اېکسپرېس ټرېبیون: پاکستان له طالبانو غوښتي چې «ټيټيپي» باید د ترهګرې ډلې په توګه وپېژني
پاکستانۍ اېکسپرېس ټرېبیون ورځپاڼې ویلي، چې پاکستان د چین په ارومچي کې د روانو خبرو په لړ کې افغان طالبانو ته خپلې درې بنسټیزې غوښتنې وړاندې کړې دي. راپور کې راغلي، یوه غوښتنه دا شوې چې پر کابل واکمن باید د پاکستاني طالبانو غورځنګ د ترهګرې ډلې په توګه وپېژني.
د ارومچي مذاکرات د چین په منځګړیتوب ترسره کېږي او موخه یې د دواړو خواوو ترمنځ د اختلافاتو د حل لپاره د پنځه مادهییز چوکاټ رامنځته کول بلل شوي دي.
د اېکسپرېس ټرېبیون ورځپاڼې د راپور له مخې، اسلاماباد د خبرو په پیل کې ټینګار کړی چې کابل باید د تحریک طالبان پاکستان (ټي ټي پي) ډله په رسمي ډول د یو ترهګریز سازمان په توګه اعلان کړي، د دې ډلې بنسټونه له منځه یوسي او د دغو اقداماتو د ثبوت لپاره د باور وړ شواهد وړاندې کړي.
دغه درې غوښتنې د پاکستان د مذاکراتي دریځ بنسټ جوړوي؛ هغه دریځ چې د سرچینو په وینا، د پرلهپسې امنیتي اندېښنو له امله لا سخت شوی دی.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت تر دې دمه یوازې د یوې لومړنۍ اعلامیې په خپرولو سره په ارومچي کې د دغو خبرو اترو ترسره کېدل تایید کړي، خو د اجنډا یا د خبرو د پرمختګ په اړه یې نور جزییات نه دي شریک کړي.
په همدې حال کې، د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند طاهر اندرابي په خپله اوونیزه ناسته کې ویلي چې په دې خبرو کې د پاکستان ګډون باید د دې هېواد د پالیسۍ د بدلون په توګه تعبیر نه شي، په ځانګړي ډول د روانو امنیتي عملیاتو په تړاو چې د وسلهوالو ډلو خلاف روان دي.
د طالبانو او پاکستان ترمنځ له تېرو څو میاشتو راهیسې سخت امنیتي او سیاسي کړکېچ روان دی او په همدې ترڅ کې دواړو لوریو له یو بل سره سوداګریزې اړیکې هم بندې کړې دي. تر چین مخکې، قطر، سعودي عربستان او ترکیې هم د طالبانو او اسلاماباد منځګړیتوب کړی و، خو کومه پایله یې نه وه ورکړې.
اوچا د دوشنبې په ورځ، د وري ۱۷مه ویلي چې که څه هم دغو ولسوالیو ته د کونړ ولایت د ناړۍ ولسوالۍ له لارې تګ راتګ ممکن دی، خو دا لاره هم د ډیورنډ کرښې له هغې غاړې څخه د ډزو له امله د ملکي وګړو او مرستندویو بنسټونو پرمخ تړلې ده.
تر دې وړاندې، نورستان کې د طالبانو د والي ویاند هم په دې لاره ډزې تایید کړې وې. اوچا خبرداری ورکړی چې د نورستان پر لارو د بندیز له امله، د دغو ولسوالیو اوسېدونکي نه شي کولای بازارونو او روغتیايي خدمتونو ته لاسرسی ولري او د خوراکي توکو او طبي وسایلو له سخت کمښت سره مخ دي.
تر دې مخکې، د کامدېش او برګمټال ولسوالیو یو شمېر قومي مشرانو او اوسېدونکو افغانستان انټرنشنل - پښتو ته ویلي وو چې له تېرې یوې میاشتې راهیسې د پاکستاني ځواکونو د ډزو له امله د نورستان له مرکز سره د هغوی اړیکه پرې شوې او د خوراکي توکو او نورو اړینو توکو زیرمې یې هم ختمې شوې دي.
هغوی وايي، سره له دې چې څو ځله یې د طالبانو له چارواکو سره اړیکه نیولې، تر اوسه کوم عملي ګام نه دی پورته شوی، او خبرداری یې ورکړی چې که دا وضعیت همداسې دوام وکړي، اړ به شي له پاکستاني ځواکونو څخه د مرستې غوښتنه وکړي.
بلخوا نورستان کې د طالبانو والي زینالعابدین عابد تېره اوونۍ اعلان کړی و چې کامدېش او برګمټال ته د تګ راتګ او د مرستو د رسولو لپاره پر بدیلو لارو کار روان دی.
پاکستاني چارواکو ادعا کړې چې دغه کس له افغان طالبانو سره اړیکې لري او اوس د ټي ټي پي برخه دی. دوی دا هم ویلي چې په بلوچستان کې د ناامنۍ تر شا ګډې شبکې فعالیت کوي.
بل لور ته، د بلوچستان چارواکو د افغان کډوالو د ایستلو بهیر ته هم اشاره کړې او ویلي یې دي چې تر اوسه شاوخوا نهه سوهاو ۶۰زره «غیرقانوني» افغان کډوال له دغه ایالته ایستل شوي، خو ځینې بېرته راستانه شوي دي. د دوی په وینا، یوازې په یوه ورځ کې ۱۱۰۰افغانان نیول شوي دي.
ضیا لانګو ټینګار کړی چې د پاکستان د مرکزي حکومت د پالیسۍ له مخې، افغان کډوال باید په خپله خوښه او «په عزت» خپل هېواد ته ستانه شي، خو که دا کار ونه کړي، نو حکومت به د قانون له مخې د دوی د ایستلو اقدام وکړي.
طالبانو همداراز ویلي، په دې موده کې د پاکستان په بریدونو کې ۱۱۴۰ کورونه، ۳ کلینیکونه، ۱۳ مدرسې، ۲۵۶ هټۍ، ۳۴ جوماتونه او ۱۳ ښوونځي یا په بشپړ ډول ویجاړ شوي او یا هم په نسبي ډول زیانمن شوي او همداراز ۲۷ زره او ۴۰۷ کورنۍ له خپلو مېنو او سیمو بېځایه شوې دي.
له دې سره سم، د پاکستان د اطلاعاتو وزیر عطاالله تارړ د طالبانو د یاد راپور د خپرېدو په غبرګون کې د یکشنبې په ورځ (د وري ۱۶مه) ادعا کړې، چې د پاکستاني ځواکونو او طالبانو ترمنځ د نښتو له پیل راهیسې تر اوسه، ۷۹۹ طالب جنګیالي وژل شوي او لږ تر لږه ۱۰۳۴ نور ټپیان شوي دي.