روسیه وايي افغانستان ته د امریکا د احتمالي ستنېدو سره مخالفه ده

د طالبانو د پوهنې وزارت اداري مرستیال وايي، چې افغانستان ته د کډوالو د ستنېدو پراخو څپو سره په ښوونځيو کې د هغوی د جذب په برخه کې ننګونې او فشارونه خورا ډېر وو. هغه زیاته کړې، چې په تېرو دوو کلونو کې یې شاوخوا یو مېلیون ستانه شوي کډوال ماشومان په مدرسو او ښوونځيو کې شامل کړي؛ خو نوموړي د ستنو شویو ښځينه زده‌کوونکو د زده‌کړو په اړه څه نه‌دي ویلي.

هغه د زذه‌کړو په برخه کې له مرستندویه موسسو، سوداګرو او کورنیو د همکاریو غوښتنه کړې. نوموړي‌ ویلي، په راتلونکي ښوونيز کال کې به هغو سیمو ته هم خدمات ورسوي چې په تېرو لسیزو کې د ناامنۍ او جګړو له کبله له ښوونیز بهیره بې‌برخې شوې وې.

دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو د پوهنې وزارت پرون پنجشنبه (د وري ۶مه) د یو لړ مراسمو په ترڅ کې د ۱۴۰۵ ښوونیز کال پیل کړ او طالب چارواکو د ښوونځي زنګونه وکړنګول. د طالبانو د بندیز له مخې؛ د نجونو ښوونځي د پنځم پرله‌پسې کال لپاره تړلي دي او طالبانو د نوي ښوونیز کال په پیل کې د نجونو هیڅ یادونه ونه‌کړه.

تر جګړې وړاندې د پاکستان لنډمهاله لومړي وزیر انوارالحق کاکړ پر یادې لارې د پاسپورټ جبري کېدو تګلاره تطبیق کړه، چې له امله یې پر دغه لاره د سوداګرو تګ راتګ خورا اغېزمن شو.

د چمن سوداګرو، لغړي ټولنې او سیاسي ګوندونو د یادې پرېکړې پر ضد پرلت پیل کړ او غوښتنه یې وکړه، چې تګ‌راتګ دې پر پاکستاني شناختي کارټونو او تذکره وشي. له اوږده پرلت وروسته حکومت دا خبره ورسره ومنله او په په اړه یې اعلان هم وکړ؛ خو بیا یاده پرېکړه تطبیق نه‌شوه.
اوس یو ځل بیا سوداګرو او لغړي ټولنې سبا (د وري ۸مه) پرلت اعلان کړی. د کارګرو ټولنې مشر او د پرلت ویاند حاجي صادق خان اڅکزي په دې اړه افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، چې دوی په دومداره توګه دوه نیم کاله په پرلت ناست وو؛ خو غوښتنې یې لاهم نه‌دي منل شوې او اوس یو ځل بیا دې ته اړ شوي، چې پرلت ووهي.
هغه وایي، د چمن د خلکو روزګار له یادې لارې سره تړلی دی او د لارې تړل پاتې کېدو له کبله ۱۰۰زره کورنۍ بې‌روزګاره شوې دي. نوموړي زیاته کړې، کله چې د پاسپورټ جبري کېدو تګلاره عملي شوه؛ نو د دواړه خواوو سوداګرو پاسپورټونو جوړ کړل او په ډېرو پېسو یې یو کلنې ویزې ولګولې؛ خو د روانې جګړې له امله اوس په پاسپورټ هم تګ‌راتګ بند دی او د چمن ۳زره ځايي سوداګر هغې غاړې ته بند پاتې دي.

صادق خان اڅکزي وويل، که څه هم پر دغه لار سوداګري په ټپه درېدلې؛ خو د انساني قاچاق کاروبار وده وکړې ده. ښاغلي اڅکزي وويل، کله چې په ایران کې جګړه پیل شوه نو پاکستاني وګړي ډیر په عزت او خوندیتوب هېواد ته راستانه شول او همداسې د واګې پوله د جګړې پرمهال هم یوه ورځ نه‌ده تړل شوې؛ خو د چمن-سپین بولدک له ولسونو سره بیا ډېر ناوړه چلند کېږي.

نوموړي وويل، د افغانستان په زرګونه کانټنرونه په کراچۍ بندر کې بند پاتې دي او ورته د تګ اجازه نه ورکول کېږي چې امله يې سوداګر له سخت زیان سره مخ دي. هغه وويل، که ټول سیاسي او قومي مشران سره یو نه‌شي؛ نو دوی نه‌شي کولی چې خپلې غوښتنې په دولت ومني.

