سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې پر ډیورنډ کرښه د خوست په غلام خان او مستربل سیمه کې د پاکستاني ځواکونو او طالبانو ترمنځ یوځل بیا نښته پیل شوې او دواړې خواوې د سپکو او درندو وسلو ډزې کوي.
دغه نښته داسې مهال کیږي، چې په چین کې د پاکستان او طالبانو خبرې اترې تازه پای ته رسېدلې دي.
د طالبانو د پېښو پر وړاندې د مبارزې ادارې ویلي، چې په تېرو ۱۳ ورځو کې په بېلابېلو ولایتونو کې د بارانونو، واورو، سېلابونو، زلزلې، د کورونو د چتونو نړېدو او غره ښوېېدو په پایله کې ۱۴۷ کسان مړه شوي، ۲۱۶ ټپیان او ۸ تنه نور لادرکه دي.
د طالبانو د پېښو پر وړاندې د مبارزې ادارې ویاند محمد یوسف حماد د چارشنبې په ورځ، د وري پر ۱۹مه وویل، چې په تېرو ۲۴ ساعتونو کې په کابل، بامیان، پنجشیر، دایکندي، پکتیا، میدان وردګ، کندهار، زابل، فراه، غور، بادغیس، بلخ، سرپل، تخار، ننګرهار، لغمان، کونړ او نورستان ولایتونو کې ۱۵ کسان مړه شوي، ۱۸ ټپیان او یو کس هم لادرکه دی.
طالبانو ویلي، چې په تېرو ۲۴ ساعتونو کې ۱۳۹ کورونه په بشپړ ډول، ۶۳۷ کورونه په نسبي ډول او ۷۸ هټۍ په بشپړ ډول ویجاړ شوي دي.
د طالبانو د پېښو پر وړاندې د مبارزې ادارې ویلي، چې د وري میاشتې له ۶مې نیټې راهیسې د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې د طبیعي پېښو په پایله کې د ځاني زیانونو ترڅنګ سلګونه جریبه کرنیزې ځمکې او سلګونه کیلومتره سړکونه هم زیانمن شوي دي.
د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې ادارې خبرداری ورکړی، چې په افغانستان کې د اوبو د ناسم مدیریت له امله موسمي بارانونه په ویجاړوونکو سېلابونو بدلېږي.
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د خوړو او کړنې ادارې مسول ډیک ټرېنچارډ ویلي، چې د یادې ادارې تخینکي ټیمونو په بغلان ولایت کې د سېلاب ځپلو اړتیاوې ارزوي تر څو له هغو ټولنو سره مرسته وکړي، چې کورونه، کروندې او څاروي یې له منځه تللي دي.
نوموړي زیاته کړې:«یوازې دوه ورځې وړاندې په دغه دره کې سېېلابونه راله او د دې سیمې ټولې کروندې یې ویجاړي کړې. د مختار او زمري کروندې چې پیاز او نور توکي یې پکې کرلې وو له منځه ولاړې.»
نوموړي ویلي، چې که څه هم موسمي بارانونه د کرنې لپاره حیاتي دي، خو د اوبو د مدریت د سیستمونو د نشتوالي له امله دغه بارانونه په سېلابونو بدلېږي او د خلکو پر عایداتو او معیشت بدې اغېزې اچوي.
دا په داسې حال کې ده، چې په ورستیو څو ورځو کې د سختو ورښتونو او سېلابونو په پایله کې له سل څخه ډېر کسان مړه، لسګونه نور ټپیان، سلګونه کورو او زرګونه جریبه کرنیزي ځمکې ویجاړي شوې دي.
د طالبانو د پېښو سره د مبارزې ادارې مشر ملانورالدین ترابي وايي، چې په افغانستان کې ۷ مېلیونه خلک اوسمهال د ماینونو او ناچاوده توکو له ګواښ سره مخ دي. هغه له نړۍوالې ټولنې او ملګرو ملتونو غوښتي، چې په افغانستان کې د ماینونو او ناچاوده توکو د پاکولو لپاره مرسته وکړي.
دغه غوښتنه داسې مهال شوې، چې د تېرو دوو لسیزو جګړو پرمهال ماین اېښودل د طالبانو د وژونکو جګړهییزو لارو څخه یوه وه. طالبانو د سېشنبې په ورځ د ماینونو د پوهاوي نړۍوالې ورځې په مناسبت یو پروګرام ترسره کړ. په دغه مراسمو کې د ملګرو ملتونو یوشمېر چارواکو هم ګډون کړی و.
نورالدین ترابي په دغه پروګرام کې وویل: «په تېرو ۴۵ کلونو کې په افغانستان کې ګڼ شمېر خلک په ځانګړې توګه ماشومان د ځمکنیو ماینونو له امله اغېزمن شوي دي». هغه ماینونه او ناچاوده توکي «د انسانیت پټ دښمنان» وبلل.
