د بلوچستان ايالت د پښین والسوالۍ په یارو سیمه کې په یوه کور کې د وسلهوالو کسانو لهخوا ډزې شوې، چې له امله یې د یوې ښځې په ګډون درې کسان وژل شوي دي. پولیس وايي، دغه پېښه د نجلۍ د نه ورکړې له کبله رامنځته شوې او د هلک د کورنۍ لهخوا د نجلۍ پر کورنۍ ډزې شوې.
پولیسو زیاته کړې، دغه پېښه د خپلمنځي شخړې له امله رامنځته شوې چې پهکې یوه ښځه ټپي شوې هم ده. د ځایي پولیسو په وینا؛ د یادې پېښې وژل شوي او ټپيان یې د پښین ملکي روغتون ته لېږدولي دي.
تر یادې پېښې وروسته ځايي خلکو په یارو سیمه کې د کویټې-چمن لویه لار د احتجاج په توګه وتړله او له حکومت یې وغوښتل، چې د وژل شویو کسانو قاتلان ژر تر ژره ونیسي. بل لور ته پولیس وايي، چې د پېښې په اړه یې پلټنې روانې دي.
د امریکا خزانې وزارت اعلان کړی، چې د دغه هېواد د ولسمشر ډونالډ ټرمپ لاسلیک به د لومړي ځل لپاره د امریکا پر کاغذي بانکنوټونو درج شي؛ دا اقدام د یوه برحاله ولسمشر په دوره کې یو بېساری بدلون بلل شوی دی.
د خزانې وزارت د پنجشنبې په ورځ (د وري ۶مه) په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې دا پرېکړه د امریکا د خپلواکۍ د دوه سوه او پنځوسمې کلیزې د نمانځنې لپاره شوې ده. د پلان لهمخې، نوي بانکنوټونه چې د ټرمپ لاسلیک به پرې وي، په روان کال کې به بازارونو ته راووځي، خو د پلي کېدو د وخت او څرنګوالي په اړه یې نور جزییات نهدي وړاندې شوي.
د خزانې وزیر سکاټ بېسنت په دې اړه ویلي: «تر دې اغېزناکه لاره نهشته چې د خپل هېواد تاریخي لاسته راوړنې او د ولسمشر ډونالډ ټرمپ هڅې د هغه د نوم په ثبتولو سره د ډالرو پر بانک نوټونو ونمانځو».
د رسمي معلوماتو لهمخې، د ټرمپ لاسلیک به د خزانې وزیر له لاسلیک سره یو ځای پر بانکنوټونو چاپ شي. دا په داسې حال کې ده، چې تر دې وړاندې به د امریکا پر بانک نوټونو یوازې د خزانې وزارت د چارواکو لاسلیکونه چاپ کېدل.
دا پرېکړه په داسې وخت کې اعلان شوې، چې تر دې مخکې د امریکا د خپلواکۍ د دوه سوه او پنځوسمې کلیزې د نمانځنې لپاره د ټرمپ له انځور سره د ۲۴کریټه سرو زرو د یادګاري سکې وروستۍ طرحه هم تایید شوې وه. همدارنګه، د هغه د انځور لرونکي یو ډالري سکې د جوړولو وړاندیزونه هم مطرح شوي دي.
له هغه راهیسې چې ډونالډ ټرمپ خپله دویمه ولسمشریزه دوره پیل کړې، هڅه کوي چې خپل نوم او انځور له بېلابېلو بنسټونو او ادارو سره وتړي؛ له هغې ډلې د کینیډي د نندارې هنرونو د مرکز نوم «ټرمپ-کینیډي» ته اړول او په تېر ډسمبر کې د امریکا د سولې انسټېټیوټ پر ودانۍ د هغه هم ورزیات شو.
د ډيپلوماټ مجلې د افغانستان او پاکستان تر منځ د روان کړکېچ په اړه ویلي، چې طالبان دوه انتخابه لري، یا به له پاکستان سره د ټيټيپي پر سر د ډیپلوماټیکو خبرو له لارې تاوتریخوالی راکموي او یا به پر یوه داسې ملت واکمي کوي، چې له قحطۍ او لوږې سره لاس او ګران وي.
یادې مجلې د پنجشنبې په ورځ (د وري ۶مه) په خپل راپور کې ویلي، چې افغانستان دمګړۍ له فزیکي او اقتصادي پلوه د دوو ناارامه جبهو تر منځ ایسار دی، چې له یوه لوري له پاکستان سره په جګړه کې بند پاتې دی او له بل لوري پر ایران د امریکا او اسراییل د بریدونو له امله یې اقتصاد زیانمن شوی دی.