نوموړي پر اېکس پاڼه کاږلي:« دغه پرېکړه د هغې ډلې د مشرتابه له‌خوا شوې، چې ځان ته په اصطلاح (طالبان) یا د علم پلټونکي وایي؛ خو په عمل کې یې د اسلام دین بدنامه کړی، د افغانستان له خلکو سره یې دښمني کړې، د جهل او تیارو دوام یې رامنځته کړی او د هېواد اوسنی بحران یې لا ژور کړی دی».

هغه په نیوکې سره ویلي، چې د طالبانو دغه تګلارو بې‌وزلي زیاته کړې او د افغانستان پر ګاونډیو هېوادونو او نړۍوالې ټولنې یې تکیه لا ډېره کړې ده.

دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو د پوهنې وزارت پرون پنجشنبه (د وري ۶مه) د یو لړ مراسمو په ترڅ کې د ۱۴۰۵ ښوونیز کال پیل کړ او طالب چارواکو د ښوونځي زنګونه وکړنګول. د طالبانو د بندیز له مخې؛ د نجونو ښوونځي د پنځم پرله‌پسې کال لپاره تړلي دي او طالبانو د نوي ښوونیز کال په پیل کې د نجونو هیڅ یادونه ونه‌کړه.

دغه مېرمنو په داسې حال کې د افغان نجونو په وړاندې د زده‌کړو بندیزونو د لرې کېدو غوښتنه کړې، چې په افغانستان کې نوی ښوونیز کال او ښوونځي د نجونو له ګډون پرته بیا پیل شول.

یادو اعتراض کوونکو د څادریو په اغوستلو او بېلابیلو شعارونو په ورکولو سره له افغان ښځو خپل ملاتړ اعلان کړ. دوی په افغانستان کې د ښځو پر وړاندې روان کړکېچن وضعیت «د ښځو د حقونو سیستماتیک نقض» ګڼلی او د اروپايي ټولنې چوپتیا یې «شرموونکې چاره» بللې ده.

یادو مېرمنو په افغانستان کې له زده‌کړو، کار او بنسټیزو ازادیو محرومیت «جنسیتي اپارټایډ» یاد کړی او له نړۍوالې ټولنې یې غوښتي، چې خپله چوپتیا ماته کړې. دغه مېرمنو ټینګار کړی، چې اروپايي ټولنه دې خپلې مرستې د ښځو د حقونو له رعایت سره وتړي، د کډوالو لپاره دې خوندي لارې برابرې کړي، له ښځینه‌وو بنسټونو دې ملاتړ پراخ کړي او د ښوونیزو فرصتونو په برابرولو کې دې عملي ګامونه پورته کړي.

یادو مېرمنو په یوه اعلامیه کې ویلي: «د افغان مېرمنو د وضعیت په اړه د نړۍوالې ټولنې چوپتیا او نه اقدام د منلو وړ نه‌دی او د دغه حالت دوام کولای شي نه جبرانېدونکې بشري پایلې ولري».

انور ابراهیم د پنجشنبې په ورځ د طالبانو د رییس‌الوزرا محمد حسن اخند سره په ټیلیفوني خبرو کې د سیمې د روانو بدلونونو، په ځانګړي ډول د طالبانو او پاکستان ترمنځ د تاوتریخوالي په اړه خبرې کړې دي.

هغه پر اېکس پاڼه په یوه پیغام کې لیکلي، چې په دې خبرو کې د دواړو لورو ترمنځ د تاوتریخوالي د کمښت پر لارو چارو هم بحث شوی دی. نوموړي هیله څرګنده کړه، چې دغه کړکېچ به راکم شي.

د مالیزیا لومړي وزیر د طالبانو او پاکستان ترمنځ د کړکېچونو د کمولو لپاره د ترکیې، قطر او سعودي عربستان د منځګړیتوب له هڅو ملاتړ کړی. هغه دا هم ویلي، چې هېواد به یې له افغانستان سره خپلې بشردوستانه مرستې دوامداره وساتي.

دا لومړی ځل دی، چې انور ابراهیم د طالبانو د ادارې د رسمیت پېژندلو په اړه په عامه توګه خبرې کوي. تر دامهاله هیڅ یوه اسلامي هېواد د طالبانو اداره په رسمیت نه‌ده پېژندلې.

ډېری اسلامي هېوادونه د طالبانو له سخت‌دریځه اسلامي تفسیر سره په ځانګړي ډول د ښځو د زده‌کړې او کار په برخه کې مخالفت لري. تېر کال هم د اسلامي نړۍ یوشمېر علماوو په اسلام‌‌اباد کې په یوه غونډه کې اعلان وکړ، چې د نجونو د زده‌کړو بندیز «شرعي اړخ» نه‌لري.

روسیه یوازینی هېواد دی، چې د طالبانو اداره یې په رسمیت پېژندلې.