د بلوچستان د عبدالله کلا والسوالۍ په ګلستان سیمه کې د یوې ګاز ډبې د چاودنې له امله یو کس مړ او شپږ نور ټپیان شوي دي. د ځايي پوليسو په وینا؛ چاودنه په یوې فابریکه کې هغه مهال شوې، چې د یادې فابریکې کارګر په کار بوخت وو.
پولیس وايي، چاودنه دومره زوروره وه چې غږ یې د یادې ولسوالۍ په لرو پرتو سیمو کې هم اورېدل شوی. پولیسو وويل، چې د یادې پېښې ټپیان د درملنې لپاره د عبدالله کلا والسوالۍ روغتون لېږدول شوي دي.
پولیسو زیاته کړې، هغه ټپیان چې ټپونو يې ژور وو؛ د لا ښې درملنې لپاره کویټې ته لېږدول شوي دي.
د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت خبر ورکړی، په روانه اونۍ کې ۴۲۶ افغان کډوال چې د پاکستان په زندانونو کې بندیان وو؛ له زندانه تر خوشې کېدو وروسته بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.
د یاد وزارت د خبرپاڼې له مخې؛ دغه کسان چې د پاکستان په بېلابېلو سیمو کې نیول شوي وو او د دغه هېواد په زندانونو کې له یوې ورځې تر دوو میاشتو پورې بندیان وو، تر خوشې کېدو وروسته د سپین بولدک له لارې افغانستان ته ستانه شوي دي.
په خبرپاڼه کې د دغه کسانو د جرمونو په اړه څه نهدي ویل شوي؛ خو په پاکستان کې افغانان تر ډېره په دغه هېواد کې د اوسېدو قانوني اسنادو نه لرلو له امله د پولیسو لهخوا نیول کېږي. په تېرو وروستیو کې دغه لړۍ د خیبرپښتونخوا ایالت ته هم غځېدلې ده.
په پېښور کې مېشت افغان کډوال وایي، چې د پولیسو له وېرې له کوره بهر نهشي وتلای او که پولیس یې ونیسي؛ نو بېرته یې په جبري توګه افغانستان ته ستنوي.
د خیبر پښتونخوا امنیتي چارواکو خبر ورکړی، چې د دغه ایالت په بېلابېلو برخو کې د بېاسناده افغان کډوالو پر وړاندې د عملیاتو په ترڅ کې تر ۲زره ډېر افغانان نیول شوي دي. د دوی په وینا؛ د دغه کډوالو پر وړاندې قضیې ثبت شوې او محکمې امر کړی، چې د قضیو ترڅېړنې دې دوی زندان ته انتقال شي.
له هغه راهیسې چې له طالبانو سره د اسلاماباد اړیکې ترېنګلې شوې؛ پاکستان د پلازمېنې په ګډون په یوشمېر ښارونو کې د افغان کډوالو پرضد عملیاتو ته زور ورکړی. په تېرو وروستیو کې پاکستاني پولیسو د افغانانو د نیولو لپاره ان د دوی د کورونو دروازې هم ماتې کړې دي.
تازه د پاکستان د پنجاب ایالت پولیسو ویلي، چې په دغه هېواد کې مېشت د ناقانونه بهرنیو وګړو د اېستلو لرۍ پرمهال له دغه ایالت څخه د افغانانو په ګډون تر ۳۳زره ډېر بهرني وګړي اېستل شوي دي.
د پاکستان د پنجاب ایالت پولیسو ویلي، چې په دغه هېواد کې مېشت د ناقانونه بهرنیو وګړو د اېستلو لرۍ پرمهال له دغه ایالت څخه د افغانانو په ګډون تر ۳۳زره ډېر بهرني وګړي اېستل شوي دي. په دغه کسانو کې تر ۱۲زره زیات نارینه، تر ۶زره زیاتې ښځې او نږدې ۱۴زره ماشومان شامل دي.
د پنجاب د پولیسو ویاند ویلي، چې د لاهور په ګډون په ټول پنجاب کې د ناقانونه بهرنیو وګړو د اېستلو بهیر په منظم ډول روان دی. نوموړي ویلي، چې دا مهال ۳۴۹ کسان په بېلابېلو زندانونو کې بندیان دي.
