متقي د ازبکستان او قرغیزستان د بهرنیو چارو له مرستیالانو سره پر دوه اړخیزو اړیکو غږېدلی

د ازبکستان او طالبانو استازو د اپرېل له څلورمې راهیسې په کابل کې څو غونډې وکړې، چې د درملو په سکتور کې د دوه اړخیزې همکارۍ د پراختیا په اړه هوکړو ته سره ورسیږي.

په دې خبرو کې پر سوداګرۍ، د چارو پر تنظیم او ګډو تولیدي نوښتونو تمرکز شوی دی.

د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزیر نورالدین عزیزي ۵۰۰ میلیونه ډالرو سوداګریز هدف ته رسېدل د خپل لومړیتوب په توګه ټاکلي.

د ازبکستاني پلاوي مشري د دغه هېواد د درمل جوړونې د صنعت د پراختیا ادارې مشر عبدالله عزیزوف کوله او د هغه مرستیال ظفر قاسموف هم ورسره و. د طالبانو د عامې روغتیا له وزیر مولوي نور جلال سره په لیدنه کې دواړو خواوو د همکارۍ مهمې برخې وټاکلې، چې د افغان متخصصینو د وړتیاوو لوړول پکې شامل دي، څو د درملواو طبي وسایلو ارزونه په ښه ډول و کړي.

همدارنګه افغانستان ته د ازبکستاني درملو د زر رسولو او د ګډو تولیدي پروژو د جوړولو په اړه هم خبرې شوې دي.

د ازبکستان د رسنیو د رپوټ له مخې، د طالبانو د خوړو او درملو د ادارې له مشرتابه سره جلا خبرې وشوې او د ازبکستاني درملو د صادراتو اړوند ستونزې پکې وڅېړل شوې.

په دې ناستو کې پر دې هم بحث شوی، چې له لویو درمل وېشونکو شرکتونو سره همکاري پیاوړې شي، د محصولاتو د ترویج هڅې زیاتې شي او د همغږۍ او معلوماتو د تبادلې لپاره ګډ تخنیکي کاري ټیم جوړ شي.

په دې وروستیو میاشتو کې افغانستان د درملو په برخه کې له جدي ستونزو سره مخ شوی، چې یو مهم لامل یې له پاکستان سره د سوداګریزو لارو پرله‌پسې تړل کېدل او په ایران کې د امریکا او اسراییل د بریدونو له امله د درملو د تولید، عرضې او سوداګریزو چارو ټکني کېدل دي.

د دغو عواملو له امله د افغانستان په کورنیو بازارونو کې د درملو بیې په بې‌ساري ډول لوړې شوې دي. ډېری درمل یا کم پیدا کېږي او یا هم په لوړو بیو پلورل کېږي.

د نورستان د کامدېش او پرګمټال ولسوالیو او د کونړ د ناړۍ ولسوالۍ د بري کوټ سیمې ځینو قومي مشرانو نن دوشنبه، د وري پر ۱۷مه وویل، چې پر ډیورنډ کرښه د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ له جګړو وروسته د کونړ د ناړۍ ولسوالۍ په بري کوټ سیمه کې طالبانو خپلې پوستې خالي کړې دي او د شاوخوا کلیو په جوماتونو کې اوسیږي.

یو قومي مشر وویل:« کله چې جګړه وشوه، پاکستاني ځواکونو د بري کوټ پر سیمو حملې وکړې، د ځايي خلکو ترڅنګ طالبان هم له دې سیمې وتلي دي او پوستې خالي دی.»

د معلوماتو له مخې، د کونړ ناړۍ ولسوالۍ بري کوټ سیمه کې د پاکستان او طالبانو پوستې یوتربله په نژدې فاصله کې واقع دي خو ځايي خلک ادعا کوي، چې په افغان پوستو کې د طالبانو ځواکونه نشته.

په افغانستان کې بهرنيو مرستندویه ادارو او د طالبانو تر واک لاندې باختر اژانس تېره ورځ راپورونه خپاره کړل، چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ د روانو جګړو له امله د کونړ د ناړۍ ولسوالۍ زرګونه کورنۍ د ولایت مرکز اسعداباد او ننګرهار ته کډه شوې دي.

د نورستان د برګمټال او کامدېش ولسوالیو قومي مشرانو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د د کونړ ناړۍ ولسوالۍ له لارې د نورستان کامدېش او برګمټال ولسوالیو ته تللې لارې ځکه بندې دي، چې له پوستو نه د طالبانو د ځواکونو د وتلو موضوع پټه وساتل شي.

دوی زیاتوي، چې د کونړ ناړۍ ولسوالۍ له لارې ګامدېش او برګمټال ولسوالیو ته غځېدلي سرک کې پخوا د طالبانو پوستې او کنډکونه مېشت ول خو اوس له هغو پوستو او کنډکونو څخه د طالبانو ځواکونه د نامعلومو دلایلو له امله وتلي دي.

ځینې قومي مشران په دې باور دی، چې طالبان د خپلو ځواکونو د اکمال توان نه لري او دوهم دا چې دوی د پاکستان د بریدونو له وېرې له خپلو پوستو او مرکزونو وتلي دي.

د نورستان ځیني قومي مشران نیوکه کوي، چې طالبان رسنیو او خلکو ته ناسم معلومات ورکوي او دوی د چورلکو له لارې د برګمټال او کامدېش ولسوالیو مرکزونو ته سفرونه کوي او داسې څرګندوي، چې ګواګې دوی په ډیورنډ ګرښه کې حضور لري.