نورالدین ترابي همدارنګه زیاته کړه، چې ادارې باید په دې برخه کې په شفاف او چټک ډول کار وکړي. هغه وويل: «ډېرو سازمانونو د سياسي ملحوظاتو له امله په افغانستان کې د ماين پاکولو فعاليتونه درولي دي».
يوناما مخکې ويلي و، چې هره مياشت په افغانستان کې شاوخوا ۵۰ کسان د ځمکنيو ماينونو په چاودنو کې وژل کېږي. د یوناما د ماین پاکۍ څانګې مشر نېک پانډ په افغانستان کې د ځمکنیو ماینونو او ناچاوده توکو له امله رامنځته شویو تلفاتو ته اشاره وکړه او په هېواد کې یې د ماین پاکۍ د عملیاتو د دوام لپاره د مالي ملاتړ غوښتنه وکړه.
خو د طالبانو د ادارې د همغږۍ، انسجام او ماینپاکۍ برخې مشر نورالدین رستمخېل ویلي، چې د ماینپاکۍ پروګرام د ۱۵۵ ټیمونو په وسیله د افغانستان په ۲۳ ولایتونو کې روان دی.
د سره صلیب د معلوماتو له مخې؛ په ۲۰۲۵کال کې په افغانستان کې د ځمکنیو ماینونو او ناچاوده توکو په چاودنو کې لږترلږه ۹۲ کسان وژل شوي او ۳۷۵ نور ټپیان شوي دي. ماین اېښودل د تېرو ۲۰ کلونو په اوږدو کې د طالبانو له جګړهییزو تاکتیکونو څخه یو و او هغه ماینونه چې د شوروي د حضور او د طالبانو او پخواني حکومت ترمنځ د جګړو له وخته پاتې دي، تر اوسه یې د ډېرو خلکو ژوند اخیستی دی.
په ننګرهار کې د طالبانو رسنیز دفتر خبر ورکړی، چې په تېرو دوو ورځو کې د سختو بارانونو او سېلابونو له کبله ۲۴ کسان مړه او ۳۳ نور ټپیان شوي دي. یاد دفتر ویلي، چې سلګونه کسان یې له سېلابونو او نورو ګواښونو ژغورلي دي.
د طالبانو یاد رسنیز دفتر د چهارشنبې په ورځ (د وري ۱۹مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، تېره شپه هم په کامې ولسوالۍ کې ۱۵۰ کسان چې په کورنو کې د سېلابونو له امله له ګواښ سره مخ وو ژغورلي او خوندي ځای ته یې لېږدولي دي.
وړمه ورځ د طالبانو تر واک لاندې د پېښو پر وړاندې د مبارزې ادارې ویلي و، چې د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې د روانې میاشتې له شپږمې تر ۱۵مې نېټې پورې د سختو بارانونو، سېلابونو او نورو طبیعي پېښو په پایله کې ۷۷ کسان مړه او ۱۳۷ نور ټپیان شوي دي.
سېلابونو په زرګونه جریبه کرنیزه ځمکه، باغونه او د اوسېدو کورونه ویجاړ کړي دي.
د کډوالۍ نړیوال سازمان ( ای او ایم) خبرداری ورکړی،چې په افغانستان کې د روغتیايي خدماتو وضعیت بحراني شوی او له سختو ستونزو سره مخ دی. دغه سازمان زیاته کړې، چې د نړیوالو مرستو کمښت او د ښځو پر زدهکړو او کار محدودیتونو دا بحران لا غښتلی کړی.
دغه سازمان د روغتیا نړیوالې ورځې سره هممهاله په یوه راپور کې ویلي، د روغتیايي سکتور کارکوونکي له سختو شرایطو سره مخ دي او د سرچینو کمښت د دې سیستم پر اوږو دروند فشار اچولی دی.
د راپور له مخې، د نړیوالو مرستو کمښت او د ښځو پر زدهکړو او کار لګېدلي محدودیتونه د روغتیايي سیستم ستونزې لا زیاتې کړې دي. سازمان ویلي: «دا سکتور د نړیوالو مرستو له کمېدو او د ښځو پر زدهکړو او کار د محدودیتونو له امله تر سخت فشار لاندې دی.»
همداراز، په راپور کې راغلي چې ښځې او نجونې د تګ راتګ، کار او طبي زدهکړو په برخو کې له محدودیتونو سره مخ دي، چې دا چاره د روغتیايي خدماتو وړاندې کول نور هم ستونزمن کوي.
د کډوالۍ نړیوال سازمان ټینګار کړی چې که دې وضعیت ته جدي پاملرنه ونه شي، د افغانستان روغتیايي سیستم به له لا زیاتو ننګونو سره مخ شي او د خلکو د ژوند د خوندیتوب لپاره به ګواښونه زیات شي.