پولیسو ویلي، چې په اېستل شویو کسانو کې ۱۲زره او ۵۶۵ نارینه، ۶زره او ۶۹۵ ښځې او ۱۳زره ۷۶۰ ماشومان شامل دي.
د معلوماتو له مخې؛ په یادو ۳۳زره کسانو کې ۱۰زره او ۵۰۵ کسانو یې د اوسېدو اسناد لرل، ۱۱زره ۱۰۰ کسانو افغان تابعیت لرونکي کارتونه لرل او ۱۱زره ۴۱۶ کسان په ناقانونه توګه مېشت وو.
د پنجاب د پولیسو عموميمشر عبدالکریم ویلي، چې د ناقانونه کډوالو د لېږد په برخه کې جدي دي او دغه بهیر د نړۍوالو قوانینو سره سم ترسره کېږي؛ خو په پاکستان کې بیا مېشت افغان کډوال د پولیسو له ناوړه چلنده شکایت کوي.
د امریکايي رسنۍ اېبيسي نیوز په یوه راپور کې ویلي، چې د امریکا حکومت د کابل له سقوط وروسته سلګونه افغان کډوال د قطر پلازمېنې ته یوې پوځي اډې ته ولېږدول، خو اوس دغه کسان د ایران د توغندیو تر ګواښ لاندې په همدې امریکايي اډه کې بند پاتې دي.
د راپور لهمخې، دغه کډوال چې ښځې او ماشومان هم پهکې شامل دي، په ډېر بد او زړه بوږنوونکي حالت کې شپې او ورځې تېروي. له ایران سره د امریکا او اسراییل د جګړې له پیل راهیسې د السیلیه پوځي اډه څو ځله د توغندیو د بریدونو هدف ګرځېدلې ده.
سلګونه افغان کډوال په دې اډه کې د بایډن د حکومت پر مهال امریکا ته ولېږدول شول، خو یو شمېر نور د نامعلومو لاملونو له کبله هلته پاتې شوي دي. د افغان اېواک په نوم د کډوالو ملاتړې اداره وایي، چې دغه کډوال اوس په نامعلوم برخلیک کې ژوند کوي او د بریدونو او امنیتي خبرداریو تر سیوري لاندې ژوند تېروي.
د کمپ اوسېدونکو اېبيسي نیوز ته ویلي، چې د جګړې په لومړیو اوونیو کې هېڅ مناسب پناهځای یا د ساتنې اسانتیاوې نه وې او د بریدونو پر مهال به اړ وو، چې یوازې په ودانیو کې پټ شي. د هغوی په وینا، د توغندیو ټوټې ان د خوب خونو ته لوېدلې وې، په هغو خونو کې چې کوچني ماشومان هم پهکې وو.
کډوالو په پټه توګه ویډیوګانې ثبت کړي او اېبيسي نیوز ته یې لېږلې دي چې د دغه کمپ د ژوند سخت شرایط ښيي. دوی د اېستل کېدو یا سزا له وېرې غوښتنه کړې، چې پېژندنه یې پټه وساتل شي.
د منځني ختیځ د جګړې له پیل شاوخوا څلور اوونۍ وروسته، د دې اډې اوسېدونکو راپور ورکړی چې د کمپ د ودانیو په دروازو کې نوي کانکریټي دېوالونه لګول شوي دي او کارکوونکي خلکو ته سپارښتنه کوي، چې د خطر د زنګ په اورېدو سره سمدستي پناهځایونو ته ولاړ شي. له دې سره، ډېری کډوال لا هم ځان خوندي نه احساسوي.
یوې ځوانې افغانې مور ویلي، چې لور یې د ژوند لومړني ګامونه په همدې اډه کې اخیستي او له یوه کال زیات وخت کېږي چې کورنۍ یې دلته ژوند کوي. هغې زیاته کړه: «زه نهشم کولی تل ورته مناسب خواړه یا هغه نانځکې برابرې کړم چې خوښې یې دي».