یو قومي مشر وویل:« طالبان اوس حکومت په واک کې لري، نظامي ځواک لري نو دوی نشي کولی، چې د افغانستان په خاوره کې د کونړ ناړۍ ولسوالۍ او د نورستان برګمټال او کامدېش لارې پرانیزي او امنیت یې وساتي.»

د ځايي خلکو په وینا، طالبانو د پاکستان د هوايي بریدونو له وېرې پر ډیورنډ کرښه پوستې پریښي دي او په کلیو او جوماتونو کې دیره شوي دي.

څو ورځې وړاندې د نورستان د طالبانو د والي ویاند فریدون صمیم تاید کړه، چې پاکستاني ځواکونه پر هغو موټرو بریدونه کوي چې غواړي د کامدیش او برګمټال ولسوالیو ته داخل شي، له همدې امله د دغو دواړو ولسوالیو لارې د ترافیکو پر مخ تړلې دي.

په سیمه کې محلي سرچینو افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي وو، چې کامدیش، برګمټال او د کونړ ناړۍ ولسوالۍ پر یوه لیکه پرتې دي او د نورستان خلک د اکمالاتو لپاره د ناړۍ لار کاروي، خو پاکستاني ځواکونه له غره څخه ډزې کوي او پر لاره موټر نه شي تېرېدای.

ځايي قومي مشران او اوسېدونکي په داسې حال کې د څرګندونې کوي، چې له دې وړاندې طالبانو ویلي و، چې په نورستان کې یې پر ډیورڼد کرښه له پرتو پوستو شاتګ نه دی کړی.

په کابل کې د ایران اسلامي جمهوریت سفارت د دوشنبې په ورځ، د وري پر ۱۷مه په یوه اعلامیه کې وویل، چې د افغانستان دننه، په ایران او د نړۍ په نورو هېوادونو کې «د افغانانو له لوري د ملاتړ او مالي مرستو د غوښتنو» له زیاتېدو وروسته، سفارت پرېکړه کړې چې د مرستو راټولولو اسانتیاوې برابرې کړي.

د سفارت د معلوماتو له مخې، خلک کولای شي خپلې مرستې د ایران د سرې میاشتې ټولنې حسابونو ته هم په تهران او هم د منځني ختیځ بانک د بخارست څانګې له لارې په ډالري او یورو بڼه ولېږي.

همدارنګه سفارت ویلي، چې د کریپټو له لارې د مرستو د لېږد امکان هم برابر شوی دی.

سفارت زیاته کړې، چې سربېره پر دې، مرستې د افغانستان په یوه بانک کې د ایران سفارت حساب ته هم استول کېدای شي.

اعلامیه زیاتوي هغه کسان چې غواړي نغدې مرستې وکړي، کولای شي په مستقیم ډول د ایران سفارت کونسلي برخې ته ورشي او خپلې مرستې وسپاري.

د ایران سفارت داسې مهال د افغانانو د مرستو راغونډولو خبر ورکړی، چې تازه د اسلامي جمهوریت ملاتړو د دغه هېواد په بېلابېلو برخو کې د فاطمیون ډلې د حضور یادونه کړې ده.

د طالبانو امنیه قومندانۍ د دوشنبې په ورځ (د وري ۱۷مه) خبر ورکړی، چې د پچیراګام ولسوالۍ په موسی‌خېلو سیمه کې د یوې خونې د چت نړېدو له امله درې ماشومان مړه شوي او درې تنه نور ټپیان شوي دي. د دوی په خبره، د خوږیاڼو ولسوالۍ احمدخېلو سیمه کې هم د چت پرېوتو له امله درې ماشومان مړه او یوه ماشومه ټپي شوې او د سپین غر ولسوالۍ کهي سیمه کې په یوه ورته پېښه کې درې تنه ټپیان شوي دي.

د طالبانو امنیه قومندانۍ رسنیز دفتر وايي، چې ټپیان روغتیايي مرکزونو ته لېږدول شوي او هڅه کوي زیانمنو کورنیو ته لومړنۍ مرستې ورسوي.

د یادونې وړ ده، چې نن په میدان وردګ کې د سختو ورښتونو او سېلابونو له امله د یوه کور د چت پرېوتو په پېښه کې هم یوه ښځه او دوه ماشومان مړه شوي او دوه نور ټپیان دي.

فطرت د دوشنبې په ورځ (د وري ۱۷مه) ویلي، چې یادې ډلې راستنو شویو کډوالو کورنیو ته د دایمي مېشتېدنې په موخه د ځمکو د ورکړې لړۍ پیل کړې ده. نوموړي زیاته کړې، چې په زابل کې ۲۲۴، په سمنګان کې ۱۵۰، په کندوز کې ۹۳۴ او په سرپل ولایت کې ۱۰۵ راستنو شویو کډوالو ته د سرپناه لپاره ځمکې ورکړل شوې دي.

سره له دې چې طالبانو افغانستان ته د بېرته ستنېدونکو کډوالو لپاره په ځینو ولایتونو کې د اوسېدو ځانګړي پنډغالي او ښارګوټي جوړ کړي، خو تازه ستانه شوي کډوال له بې‌کارۍ او د سرپناه له نشتوالي شکایت کوي او ځینې کسان هڅه کوي چې بېرته پر ناقانونه لارو له هېواده ووځي.

طالبان دغه څرګندونې داسې مهال کوي، چې په تېرو څلورو کلونو کې له درېیو هېوادونو څه باندې ۷ مېلیونه افغانان هېواد ته ستانه شوي دي.