په راپور کې راغلي، چې د افغانستان په لویدیځ کې د ایران، اسراییل او امریکا سختې جګړې د دغه هېواد اصلي بدیله سوداګریزه لاره د جګړې پر یوې خطرناکه سیمې بدله کړې ده.
د افغانستان په څېر په وچه کې ایسار هېواد چې خپلې صنعتي او خوراکي اړتیاوې نهشي پوره کولای، ثبات یې د خپلو ګاونډیانو له حالت سره نېغ په نېغه اړیکه لري او اوس په کابل کې طالب مشران له یوه تریخ حقیقت سره مخ دي.
د ډیپلوماټ مجلې ویلي، هغه نظام چې د جګړې په ډګر کې جوړ شوی، ښايي د بازارونو د بشپړ بندښت پر وړاندې بقا ونهشي کړای.
په راپور کې راغلي، چې د اسلاماباد او کابل تر منځ د اړیکو خرابوالی له ډیپلوماټیکو ناندریو ډېر وړاندې تللی او د ۲۰۲۶ کال د فبرورۍ په وروستیو کې پاکستان له ډیورند کرښې ها غاړه د «غضب للحق» په نوم د رسمي عملیاتو د پیل اعلان وکړ.
د اسلاماباد او کابل تر منځ د جګړې لامل ټيټيپي وسلهواله ډله ده، چې اسلاماباد اعا کوي، چې یاده ډله د افغانستان له خاورې په استفادې په پاکستان کې بریدونه کوي. خو طالبان دغه ادعاوې ردوي.
دا چې اسلاماباد او کابل له څو پړاوه مذاکراتو وروسته هم د ټيټيپي پر سر کومې مطلوبې هوکړې ته نهدي رسېدلي، نو پاکستان د کابل او کندهار په ګډون د افغانستان پر ځینو نورو ولایتونو هوايي بریدونه وکړل. د پاکستان حکومت وايي، چې یاد بریدونه یې د ټيټيپي پر مرکزونو کړي دي، خو طالبان وايي، پاکستان په یادو بریدونو کې ملکي وګړي په نښه کړي دي.
طالبانو د دغو بریدنو د غچ اخېستو په موخه ډیورند کرښې ته څېرمه پر پاکستاني پوستو بریدونه وکړل او د ګڼو پاکستاني سرتېرو د وژلو ادعا یې وکړه، چې ورسره سم، پاکستان پر افغانستان خپل هوايي بریدونه نور هم پراخ کړل.
د پاکستان او طالبانو ترمنځ د کړکېچ له پیل سره سم د دواړو لوریو تر منځ د تورخم او سپین بولدک په ګډون اته مهمې سوداګریزې لارې تړل شوي او لا هم همداسې پاتې دي.
له پاکستان سره د سوداګریزو لارو له تړل کېدو وروسته طالبانو لویدیځو ګاونډیو ته مخه کړه او خپله سوداګري یې د ایران او مرکزي اسیا له لارې تنظیم کړه.
خو د ایران د جګړې پیل دا ملاتړی پلان له منځه یوړ. د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې ویلي، چې د چابهار بندر له لارې سوداګري او ټرانزیټ د سختو جګړو له امله اغېزمنه شوې ده.
په ایران کې د جګړې دوام یوازې ایران نه منزوي کوي، بلکې پر افغانستان هم کړۍ تنګوي؛ هغه هېواد چې لا دمخه له پاکستان سره پر جګړه بوخت دی.
د ډیپلوماټ مجلې په راپور کې راغلي، چې افغانستان یوازې په ډیپلوماټیک ډول نهدی منزوي، بلکې په فزیکي توګه د خپلو ګاونډیو د جګړو له امله یې له نړۍ سره اړیکه پرې شوې ده.
په دغه راپور کې له ایران څخه د افغان کډوالو ستنېدو ته هم اشاره شوې او ویل شوي، چې نږدې هره ورځ شاوخوا ۱۷۰۰ کسان د ایران جګړې له ډاره خپل هېواد ته ستنېږي او د کاري فرصتونو د نشتوالي له امله د افغانستان پر اوږو یو بل بار هم اضافه کېږي.