احمد چې پخوا یې په افغانستان کې له امریکايي ځواکونو سره کار کاوه وایي، زوی یې د توغندیو له وېرې د کټ لاندې ویده کېږي. هغه له خپلو ماشومانو سره له ۱۸ میاشتو ډېر وخت کېږي، چې په دې کمپ کې ژوند کوي. نوموړي ټینګار وکړ: «د امریکا حکومت موږ دوحې ته راوستو، خو اوس بېبرخلیکه پاتې یو».
ډېری کډوال وایي، چې د امریکا له حکومت سره د همکارۍ او د خپل ژوند د خطر سره مخ کولو په بدل کې ورته د ښه ژوند ژمنه ورکړل شوې وه، خو اوس نه یوازې دا ژمنه پوره شوې نه ده، بلکې بیا د یوې بلې جګړې په منځ کې راګیر شوي دي.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ویلي، چې د کمپ د اوسېدونکو اندېښنو ته رسېدنه کوي او پلان لري چې د مارچ تر پایه د کمپ خلک یو درېیم هېواد ته ولېږدوي. خو کډوال وایي، چې تر اوسه د خپل لېږد د ځای او وخت په اړه هېڅ روښانه معلومات نه لري.
د افغان اېواک د شمېرو لهمخې، د کمپ شاوخوا ۸۰۰ اوسېدونکي مخکې امریکا ته د لېږد لپاره تایید شوي وو، خو د ټرمپ د حکومت له راتګ سره د دوی د بیا مېشتېدو بهیر درېدلی دی. د افغان اېواک مشر شان ونډایور ټینګار کړی: «امریکا ته د دې کسانو د ننوتلو لپاره هېڅ قانوني یا جوړښتي خنډ نشته».
دې ادارې د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ته په څو لیکونو کې غوښتنه کړې، چې دغه کډوال دې په کمپ کې بېبرخلیکه، د اندېښنو او وېرې تر سیوري لاندې نه پرېښودول کېږي. د کمپ ډېری اوسېدونکي ښځې او ماشومان دي او د دوی راتلونکی لا هم له ناڅرګند حالت سره مخ دی.
د امریکا د کلیفورنیا ایالت یوه قاضي د چهارشنبې په ورځ په یوې تاریخي پرېکړه کې اعلان وکړ، چې د ګوګل او مېټا شرکتونه د داسې پلټفارمونو د جوړولو مسوول دي چې د ځوانانو لپاره خطرناک بلل شوي دي.
د رویټرز خبري اژانس د راپور لهمخې، د خواله رسنیو له رامنځته کېدو څخه تر ۲۰ کلونو ډېر وخت تېرېږي او دا پرېکړه په بېلابېلو هېوادونو کې د هغو پراخو هڅو لپاره یو مهم بدلون ثابتېدای شي، چې د ماشومانو او ځوانانو پر رواني روغتیا د دغو پلټفارمونو د ناوړه اغېزو پر وړاندې روانې دي.
د لاس انجلس محکمې قاضي کارولین کول وویل، چې د دغو شرکتونو لپاره د جریمو کچه به په بل پړاو کې وټاکل شي. اوسمهال منصفه پلاوی دا ارزونه کوي، چې ایا د ګوګل او مېټا محصولاتو (لکه یوټیوب او انسټاګرام) دعوه کوونکې ته فزیکي زیان رسولی او که نه او دا چې ایا یادو شرکتونو د خپلو کاروونکو روغتیا له پامه غورځولې ده که څنګه.
دا قضیه د «کېلي» په نوم پر یوې شل کلنې ښځې پورې تړاو لري، چې د دغې دعوې د پیل پر مهال تر قانوني عمر کمه وه. هغې ادعا کړې، چې یوټیوب او انسټاګرام د خپلو جاذبو طرحو له امله نوموړې دې ته اړ کړې چې په دې اپلېکېشنونو روږدې شي. د منصفه پلاوي وموندله چې ګوګل او مېټا د دواړو اپلېکېشنونو د منفي پایلو په مخنیوي کې غفلت کړی او د هغوی د خطرونو په اړه یې هېڅ ډول خبرداری نه دی ورکړی.
