په هېواد کې د وروستیو ورښتونو پایله؛ ۵ تنه مړه او ۱۸۰ کورنۍ اغېزمنې شوي

د سره صلیب نړۍوالې کمیټې د راپور له مخې؛ په افغانستان کې د اوبو کمښت د وچکالۍ، د ورښتونو کمښت، د نفوس د چټک زیاتوالي او د ځمکې لاندې اوبو د ټیټېدو له امله لاپسې ډېر شوی دی.

ډېری کورنۍ اړې دي، چې یا له ناپاکه اوبو استفاده وکړي او یا د اوبو د موندلو لپاره اوږد مزل وکړي چې تر ټولو ډېر بار یې د ښځو او ماشومانو پر اوږو دی. په ښارونو لکه کابل، مزارشریف او کندهار کې هم ورته ستونزې شته، چې خلک ورځ تر بلې شخصي څاګانو او د اوبو ټانکرونو ته اړ کېږي.

په کندهار کې د یوې سیمې مشر فضل الرحمان وايي: «اوبه زموږ د ټولنې تر ټولو ستره ستونزه ده. ما خپله ۸۶ متره ژوره څاه وکېندله؛ خو کافي اوبه په‌کې ونه موندل شوې. ډېری کورنۍ د دې وس نه‌لري، چې خپله څاه وکېندي».

هغه زیاتوي: «ماشومان اړ دي، چې خپلې زده‌کړې پرېږدي او د اوبو راوړلو لپاره اوږد مزل وکړي. سهار ځي او مازیګر راګرځي؛ خو یوازې څو لوښي اوبه راوړي، چې د کور اړتیاوې نه پوره کوي».

د سره صلیب نړۍواله کمېټه وايي، د اوبو کمښت د کرنې سکتور هم اغېزمن کړی چې له امله یې د خوړو تولید کم شوی او د خوارځواکۍ او ناروغیو ګواښ زیات شوی دی. په همدې حال کې دغه ادارې په ۲۰۲۵کال کې په کندهار او هرات کې د اوبو رسولو د ښه‌والي لپاره پروژې پیل کړې دي.

په کندهار کې د اوبو د شبکې پراختیا او د لمریزې برېښنا پرمټ د پمپونو فعالولو پروژه شاوخوا ۱۰۶زره کسانو ته د پاکو اوبو د لاسرسي زمینه برابروي. د دغه ادارې یو انجنیر احمد نوري وايي: «د دغه پروژې موخه دا ده، چې هغو زیانمنو ټولنو ته پاکې او دوامداره د اوبو سرچینې برابرې شي چې تر دې مخکې یې ورته لاسرسی نه‌لاره».

په هرات کې هم د اوبو د پمپونو د نوي کولو له لارې تر ۴۰۰زرو زیاتو اوسېدونکو ته د اوبو رسونه ښه شوې ده. د هرات یو اوسېدونکی محمد محمدي وايي: «دلته اوبه کمې دي او د څاګانو اوبه تروې دي. موږ اړ یو، چې د څښاک اوبو لپاره اوږد مزل وکړو».

راپور ټینګار کوي، چې یوازې بشري مرستې د دغه ناورین د حل لپاره بسنه نه‌کوي؛ بلکې د اوبو د زېربناوو پراختیا، اغېزمن مدیریت او د سرچینو ساتنه د دوامداره حل لپاره اړین دي. د معلوماتو له مخې؛ یوازې په ۲۰۲۵کال کې د سره صلیب د پروګرامونو له لارې تر ۹۰۰زره ډېرو کسانو ته د اوبو لاسرسی ښه شوی، خو لاهم مېلیونونه افغانان د اوبو له جدي کمښت سره مخ دي.

نوموړي د شنبې په ورځ، د وري په لومړۍ نېټه، په اېکس خواله رسنۍ کې لیکلي چې په دغو کسانو کې ماشومان او مېندې هم شاملې دي، چې اوس کولی شي د خپلو کورنیو ښه پالنه وکړي.

اویوواله ټینګار کړی چې یونیسف به خپلو همکاریو ته دوام ورکړي، څو په افغانستان کې لا ډېر خلک پاکو اوبو او روغتیايي خدمتونو ته لاسرسی ومومي.

یونیسف مخکې هم ویلي وو چې پاکو اوبو ته لاسرسی نه یوازې د ماشومانو روغتیا ښه کوي، بلکې په ښوونځیو کې د هغوی حضور زیاتوي او د زده‌کړو شرایط هم ورسره ښه کېږي.

د طالبانو د اوبو او انرژۍ وزارت نن شنبه، د کب پر ۲۳مه د یوې اعلامیې په خپرولو سره په اېکس کې لیکلی، د ۱۴۰۴لمریز روان کال د کب له ۲۴نېټې څخه تر ۲۶نېټې پورې د هېواد د سیندیزو حوزو په ځينې برخو کې د اوبو د کچې د لوړوالي او د سېلابونو د راوتلو اټکل شوی.