په راپور کې راغلي:«له ایران او پاکستان څخه د اکمالاتي ځنځیرونو ګډوډ وضعیت ښايي بحران په قحطۍ بدل کړي».
طالبانو چې خپل حکومت یې تر ډېره پر ګمرکي عوایدو تکیه کړی، خو له ایران او پاکستان سره یې د لویو سوداګریزو لارو په فلج کېدو سره مرکزي خزانه له مالي زیان سره مخ شوې ده.
ډیپلوماټ مجلې له پاکستان سره د کړکېچ په اوږدېدو سره د کابل او کندهار د طالبانو تر منځ د مخالفتونو یادونه هم کړې او وايي، د کابل چارواکي له پاکستان سره د سوداګرۍ د پرانېستلو لپاره د خبرو اترو د پیل غوښتونکي دي، خو د کندهار طالبان اسلاماباد ته هر ډول امتیاز ورکول له حاکمیت سره خیانت بولي.
ډیپلوماټ مجلې د شنونکو له قوله لیکلي: «که طالبان د پاکستان فشار ته تسلیم او د ټيټيپي له ملګرتیا لاس پر سر شي، نو ښايي ډېری دغه جنګیالي داعش خراسان ډلې ته مخه کړي، او یو جدي داخلي بغاوت به رامنځته کړي او که د اسلام اباد پر وړاندې جګړې ته دوام ورکړي، د بشپړ اقتصادي سقوط له خطر سره مخ دي».
په دغه راپور کې ویل شوي، چې طالبانو یوازې د درېیو کلونو لپاره وتوانېدل چې له خپلو ګاونډيانو استفاده وکړي او د ایران د سوداګریزو لارو پر مټ یې د پاکستان فشارونه شنډ کړي وو، خو په ایران کې جګړې د افغانستان وروستۍ سوداګریزه بدیله لاره هم وتړله او اوس چې ایران کې جګړه ده او پاکستان له افغانستان سره په جګړه کې ښکېل دی، افغانستان د سیمې لپاره «پل» نه بلکې یوه جلا شوې «جزیره» ده.
د ډیپلوماټ مجلې په راپور کې راغلي، چې طالبان د اوس لپاره دوه انتخابونه لري، یا به له پاکستان سره د ټيټيپي پر سر د ډیپلوماټیکو خبرو له لارې تاوتریخوالی راکوي او یا به پر یوه داسې ملت واکمني کوي چې له قحطۍ او لوږې سره لاس او ګریوان وي.
د شمالي کوریا دولتي خبرې اژانس راپور ورکړی، چې د دغه هېواد مشر کیم جونګاون او د بېلاروس ولسمشر الکساندر لوکاشینکو د پنجشنبې په ورځ (د وري ۶مه) په پیونګ یانګ کې د یوې سرمشریزې پر مهال د ملګرتیا تړون لاسلیک کړ.
د راپور لهمخې، دواړو هېوادونو د ډیپلوماسۍ، کرنې، روغتیا او تعلیمي برخو کې د همکاریو بېلابېلې هوکړې هم لاسلیک کړې دي.
د شمالي کوریا او بېلاروس تر منځ د ډيپلوماټیکو اړیکو له رامنځته کېدو وروسته شمالي کوریا ته دا د لوکاشینکو لومړی سفر دی او د شمالي کوریا مشر دغه هېواد ته د بېلاروس د ولسمشر سفر د دوه اړخیزو اړیکو د کچې لوړولو لپاره خورا ارزښتمن بللی دی.
د راپورونو لهمخې، د شمالي کوریا د مشر او بېلاروس د ولسمشر تر منځ لېده کاته پر داسې مهال شوي چې دواړه تر نړۍوالو بندیزونو لاندې دي او د اوکراین او روسیې په څلور کلنه جګړه کې یې د روسیې له ولسمشر ولادیمیر پوتین څخه پرېکنده ملاتړ کړی دی.
د پاکستان د جمعیت علمای اسلام ګوند مشر مولانا فضل الرحمن د پنجشنبې په ورځ (د وري ۶مه) په یوه خبري کنفرانس کې ویلي، چې د پاکستان هغه دریځ ناسم دی چې ګواکې د افغانستان حکومتونه دې د دوی تر لاس لاندې وي. هغه زیاته کړې، چې یو خپلواک او باثباته افغانستان د پاکستان په ګټه دی.