د دعوې کوونکې له وکیلانو څخه یوه وویل، چې د نن ورځې د محکمې پرېکړه دا ښيي چې د ټولنیزو رسنیو د مالکانو د ځواب ویلو وخت رارسېدلی دی. د مېټا ویاند ویلي، چې دا شرکت له دې پرېکړې سره مخالفت لري او وکیلان یې د «قانوني انتخابونو ارزونه» کوي.
د ګوګل ویاند خوزه کاستانېدا په خبره چې دا شرکت غواړي د پرېکړې پر وړاندې د استیناف غوښتنه وکړي.
د دعوې کوونکې وکیلانو په دې قضايي بهیر کې په لاس انجلس کې د «منځپانګې» پر ځای د «پلاټفارم پر طرحه» تمرکز وکړ، چې دې کار د شرکتونو لپاره له قانوني مسوولیت څخه تېښته لا سخته کړه. د ټکنالوژۍ د برخې شنونکي ګیل لوریا دا پرېکړه د مېټا او ګوګل لپاره یو شاتګ وباله او ویې ویل، چې اوس به دا شرکتونه اړ وي چې له خپلو کاروونکو لا زیاته ساتنه وکړي.
د سنپ او ټیکټاک شرکتونه هم په دې محکمه کې تورن وو، خو دواړو د محاکمې له پیل مخکې له دعوې کوونکې سره هوکړې ته رسېدلي دي. د دغو هوکړو شرایط نه دي افشا شوي.
د محاکمې په بهیر کې د دعوې کوونکې وکیلانو هڅه وکړه، چې وښيي مېټا او ګوګل په قصدي ډول ماشومان هدف ګرځولي او په خپلو پرېکړو کې یې ګټه د هغوی پر خوندیتوب لومړیتوب ورکړی دی. د منصفه پلاوي غړو د دغو شرکتونو داخلي اسناد هم ولیدل، چې پهکې ښودل شوې وه څنګه مېټا او ګوګل د ځوانو کاروونکو د جذب لپاره هڅې کړې دي.
د نیوکو زیاتوالی
په امریکا کې لویو ټکنالوژیکي شرکتونو په تېره یوه لسیزه کې د ټولنیزو رسنیو کې د ماشومانو او ځوانانو د خوندیتوب په اړه له زیاتېدونکو نیوکو سره مخ شوي دي. په همدې حال کې، اسټرالیا له لومړنیو هېوادونو څخه وه چې د قانوني عمر څخه کم کسانو لپاره یې د ټولنیزو رسنیو کارول منع کړل. دا طرحه په یو شمېر نورو هېوادونو کې هم تر ارزونې لاندې ده.
تمه کېږي، چې د ټولنیزو رسنیو د روږدي کېدو په اړه یوه بله جلا قضیه چې د څو ایالتونو لهخوا د ټکنالوژۍ شرکتونو پر وړاندې وړاندې شوې، د روان دوبي په موسم کې د کلفورنیا د اوکلنډ په فدرالي محکمه کې واورېدل شي.
مټیو برګمن چې د دغو قضیو له وکیلانو څخه دی، وویل چې یوه بله ایالتي محکمه هم ټاکل شوې چې د جولای په میاشت کې په لاس انجلس کې د انسټاګرام، یوټیوب، ټیکټاک او سنیپچټ پر وړاندې شکایتونه وڅېړي.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ اعلان وکړ، چې د چین له ولسمشر شي جینپینګ سره د هغه لیدنه چې تر دې وړاندې پر ایران د امریکا د پوځي عملیاتو له امله ځنډېدلې وه، اوس د غوايي میاشتې په ۲۴مه او ۲۵مه نېټو په بېجینګ کې ترسره کېږي.
ټرمپ زياته کړه، چې دی او مېرمن يې ملانيا ټرمپ به د روان کال په کومه بله نېټه کې بیا د شي جينپينګ او د هغه د مېرمنې مادام پينګ کوربهتوب په واشنګټن ډيسي کې وکړي. د امريکا ولسمشر وويل، چې د دواړو هېوادونو استازي دا مهال د دغو ليدنو د چمتووالي وروستۍ چارې بشپړوي.
ټرمپ دا ناسته «ډېره مهمه او برخليک ټاکونکې» وبلله او ويې ويل، چې له خپل چينايي سيال سره د ليدنې لپاره لېواله دی.