د افغانستان او ازبکستان خصوصي سکټور د نږدې ۵۱۵ میلیونه ډالرو په ارزښت تړونونه لاسلیک کړل

رحمت‌الله نبیل د شنبې په ماخوستن د (د وري ۸مه) په خپله اېکس‌پاڼه لیکلي: «دا یو روښانه حقیقت دی، چې هېڅ پوهه ښځه نه‌غواړي او نه‌شي کولی دا ومني چې د افغانستان نجونې په تیارو کې وساتل شي، له ښوونځي او کار څخه محرومې شي، غږونه یې چوپ شي او راتلونکې یې د طالب په نوم د یوې منحجرې او شاته تلونکې ډلې له لوري مصادره شي».

نبیل په افغانستان کې د ښځو او نجونو د حقونو د اعادې لپاره په بهر کې د مېشتو ښځو هر ډول مبارزه د درناوي وړ بللې او په باور یې په داسې شرایطو کې چې په افغانستان کې ښځې له لومړنیو انساني حقونو هم محرومې دي، په بهر کې د افغان ښځو مبارزه هغوی هیله‌مندې کوي.

د تېر جمهوري نظام دغه چارواکي همداراز څرګنده کړې، چې په دې مبارزه کې نارینه‌وو یا له مسوولیت څخه اوږه خالي کړې او یا یې هم ترې خپله سیاسي ګټه اخیستې ده.

نوموړي بیا د دغې مبارزې په درشل کې په بهر کې د ښځو تر منځ پر اختلافونو له نیوکو سربېره ویلي: «د ورورۍ د وړاندیز په توګه وایم، اختلاف ولرئ، خو په خپل منځ کې درناوی وساتئ. نقد وکړئ، خو یو بل مه تخریبوئ. متفاوت واوسئ، خو متفرق کېږئ مه».

د هغه په باور، په بهر کې د مېشتو افغان ښځو انسجام یوازې یو اخلاقي غوراوی نه‌دی، بلکې یوه انساني او سیاسي اړتیا ده او په وینا یې: «د تاسو پیوستون کولی شي په داخل کې هیلې ژوندۍ وساتي او د هغو نارینه‌وو لپاره الهام بښوونکې وي چې لا تر اوسه هم په تردید او سکوت کې پاتې دي».

رحمت‌الله نبیل په بهر کې د افغان ښځو د حقونو فعالینو ته په خطاب کې ویلي: «دغه مبارزه د تاسو له پیوستون پرته کومې پایلې ته نه‌رسېږي او پیوستون هم له متقابل درناوي پرته نه رامنځته کېږي».

جیونیوز د شنبې په ورځ (د وري ۸مه) په یوه راپور کې ویلي، په دغه جرګه کې به یو شمېر سیاستوال، قومي مشران، دیني عالمان، د مدني ټولنې غړي او رسنۍ ګډون ولري.

د خیبرپښتونخوا پخوانی اعلی وزیر ارباب شهزاد خان وايي، دغې جرګې ته هغه سیاستوال چې پخوا یې هم د طالبانو او پاکستان د سولې لپاره هڅې کړي، هم بلل شوي دي.

خو هغه په دې تړاو وضاحت ورنه‌کړ چې دغه بلل شوي سیاستوال څوک دي، خو څرګنده کړې یې ده، چې دغه جرګه به پر متقابل درناوي، اعتماد جوړوې او د تل پاتې سولې لپاره پر خبرو متمرکز وي او د جرګې په پای کې به یوه ګډه اعلامیه هم خپره او طالبانو او د پاکستان حکومت ته به وسپارل شي.

د دغې جرګې له جوړېدو موخه په دواړو هېوادونو کې د سولې او ثبات لپاره د ګډ مسیر او همداراز د خبرو دودېدل په ګوته شوي دي.

د خیبرپښتونخوا پخواني اعلی وزیر په اوسني وخت کې د دغه ډول جرګې جوړېدل یوه «بېړنۍ اړتیا» بللې ده.