نوموړي وویل: «ایا په دې اویا کلونو کې ټولې تېروتنې د افغانستان دي او زموږ طرف ته هېڅ تېروتنه نشته؟ افغانستان یوازې د هېواد نوم نهدی، د اسلامي امارت نوم نهدی، بلکې د یوه ملت نوم دی».
هغه ټینګار وکړ، چې له افغانستان سره د پاکستان د وګړو، کلتوري، مذهبي، اقتصادي او هر اړخیزې اړیکې دي چې له همدې امله دواړه هېوادونه سره نه بیلېدونکي دي.
د دغه پاکستاني سیاستوال په خبره، د پاکستان له لوري په افغانستان کې د حکومتونو د ړنګېدو اقدامات اړوند اغېزناک نهدي او مسایل نهشي حل کولی. مولانا فضل الرحمن وایي، د ظاهر شاه د حکومت له پیله تر اوسه پورې پاکستان د حکومتونو د ړنګېدو ملاتړ کړی او پهکې ښکېل وو.
د نوموړي په خبره، اوس یو ځل بیا پاکستان د امریکا په خوښه نویو سیاسي لوبو او جګړو ته مخه کړې ده.
دا پاکستانی چارواکی داسې مهال دا څرګندونې کوي، چې همدا نن شپه هم په تورخم کې د پاکستاني ځواکونو او طالبانو ترمنځ وسلهواله نښته شوې ده. تر دې وړاندې د افغانستان او پاکستان علماوو په یوه ګډ غوښتنلیک کې له اسلاماباد او پاکستان څخه غوښتنه کړې وه، چې اوربند دې سره وغځوي.
د دواړو لوریو ديني عالمانو تینګار کړی وو، چې طالبان او پاکستان دې په سیمه کې د ثبات او سولې لپاره مسایل سره د مذاکراتو له لارې حل کړي.
د عوامي نشنل ګوند ایالتي مشر میا افتحار حسین وايي، چې پاکستان دې له طالبانو سره کړکېچ د خبرو له لارې حل کړي او همداراز یې خبرداری ورکړی، که جګړه دوام ومومي، نو دواړه لوریو ته به سخت زیان واوړي.
نوموړي د پنجشنبې په ورځ (د وري ۶مه) د یوه خبري کنفرانس پرمهال ویلي، چې پاکستان دې د افغانستان په تړاو پر خپلو پالیسیو له سره غور وکړي او له طالبانو سره دې د خبرو له لارې روان کړکېچ ته د پای ټکی کېږدي.
میا افتخار حسین زیاته کړه: «همدا یې وخت دی، چې موضوع د مذاکراتو له لارې حل شي. دا به د پاکستان په ګټه وي او هم به د افغانستان په ګټه وي، خو که داسې ونهشي، نو ښايي په دې سیمه کې بیا د امن لپاره د غږ پورته کولو لپاره څوک پاتې نهوي او هر څه به تباه شي».
نوموړي د طالبانو او پاکستان او همدارنګه په سیمه کې روان کړکېچ ته په اشاره ویلي، چې په پاکستان کې د خلکو معیشت سخت زیانمن شوی او له افغانستان سره د کړکېچ د هواري په موخه دې د احتمالي تباهۍ مخه ونیول شي.
میا افتخار حسین زیاته کړې: «له افغانستان سره سوداګريزې لارې دې پرانېستل شي، وضعیت ډېر خراب شوی دی. د تېلو بیه وګوره، د خوراکي توکو بیې وګوره، د برېښنا بیې وګوره خلک بېوسه شوې دي. کاروبار نهشته، دندې نهشته، فابریکې بندې دي. ښوونځي بند دي، روغتیا او کرنه تباه شوې ده، خدای خبر چې زموږ حکمرانان پر څه بوخت دي، ایا دا تباهي نوره هم په تباهۍ بدلوي. جګړه دې ودرول شي او پای ته دې ورسول شي او تباه شوی وضعیت دې ورغول شي».
نوموړي دا څرګندونې پر داسې مهال کړي، چې له تېرو څو میاشتو راهیسې د طالبانو او پاکستان ترمنځ د ټيټيټپي او نورو وسلهوالو ډلو پر سر کړکېچ دوام ولري او د یاد کړکېچ له امله پاکستان په افغانستان کې ګڼ ولایتونو بمبار کړي او ګڼو کسانو ته یې مرګژوبله هم اړولې او طالبانو هم د پاکستان پر بېلابېلو سیمو د بېپیلوټه الوتکو په وسیله بریدونه کړي دي.