وګړو د حقونو ډاډمنتیا، قومي او ټولنیزې تنوع ته درناوی، په سیمه‌ییزې حکومتولۍ کې د ځایي خلکو د رول پیاوړتیا او مذهبي اعتدال موضوعات هم شامل وو.

د اعلامیې له مخې؛ ګډونوالو دغه ټول ټکي د ګډ کار د بنسټ په توګه وبلل. دغه دوه ورځنۍ غونډه د «ښځې د افغانستان لپاره» بنسټ له‌خوا تنظیم شوې وه او موخه یې د طالبانو د مخالفینو ترمنځ د همغږۍ پیاوړتیا او د افغانستان ناورین حل لپاره د ګډ چوکاټ جوړول وو.

په دغه غونډه کې د برېتانیا د پارلمان د دفاع، نړۍوالې پراختیا کمېسیونونو مشرانو هم ګډون او خبرې کړې دي. برېتانیا د هغو لوېدیځو هېوادونو څخه ده، چې له طالبانو یې غوښتي ټولګډونه حکومت جوړ او د ښځو حقونه رعایت کړي. د غونډې په پای کې په خپره شوې اعلامیه کې راغلي، ګډونوالو ټینګار وکړ چې دغه غونډې باید دوام وکړي؛ ترڅو د عملي، تل پاتو او د ملي اجماع پر بنسټ حل لارې وموندل شي.

نوموړي په دغه ناسته کې د خپلو خبرو پرمهال د اقلیمي بدلونونو د اغېزو پر وړاندې پر ګډو همکاریو او د امو سیند د سواحلو د تخریب د مخنیوي په اړه هم خبرې کړې. هغه ویلي، چې دوی د اوبو د مدیریت په برخه کې د ګاونډیو هېوادونو حقونو ته ژمن دي.

اخندزاده د یاد فورم په څنډه کې د ازبکستان د اوبو له وزیر شوکت خمرایف سره په لیدنه کې د دواړو هېوادونو ترمنځ د اوبو په برخه کې د همکارۍ پر پراختیا هم بحت کړی او ټینګار یې کړی، چې د ورته ناستو پرمهال کولای شي په «نړۍوالو او سیمه‌ییزو بحثونو کې خپل حضور لا پیاوړی او د متقابلو همکاریو نوی باب پرانیزي».

دا په داسې حال کې ده، چې ګاونډي هېوادونه په ځانګړي ډول ایران ډېر مهال له افغانستان سره د اوبو د حقونو د نه‌ورکړې په اړه شکایتونه کوي.

د یاد وزارت د خبرپاڼې له مخې؛ دغه کسان چې د پاکستان په بېلابېلو سیمو کې نیول شوي وو او د دغه هېواد په زندانونو کې له یوې ورځې تر دوو میاشتو پورې بندیان وو، تر خوشې کېدو وروسته د سپین بولدک له لارې افغانستان ته ستانه شوي دي.

په خبرپاڼه کې د دغه کسانو د جرمونو په اړه څه نه‌دي ویل شوي؛ خو په پاکستان کې افغانان تر ډېره په دغه هېواد کې د اوسېدو قانوني اسنادو نه لرلو له امله د پولیسو له‌خوا نیول کېږي. په تېرو وروستیو کې دغه لړۍ د خیبرپښتونخوا ایالت ته هم غځېدلې ده.
په پېښور کې مېشت افغان کډوال وایي، چې د پولیسو له وېرې له کوره بهر نه‌شي وتلای او که پولیس یې ونیسي؛ نو بېرته یې په جبري توګه افغانستان ته ستنوي.

د خیبر پښتونخوا امنیتي چارواکو خبر ورکړی، چې د دغه ایالت په بېلابېلو برخو کې د بې‌اسناده افغان کډوالو پر وړاندې د عملیاتو په ترڅ کې تر ۲زره ډېر افغانان نیول شوي دي. د دوی په وینا؛ د دغه کډوالو پر وړاندې قضیې ثبت شوې او محکمې امر کړی، چې د قضیو ترڅېړنې دې دوی زندان ته انتقال شي.

له هغه راهیسې چې له طالبانو سره د اسلام‌اباد اړیکې ترېنګلې شوې؛ پاکستان د پلازمېنې په ګډون په یوشمېر ښارونو کې د افغان کډوالو پرضد عملیاتو ته زور ورکړی. په تېرو وروستیو کې پاکستاني پولیسو د افغانانو د نیولو لپاره ان د دوی د کورونو دروازې هم ماتې کړې دي.
تازه د پاکستان د پنجاب ایالت پولیسو ویلي، چې په دغه هېواد کې مېشت د ناقانونه بهرنیو وګړو د اېستلو لرۍ پرمهال له دغه ایالت څخه د افغانانو په ګډون تر ۳۳زره ډېر بهرني‌ وګړي اېستل شوي دي.