له دې سربېره په کوټه کې هم د طالبانو او پاکستان تر منځ د شخړو د راکمولو لپاره ورته غونډې لپاره تیاری نیول کېږي، خو د جوړېدو د نېټې په تړاو یې لا تر اوسه څه نه‌دي ویل شوي.

ویل کېږي، په دې جرګو کې به د پاکستان او طالبانو له مشرانو وغوښتل شي چې په بېړه اوربند وکړي او خپلې ستونزې د خبرو له لارې هوارې کړي.

دغه هڅې په داسې حال کې دي، چې د پاکستان او طالبانو تر منځ شخړه له څو میاشتو راهیسې روانه ده او په دې وروستیو ورځو کې پاکستان یو ځل بیا پر افغانستان بریدونه زیات کړي دي.

پاکستان طالبان تورنوي چې ټي‌ټي‌پي ته یې پناه ورکړې، خو طالبانو په وار وار دغه تور رد کړی او ټي‌ټي‌پي یې د پاکستان کورنۍ مساله یاده کړې ده.

کریم خُرم د شنبې په ورځ (د وري ۸مه) په خپله اېکس‌پاڼه ویلي، پاکستان همدا څو ورځې مخکې په کابل کې د روږدو د درملنې پر مرکز په برید سره لږ تر لږه ۴۰۰ بستري بې‌ګناه کسان ووژل، د افغانستان حاکمیت یې نقض کړ او پر افغان خاوره یې تېری وکړ.

د خُرم په باور، افغانستان د نورو اقداماتو ترڅنگ باید په نړۍوالو اړوندو بنسټونو او د نړۍوالو قوانینو په رڼا کې د خپل حق د اعادې لپاره دعوا اقامه کړي.

کریم خُرم زیاتوي: «ملګري ملتونه د افغانستان فعلي حکومت په رسمیت نه‌پیژني، خو د افغانستان دولت په رسمیت پېژني، زما په نظر خارجه وزارت دې په ملګرو ملتونو کې د برحاله نماینده ملاتړ وکړي او د ده په واسطه دې دا دعوا په بین المللي سطحه پرمخ بوځي».

نوموړي همداراز څرګنده کړې: «[طالبان] دې دا اعلان کړي چې نوموړی [نصیر احمد فایق] په دې برخه کې د افغانستان د دولت، حکومت او ملت استازیتوب کوي».

هغه همداراز وړاندیز کړی، چې طالبان دې له دې سربېره په کور دننه او بهر کې له حقوقپوهانو مرسته وغواړي، څو د وطن او ملت د حق پوښتنه شوې وي.

طالبان په ملګرو ملتونو کې د افغانستان د استازولۍ سرپرست نصیر احمد فایق د خپلې ډلې استازی نه‌ګڼي او څو ځلي یې په قطر کې د خپلې ډلې سفیر سهیل شاهین یادې څوکۍ ته نوماند او وړاندیز کړ، خو د ملګرو ملتونو له لوري ونه‌منل شو.

نصیر احمد فایق له نږدې پنځو کلونو راهیسې د افغانستان په استازیتوب د ملګرو ملتونو، امنیت شورا او نورو اړوندو غونډو کې ګډون او وینا کوي، خو د ۱۴۰۳ کال له غويي میاشتې راهیسې د ملګرو ملتونو د غړیتوب فیس د نه‌ورکړې له امله یې د رایې ورکړې حق ځنډول شوی دی.

د یادونې وړ ده، چې د ملګرو ملتونو هر غړی هېواد هر کال باید د غړیتوب فیس چې شاوخوا ۲۰۰ زره امریکايي ډالره کېږي یاد سازمان ته ورکړي او که دوه پرله‌پسې کاله دغه فیس ورنه‌کړي د رایې ورکړې حق یې ځنډول کېږي.