په اعلامیه کې راغلي، چې چې د واورو وېلې کېدلو له امله د سېلابونو د راوتلو احتمال او د اوبو د کچې لوړوالی په ځانګړې توګه د (هرات، غور، بادغیس، فراه، فاریاب، کندهار، زابل، ارزگان، جوزجان، سرپل، بلخ، سمنگان، پنجشیر، پروان، کابل، لوگر، میدان وردک، غزنی، پکتیا، پکتیکا، ننگرهار، کنر، نورستان، بغلان، کندز، تخار او بدخشان) سیندونو په مسیر او د ذکر شوو سیمو په ځینې سیلبرونو کې شتون لري.

دوی له هېوادوالو څخه چې د نوموړو سیندونو پر غاړو کې استوګن دي غوښتي، چې له یادې موضوع څخه ځانونه خبر کړي او د سېلاب د راوتلو په ترڅ کې د سیند د غاړو اړوند او هغه خلک چې په لاندېنیو سیمو کې ژوند کوي خبر کړي، تر څو د ځان او خپلو ماشومانو د ساتنې لپاره د سیندونو په غاړو کې له هر ډول تګ او راتګ څخه ډډه وکړي او د انساني او مالي زیانونو څخه مخنیوی وشي.

په کابل کې د ترکیې شارژدافیر د دوشنبې په ورځ (د کب ۱۱مه) د طالبانو د چاپېریال ساتنې ملي ادارې له رييس مطیع‌الحق خالص سره په کتنه کې زیاته کړه: «اقلیمي بدلون یوه نړۍواله موضوع ده چې په رامنځته کېدو کې یې ډېر رول پرمختللي هېوادونه لري او هغوی باید خپل مسوولیتونه په سمه توګه ترسره کړي».

د طالبانو د چاپېریال ساتنې ادارې د خبرپاڼې له‌مخې، د دغې ادارې رييس په دې کتنه کې د افغانانو د ظرفیت لوړونې، نړۍوالو چاپېریالي پروژو کې د افغانستان د ونډې، له اقلیمي بدلون سره د سازښت او مبارزې، د ځنګلونو او او وحشي ژوو د ساتنې په برخو کې د همکاریو غوښتنه وکړه.

مطیع‌الحق خالص همداراز له ترکیې وغوښتل چې په نړۍوالو چاپېریالي کنفرانسونو او همداراز په سیمه‌ییزو غونډو کې د افغان پلاوي ګډون لپاره زمینه برابره کړي او همداراز یې د یاد هېواد له شارژدافیر څخه غوښتنه وکړه: «په ترکیه کې د (COP-31) نړۍوال کنفرانس کې د افغانانو لپاره د ګډون زمینه مساعده کړي، څو وکولی شو خپلې چاپېریالي ستونزې تر نړۍوالو ورسوو او په دې برخه کې لازم اقدامات ترسره شي».

نوموړي همداراز څرګنده کړه، چاپېریالي مسایل باید سیاسي نه‌شي، ځکه ولسونه ترې زیانمن کیږي او په وینا یې، دا بشري موضوعات دي او باید له سياست څخه جلا شي.

دغه سازمان نن دوشنبه د کب په ۴ مه نېټه، ویلي چې د فبرورۍ له ۲۳مې تر د مارچ لومړۍ نېټې پورې به د افغانستان په بېلابېلو سیمو کې د تودوخې درجه د ۰.۲۵ او ۴سانتي‌ګرادو ترمنځ وي.

د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې سازمان زیاته کړې، چې د هېواد په ډېری سیمو کې به د ورښت کچه له منځنۍ کچې څخه هم ټیټه وي.

د «ایف ای او» په وینا، له نورمال کچې څخه لوړه تودوخه به د پسرلي په وروستیو کې د کرنیزو ځمکو د خړوبولو لپاره د واورې زیرمې هم راکمې کړي.

ایف ای او خبرداری ورکړی چې د هېواد په شمال‌ختیځ، ختیزو او مرکزي لوړو سیمو کې د شپې له خوا ټیټه تودوخه په دغو سیمو کې د کنګل او یخنۍ ګواښ زیاتولی شي.

دغه سازمان د وچې هوا د دوام په اړه اندېښنه ښودلې او ویلي یې دي چې دا وضعیت به د هېواد په شمالي للمي کرنیز کمربند کې د رطوبت د کمښت ګواښ هم لوړ کړي.

دا په داسې حال کې ده چې ملګري ملتونو تر دې وړاندې د افغانستان په لوېدیځو او جنوبي ولایتونو کې د ناڅاپي سېلابونو د ګواښ د زیاتوالي خبر ورکړی و او ویلي یې وو چې درانده ورښتونه له لوړې تودوخې سره یوځای کولی شي په دغو سیمو کې د سېلابونو د راوتلو احتمال زیات کړي.