طالبان وايي په نورستان کې یې پر ډیورڼد کرښه له پرتو پوستو شاتګ نه دی کړی

دغه بنسټ د جمعې په ورځ، د وري په ۷مه، په خپره کړې اعلامیه کې ویلي چې د جګړو نړیوال بشردوستانه قوانین ټولې ښکېلې خواوې مکلفوي چې د ملکي وګړو د ساتنې لپاره «پرله‌پسې پاملرنه» وکړي او ډاډ ترلاسه کړي چې د برید موخه قانوني او پوځي وي.

د دغه سازمان د اسیا څانګې مشرې، پاتریشیا ګاسمن، ویلي چې شته شواهد ښيي د پاکستان هوايي برید پر دغه مرکز غیرقانوني و. هغې زیاته کړه: «پاکستاني چارواکي باید بې‌طرفه څېړنه وکړي څو څرګنده شي چې ولې دا برید پر داسې مرکز وشو چې له ملکي کسانو ډک و او څوک باید ځواب‌ویونکی وي.»

د راپور له مخې، د پاکستان جنګي الوتکو د کب په۲۵مه شپه په کابل او ننګرهار کې لږ تر لږه ۹هدفونه په نښه کړي دي. په دغو بریدونو کې د کابل ختیځ کې د «امید» په نوم دروږدو کسانو د درملنې مرکز هم په نښه شوی، چې سلګونه ناروغان پکې تر درملنې لاندې وو.

د پاکستان د اطلاعاتو وزیر، عطاءالله تارړ، ویلي چې د هېواد هوايي ځواکونو «دقیق بریدونه» د طالبانو پر پوځي تاسیساتو او د مهماتو پر زیرمو کړي، خو د روږدو کسانود درملنې مرکز ته یې اشاره نه ده کړې.

د نړیوالو سازمانونو د راپورونو له مخې، په دې برید کې لږ تر لږه ۱۴۳کسان وژل شوي او له ۲۵۰ډېر ټپیان دي، چې ډېری یې ملکي ناروغان بلل شوي دي.

د بشري حقونو څار سازمان موندلې چې د مهماتو د زېرمو د شتون کومه نښه نه ده لیدل شوې، لکه ثانوي چاودنې یا د وسلو اړوند نور شواهد. په راپور کې راغلي چې دا مرکز د مهماتو د خوندي ساتلو لپاره کافي فضا نه لرله.

دغه سازمان ټینګار کړی چې روغتونونه او روغتیايي مرکزونه د جګړې د قوانینو له مخې ځانګړې ساتنه لري او یوازې هغه وخت دا خوندیتوب له لاسه ورکوي چې د پوځي موخو لپاره وکارول شي. حتی په هغه صورت کې هم باید مخکې له مخکې خبرداری ورکړل شي.

د یاد سازمان په وینا، هېڅ داسې شواهد نه دي موندل شوي چې د «امید» مرکز د پوځي اهدافو لپاره کارېدلی وي، او د پاکستان دا برید د جګړې د قوانینو له مخې د نامتناسبو بریدونو د منع اصل نقضوي.

تر جګړې وړاندې د پاکستان لنډمهاله لومړي وزیر انوارالحق کاکړ پر یادې لارې د پاسپورټ جبري کېدو تګلاره تطبیق کړه، چې له امله یې پر دغه لاره د سوداګرو تګ راتګ خورا اغېزمن شو.

د چمن سوداګرو، لغړي ټولنې او سیاسي ګوندونو د یادې پرېکړې پر ضد پرلت پیل کړ او غوښتنه یې وکړه، چې تګ‌راتګ دې پر پاکستاني شناختي کارټونو او تذکره وشي. له اوږده پرلت وروسته حکومت دا خبره ورسره ومنله او په په اړه یې اعلان هم وکړ؛ خو بیا یاده پرېکړه تطبیق نه‌شوه.
اوس یو ځل بیا سوداګرو او لغړي ټولنې سبا (د وري ۸مه) پرلت اعلان کړی. د کارګرو ټولنې مشر او د پرلت ویاند حاجي صادق خان اڅکزي په دې اړه افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، چې دوی په دومداره توګه دوه نیم کاله په پرلت ناست وو؛ خو غوښتنې یې لاهم نه‌دي منل شوې او اوس یو ځل بیا دې ته اړ شوي، چې پرلت ووهي.
هغه وایي، د چمن د خلکو روزګار له یادې لارې سره تړلی دی او د لارې تړل پاتې کېدو له کبله ۱۰۰زره کورنۍ بې‌روزګاره شوې دي. نوموړي زیاته کړې، کله چې د پاسپورټ جبري کېدو تګلاره عملي شوه؛ نو د دواړه خواوو سوداګرو پاسپورټونو جوړ کړل او په ډېرو پېسو یې یو کلنې ویزې ولګولې؛ خو د روانې جګړې له امله اوس په پاسپورټ هم تګ‌راتګ بند دی او د چمن ۳زره ځايي سوداګر هغې غاړې ته بند پاتې دي.

صادق خان اڅکزي وويل، که څه هم پر دغه لار سوداګري په ټپه درېدلې؛ خو د انساني قاچاق کاروبار وده وکړې ده. ښاغلي اڅکزي وويل، کله چې په ایران کې جګړه پیل شوه نو پاکستاني وګړي ډیر په عزت او خوندیتوب هېواد ته راستانه شول او همداسې د واګې پوله د جګړې پرمهال هم یوه ورځ نه‌ده تړل شوې؛ خو د چمن-سپین بولدک له ولسونو سره بیا ډېر ناوړه چلند کېږي.