پخوا به دا پیسې د افغانستان د بهرنیو چارو وزارت ورکولې او افغان پلاوي به د ملګرو ملتونو حساب ته استولې او طالبانو هم په وار وار ویلي، که په ملګرو ملتونو کې یې استازی ومنل شي، حاضر دي د دغه سازمان د غړیتوب فیس تادیه کړي.

هغه دا څرګندونې په لندن کې «د باور او همغږۍ پر لور» تر سرلیک لاندې په یوه غونډه کې وکړې، چې د مارچ په ۲۴او ۲۵نېټو ترسره شوه او پکې د طالبانو مخالفو څېرو ګډون کړی و.

دغه دوه ورځنۍ غونډه د«مېرمنې د افغانستان لپاره» بنست له لوري تنظیم شوې وه، چې موخه یې د طالبانو د مخالفینو ترمنځ د همغږۍ پیاوړتیا او د افغانستان د بحران د حل لپاره د ګډ چوکاټ رامنځته کول و.

د غونډې په وروستۍ ورځ، چې د بریتانیا په پارلمان کې ترسره شوه، ۱۵وکیلانو، د مهمو کمېسیونونو د مشرانو په ګډون، د افغانستان پر وضعیت بحث وکړ.

طارق احمد چې د بریتانیا د بهرنیو چارو وزارت پخوانی وزیر و، د افغان ښځو پر ملاتړ او په دې برخه کې د نړیوالې ټولنې پر رول ټینګار وکړ.

همدارنګه د افغانستان د ښځو او نجونو لپاره د ټولو ګوندونو د پارلماني ډلې مشرې، وېنډي چمبرلېن، د همغږۍ او دوامداره هڅو پر اهمیت خبرې وکړې.

په غونډه کې د بریتانیا د نړیوالې پراختیا کمېسیون مشرې، سارا چمپیون، د افغانستان د ښځو د رول پر اهمیت، په ځانګړي ډول په سیاسي بهیرونو او د سولې په بیا رغونه کې، خبرې اترې وکړې.

ښاغلي حامرایف د «کنز یوز» رسنۍ سره په خبرو کې وویل چې هېواد یې د افغانستان د اوبو د کارونې حق په رسمیت پېژني، خو د اوبو د استفادې کچه د دواړو هېوادونو ترمنځ د بحث اصلي موضوع ده.

هغه زیاته کړه، که افغانستان شاوخوا دوه میلیارد متر مکعب اوبه وکاروي، پر ازبکستان به جدي اغېزه ونلري، خو که دا اندازهتر څلورو میلیاردو متر مکعبو زیات شي، د کرنې په برخه کې ګواښونه رامنځته کېدای شي.

یاد ازبک وزیر همدارنګه وویل چې د قوش‌ تېپه کانال پروژه، چې ټاکل شوې وه تر ۲۰۲۸کال بشپړه شي، اوس مهال ودرول شوې ده. د هغه په وینا، د دې پروژې یوه لویه ستونزه د پمپونو د فعالیت لپاره د برېښنا کمښت دی.

په دې خبرو کې د مرکزي اسیا د سیمه‌ییزې همکارۍ د ښه والي یادونه هم شوې او ویل شوي چې د سیمې هېوادونه په وروستیو کلونو کې د اوبو د منابعو مدیریت کې همغږي ډېره کړې ده.

قوش‌ تېپې کانال د افغانستان د شمال یوه مهمه اوبه لېږدونکې پروژه ګڼل کېږي چې موخه یې د کرنیزو ځمکو پراختیا ده، خو همزمان یې په ګاونډیو هېوادونو کې اندېښنې راپارولې دي.

طالبانو واک ته د بیا رسېدو وروسته د دې کانال د جوړولو هڅې زیاتې کړې دي. په ۱۴۰۲کال کې طالبانو وویل چې د کانال لومړۍ برخه پرانیستل شوې، او د امو سیند اوبه به د هېواد د شمال درې ولایتونو کرنیزې ځمکې اوبه‌مني.