د بلوچستان په بېلابېلو سیمو کې د افغان کډوالو د نیولو لړۍ چټکه شوې

یاد بنسټ د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره له ملي او نړۍوالو بنسټونو غوښتنه کړې، چې د دغه «انساني او ښوونیز ناورین» پر وړاندې مسوولانه او بېړنی اقدام وکړي. دوی ټينګار کړی، چې په افغانستان کې دې د نجونو ښوونځي له قید او شرط پرته پرانیستل شي.

د ښځو د یاد بنسټ په خبرپاڼه کې راغلي: «د دغه پراخې سرغړونې د ثبت او څار لپاره دې نړۍوال سازمانونه او د بشري حقونو مدافعین فعال رول ادا کړي، د حساب ورکونې مېکانیزمونه دې رامنځ ته شي؛ ترڅو د ښځو او نجونو بنسټیز حقونه خوندي‌ شي».

په خبرپاڼه کې له مدني فعالانو، رسنیو او نړۍوالو هم غوښتنه شوې، چې د افغان نجونو د حقونو لپاره غږ پورته کړي. د خبرپاڼې له مخې؛ «د بې عدالتۍ پر وړاندې چوپتیا د هغو ملاتړ معنا لري. د افغان نجونو ترڅنګ درېدل د عدالت او انسانیت ترڅنګ درېدل دي».

دغه ځوانانو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته ویلي، چې د تخار له لارې د بدخشان کشم ولسوالۍ ته پر لار ناپېژاندو وسله‌والو پرې ډزې کړې دي. د دوی په خبره؛ د مېله‌والو پر یوه موټر دزو کې درې ځوانان برسېرن ټپیان شوي دي.

د پېښې قربانیان زیاتوي: « کله چې د مرستې لپاره د طالبانو نږدې امنیتي کسانو ته ورغلو، د مرستې پر ځای پرې بیا د درنو وسلو ډزې وشوې او هغوی اړ شول له سیمې وتښتي». د دوی په خبره، په تخار کې د طالبانو له امنیې قوماندانۍ سره یې هم اړیکه ونیوله؛ خو د نورو جزییاتو پرته ورته ویل شوي، چې پېښه له کنټروله وتلې ده.

دوی وايي: «موږ ته لارښوونه وشوه، چې کندوز ته ولاړ شو؛ خو هلته هم د طالبانو د پنځمې حوزې مسوولینو ادعا وکړه، چې نیول شوي کسان خوشې شوي دي؛ ځکه چې ګواکې له طالب دولتي چارواکو سره تړاو لري».

مېله‌وال وايي، دغه پېښه د هېواد په بېلابېلو ولایتونو کې د کمزوري امنیتي وضعیت او د خلکو د خوندیتوب نشتوالي جدي پوښتنې راپورته کوي. د سیمې اوسېدونکي اندېښنه څرګندوي، چې ځینې وسله‌وال که د طالبانو اړوند وي یا د هغوی تر سیوري لاندې فعالیت کوي؛ په عامو تفریحي سیمو کې له ځان سره وسلې ګرځوي.

دوی وایي، دغه کسان تر ډېره د مېلو او سیل ځایونو ته د وسلو په وړلو سره د خلکو ترمنځ وېره خپروي، لانجې جوړوي او حتی ګواښونه کوي. دوی غوښتنه کوي، چې په عامه ځایونو کې دې د وسلو ګرځول محدود شي؛ څو خلک وکولای شي له وېرې پرته مېله او تفریح وکړي.

د طالبانو د پوهنې وزارت اداري مرستیال وايي، چې افغانستان ته د کډوالو د ستنېدو پراخو څپو سره په ښوونځيو کې د هغوی د جذب په برخه کې ننګونې او فشارونه خورا ډېر وو. هغه زیاته کړې، چې په تېرو دوو کلونو کې یې شاوخوا یو مېلیون ستانه شوي کډوال ماشومان په مدرسو او ښوونځيو کې شامل کړي؛ خو نوموړي د ستنو شویو ښځينه زده‌کوونکو د زده‌کړو په اړه څه نه‌دي ویلي.

هغه د زذه‌کړو په برخه کې له مرستندویه موسسو، سوداګرو او کورنیو د همکاریو غوښتنه کړې. نوموړي‌ ویلي، په راتلونکي ښوونيز کال کې به هغو سیمو ته هم خدمات ورسوي چې په تېرو لسیزو کې د ناامنۍ او جګړو له کبله له ښوونیز بهیره بې‌برخې شوې وې.

دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو د پوهنې وزارت پرون پنجشنبه (د وري ۶مه) د یو لړ مراسمو په ترڅ کې د ۱۴۰۵ ښوونیز کال پیل کړ او طالب چارواکو د ښوونځي زنګونه وکړنګول. د طالبانو د بندیز له مخې؛ د نجونو ښوونځي د پنځم پرله‌پسې کال لپاره تړلي دي او طالبانو د نوي ښوونیز کال په پیل کې د نجونو هیڅ یادونه ونه‌کړه.

تر جګړې وړاندې د پاکستان لنډمهاله لومړي وزیر انوارالحق کاکړ پر یادې لارې د پاسپورټ جبري کېدو تګلاره تطبیق کړه، چې له امله یې پر دغه لاره د سوداګرو تګ راتګ خورا اغېزمن شو.

د چمن سوداګرو، لغړي ټولنې او سیاسي ګوندونو د یادې پرېکړې پر ضد پرلت پیل کړ او غوښتنه یې وکړه، چې تګ‌راتګ دې پر پاکستاني شناختي کارټونو او تذکره وشي. له اوږده پرلت وروسته حکومت دا خبره ورسره ومنله او په په اړه یې اعلان هم وکړ؛ خو بیا یاده پرېکړه تطبیق نه‌شوه.
اوس یو ځل بیا سوداګرو او لغړي ټولنې سبا (د وري ۸مه) پرلت اعلان کړی. د کارګرو ټولنې مشر او د پرلت ویاند حاجي صادق خان اڅکزي په دې اړه افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، چې دوی په دومداره توګه دوه نیم کاله په پرلت ناست وو؛ خو غوښتنې یې لاهم نه‌دي منل شوې او اوس یو ځل بیا دې ته اړ شوي، چې پرلت ووهي.
هغه وایي، د چمن د خلکو روزګار له یادې لارې سره تړلی دی او د لارې تړل پاتې کېدو له کبله ۱۰۰زره کورنۍ بې‌روزګاره شوې دي. نوموړي زیاته کړې، کله چې د پاسپورټ جبري کېدو تګلاره عملي شوه؛ نو د دواړه خواوو سوداګرو پاسپورټونو جوړ کړل او په ډېرو پېسو یې یو کلنې ویزې ولګولې؛ خو د روانې جګړې له امله اوس په پاسپورټ هم تګ‌راتګ بند دی او د چمن ۳زره ځايي سوداګر هغې غاړې ته بند پاتې دي.

صادق خان اڅکزي وويل، که څه هم پر دغه لار سوداګري په ټپه درېدلې؛ خو د انساني قاچاق کاروبار وده وکړې ده. ښاغلي اڅکزي وويل، کله چې په ایران کې جګړه پیل شوه نو پاکستاني وګړي ډیر په عزت او خوندیتوب هېواد ته راستانه شول او همداسې د واګې پوله د جګړې پرمهال هم یوه ورځ نه‌ده تړل شوې؛ خو د چمن-سپین بولدک له ولسونو سره بیا ډېر ناوړه چلند کېږي.

نوموړي وويل، د افغانستان په زرګونه کانټنرونه په کراچۍ بندر کې بند پاتې دي او ورته د تګ اجازه نه ورکول کېږي چې امله يې سوداګر له سخت زیان سره مخ دي. هغه وويل، که ټول سیاسي او قومي مشران سره یو نه‌شي؛ نو دوی نه‌شي کولی چې خپلې غوښتنې په دولت ومني.

نوموړي پر اېکس پاڼه کاږلي:« دغه پرېکړه د هغې ډلې د مشرتابه له‌خوا شوې، چې ځان ته په اصطلاح (طالبان) یا د علم پلټونکي وایي؛ خو په عمل کې یې د اسلام دین بدنامه کړی، د افغانستان له خلکو سره یې دښمني کړې، د جهل او تیارو دوام یې رامنځته کړی او د هېواد اوسنی بحران یې لا ژور کړی دی».

هغه په نیوکې سره ویلي، چې د طالبانو دغه تګلارو بې‌وزلي زیاته کړې او د افغانستان پر ګاونډیو هېوادونو او نړۍوالې ټولنې یې تکیه لا ډېره کړې ده.

دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو د پوهنې وزارت پرون پنجشنبه (د وري ۶مه) د یو لړ مراسمو په ترڅ کې د ۱۴۰۵ ښوونیز کال پیل کړ او طالب چارواکو د ښوونځي زنګونه وکړنګول. د طالبانو د بندیز له مخې؛ د نجونو ښوونځي د پنځم پرله‌پسې کال لپاره تړلي دي او طالبانو د نوي ښوونیز کال په پیل کې د نجونو هیڅ یادونه ونه‌کړه.