نوموړي وويل، د افغانستان په زرګونه کانټنرونه په کراچۍ بندر کې بند پاتې دي او ورته د تګ اجازه نه ورکول کېږي چې امله يې سوداګر له سخت زیان سره مخ دي. هغه وويل، که ټول سیاسي او قومي مشران سره یو نه‌شي؛ نو دوی نه‌شي کولی چې خپلې غوښتنې په دولت ومني.

نوموړي وویل: «ایا په دې اویا کلونو کې ټولې تېروتنې د افغانستان دي او زموږ طرف ته هېڅ تېروتنه نشته؟ افغانستان یوازې د هېواد نوم نه‌دی، د اسلامي امارت نوم نه‌دی، بلکې د یوه ملت نوم دی».

هغه ټینګار وکړ، چې له افغانستان سره د پاکستان د وګړو، کلتوري، مذهبي، اقتصادي او هر اړخیزې اړیکې دي چې له همدې امله دواړه هېوادونه سره نه بیلېدونکي دي.

د دغه پاکستاني سیاستوال په خبره، د پاکستان له لوري په افغانستان کې د حکومتونو د ړنګېدو اقدامات اړوند اغېزناک نه‌دي او مسایل نه‌شي حل کولی. مولانا فضل الرحمن وایي، د ظاهر شاه د حکومت له پیله تر اوسه پورې پاکستان د حکومتونو د ړنګېدو ملاتړ کړی او په‌کې ښکېل وو.

د نوموړي په خبره، اوس یو ځل بیا پاکستان د امریکا په خوښه نویو سیاسي لوبو او جګړو ته مخه کړې ده.

دا پاکستانی چارواکی داسې مهال دا څرګندونې کوي، چې همدا نن شپه هم په تورخم کې د پاکستاني ځواکونو او طالبانو ترمنځ وسله‌واله نښته شوې ده. تر دې وړاندې د افغانستان او پاکستان علماوو په یوه ګډ غوښتنلیک کې له اسلام‌اباد او پاکستان څخه غوښتنه کړې وه، چې اوربند دې سره وغځوي.

د دواړو لوریو ديني عالمانو تینګار کړی وو، چې طالبان او پاکستان دې په سیمه کې د ثبات او سولې لپاره مسایل سره د مذاکراتو له لارې حل کړي.

نوموړي د پنجشنبې په ورځ (د وري ۶مه) د یوه خبري کنفرانس پرمهال ویلي، چې پاکستان دې د افغانستان په تړاو پر خپلو پالیسیو له سره غور وکړي او له طالبانو سره دې د خبرو له لارې روان کړکېچ ته د پای ټکی کېږدي.

میا افتخار حسین زیاته کړه: «همدا یې وخت دی، چې موضوع د مذاکراتو له لارې حل شي. دا به د پاکستان په ګټه وي او هم به د افغانستان په ګټه وي، خو که داسې ونه‌شي، نو ښايي په دې سیمه کې بیا د امن لپاره د غږ پورته کولو لپاره څوک پاتې نه‌وي او هر څه به تباه شي».

نوموړي د طالبانو او پاکستان او همدارنګه په سیمه کې روان کړکېچ ته په اشاره ویلي، چې په پاکستان کې د خلکو معیشت سخت زیانمن شوی او له افغانستان سره د کړکېچ د هواري په موخه دې د احتمالي تباهۍ مخه ونیول شي.

میا افتخار حسین زیاته کړې: «له افغانستان سره سوداګريزې لارې دې پرانېستل شي، وضعیت ډېر خراب شوی دی. د تېلو بیه وګوره، د خوراکي توکو بیې وګوره، د برېښنا بیې وګوره خلک بې‌وسه شوې دي. کاروبار نه‌شته، دندې نه‌شته، فابریکې بندې دي. ښوونځي بند دي، روغتیا او کرنه تباه شوې ده، خدای خبر چې زموږ حکمرانان پر څه بوخت دي، ایا دا تباهي نوره هم په تباهۍ بدلوي. جګړه دې ودرول شي او پای ته دې ورسول شي او تباه شوی وضعیت دې ورغول شي».

نوموړي دا څرګندونې پر داسې مهال کړي، چې له تېرو څو میاشتو راهیسې د طالبانو او پاکستان ترمنځ د ټي‌ټي‌ټپي او نورو وسله‌والو ډلو پر سر کړکېچ دوام ولري او د یاد کړکېچ له امله پاکستان په افغانستان کې ګڼ ولایتونو بمبار کړي او ګڼو کسانو ته یې مرګ‌ژوبله هم اړولې او طالبانو هم د پاکستان پر بېلابېلو سیمو د بې‌پیلوټه الوتکو په وسیله بریدونه کړي دي.

مجاهد پر ایکس خواله رسنۍ کې لیکلي چې رییس الوزرا په سیمه کې د ترینګلتیاوو د زیاتوالي له امله اندېښنه ښودلې او ویلې یې دي چې د طالبانو دریځ واضح دی او ستونزې باید د تفاهم او ګډې همکارۍ له لارې حل شي.

نوموړي همدارنګه د تېر کوچني اختر پر مهال د سعودي عربستان، ترکيې او قطر د غوښتنې په پام کې نیولو سره د لنډمهالي اوربند په اړه د طالبانو نېک نیت یادونه کړې. هغه ټینګار کړی چې تاوتریخوالی د هېڅ لوري په ګټه نه دي او د ستونزو د حل لپاره باید له حکمت او عقلانیت څخه کار واخیستل شي.

بل خوا د مالیزیا لومړي وزیر هم د سیمې وضعیت ته اندېښنه ښودلې او هیله یې څرګنده کړې چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ شته ستونزې د مخلصانه تفاهم له لارې حل شي. نوموړي زیاته کړه چې مالیزیا هڅه کوي په دې برخه کې مثبت رول ولوبوي