طالبانو په هرات کې د مانتو اغوستونکو ښځو ځورونه زیاته کړې ده

د دغه وزارت ویاند، سیف خیبر، د چهارشنبې په ورځ ویلي چې یادې ډلې د خلکو له شخصي عکسونو او ویډیوګانو څخه د پیسو او نورو غوښتنو د ترلاسه کولو لپاره استفاده کوله.

خیبر پر اېکس خواله رسنۍ کې لیکلي چې دغو کسانو د «تخنیکي چارو» له لارې د خلکو شخصي معلوماتو ته لاسرسی موندلی و او وروسته یې له قربانیانو څخه د پیسو غوښتنه کوله.

که څه هم نوموړي په څرګنده توګه دا نه دي ویلي چې دغه ډله څنګه د خلکو شخصي انځورونو ته رسېدلې، خو داسې انګېرل کېږي چې موخهیې د ډیجیټلي پلاتفورمونو هک کول او ورته سایبري لارې دي.

د نوموړي په وینا، په تېرو دوو میاشتو کې درې نورې ورته ډلې هم د همدې تورونو پر بنسټ نیول شوې دي.

افغانستان د ډیجیټلي امنیت د کمې پوهې او عامه پوهاوي د ټیټې کچې له امله د هغو هېوادونو له ډلې شمېرل کېږي چې د سایبري ګواښونو پر وړاندې ډېر زیان‌من دي. د «ملي سایبري امنیت شاخص» له مخې چې د استت‌بیس له خوا خپور شوی، افغانستان د ۱۲،۹۹امتیاز په ترلاسه کولو سره په ۱۴۵م ځای کې قرار لري، چې دا د نړۍ له ټیټو رتبو څخه ګڼل کېږي.

دا اورلګېدنه د چهارشنبې په مازدیګر (د وري ۱۹مه) رامنځته شوه. طالبانو لا تر اوسه د دغې اورلګېدنې د لامل، د اوښتو زیانونو او د احتمالي ځاني تلفاتو په اړه څه نه‌دي ویلي.

په ترلاسه شویو ویډیوګانو کې د یوه کس غږ اورېدل کېږي، چې د پېښې ځای ته څېرمه وسایطو ته د اور د غځېدو په اړه اندېښمن دی.

په فراه ولایت کې ابونصر فراهي بندر د افغانستان او ایران په پوله کې یو له سترو سوداګریزو بندرونو څخه دی. د هېواد په بندرونه کې د اور وژنې عصري سیسټمونه نه‌شته.

د ۱۳۹۹ کال په سلواغې میاشت کې د هرات په اسلام‌کلا بندر کې هم یوه ستره اور لګېدنه رامنځته شوې وه او هغه هم د ایران د اور وژنې ادارې په مرسته راکابو شوه. په یاده پېښه کې سلګونه موټر سوځېدلي وو او سوداګرو ته یې ګڼ مالي زیانونه اړولي وو.

په داسې حال کې چې په دې وروستیو کلونو کې د ځوانانو له لوري د انترنېټ او ټولنیزو شبکو د کارولو له امله د کتاب لوستنې کلتور پیکه شوی، خو په هرات کې یوه ځوان په یوه نوي نوښت سره غواړي په دغه ولایت کې د کتاب لوستنې دود ته وده ورکړي.

دغه ځوان چې غلام فاروق محمودي نومېږي پر یاد سیار کتابتون ۵۰۰ زره افغانۍ پانګونه کړې او په یوه موټر کې یې په بېلابېلو برخو کې شاوخوا ۲ زره کتابونه د خلکو د مطالعې لپاره ځای پر ځای کړي دي.

دغه ځوان هڅې کوي، چې د کتاب لوستنې دود په راژوندي کولو سره خلکو ته د مطالعې لپاره کتابونو ته د اسانه لاسرسي زمینه برابره کړي.

غلام فاروق محمودي وايي: «زموږ موخه دا ده، چې د کتاب لوستنې کلتور دود شي او خلکو ته په اسانه توګه کتابونه د مطالعې لپاره برابر شي».

د دغه ځوان یاد نوښت د هرات د فرهنګپالو له لوري ستایل شوی او وايي، که له دغه ډول چارو ملاتړ وشي، نو کېدای شي د کتاب لوستنې کلتور بنسټیز شي.

د هرات یو فرهنګپال ولي‌شاه بهره وايي: «پیک کتاب په ډېر لوړ همت سره د مطالعې مینه‌والو ته کتابونه او سرچینې برابروي. دا پر ټولنې ډېر اغېز لري او موږ یې ستایو».

له دې سره سم، د هرات ولایت لپاره د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور ریاست د کلتور او هنر امر عبدالمتین عادل د کتاب لوستنې لپاره یاد نوښت ستایلی او زیاته کړې یې ده: «موږ هم د کتاب لوستنې کلتور د دودېدو لپاره هڅې کوو او همداراز موږ له هر هغه بنسټ څخه چې د کتاب لوستنې کلتور د دودېدو په برخو کې فعالیت کوي په بشپړ ډول ملاتړ کوو».

د یادونې وړ ده، چې په دې وروستیو کلونو کې نه یوازې په هرات، بلکې په ټول هېواد کې د کتاب لوستنې کلتور پیکه شوی او ډېری فرهنګپال یې لامل د سواد کمښت، اقتصادي ستونزې او په ځانګړې توګه په ټولنیزو شبکو کې د ډېرو ځوانانو بوختیا په ګوته کوي.

یادې ادارې زیاته کړې، جوزجان، فاریاب، سرپل، بادغیس، هرات، غور، دایکندي، بامیان، پنجشیر، پروان، بغلان، سمنګان، بلخ، نورستان او کونړ اغیزمن ولایتونه دي.

په یادو سیمو کې د باران اندازه له ۱۰څخه تر ۳۰ملي‌مترو پورې اټکل شوې ده، چې په ځینو ځایونو کې ښايي د سېلابونو لامل شي.

همدا راز، په مرکزي او شمال لوېدیځو ولایتونو کې د ۵۰څخه تر ۷۵کیلومترو په ساعت پورې د تیزو بادونو د لګېدو امکان شته، چې د ونو د نړېدو او د زیانونو د پېښېدو خطر ورسره مل دی او په لوړو ارتفاعاتو او سړو سیمو کې د واورې د ورېدو احتمال هم شته.

دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو د پېښو پر وړاندې د مبارزې ادارې ویلي، چې په تېرو ۱۳ ورځو کې په بېلابېلو ولایتونو کې د بارانونو، واورو، سېلابونو، زلزلې، د کورونو د چتونو نړېدو او غره ښوېېدو په پایله کې ۱۴۷ کسان مړه شوي، ۲۱۶ ټپیان او ۸ تنه نور لادرکه دي.

طالبانو ویلي، چې په تېرو ۲۴ ساعتونو کې ۱۳۹ کورونه په بشپړ ډول، ۶۳۷ کورونه په نسبي ډول او ۷۸ هټۍ په بشپړ ډول ویجاړ شوي دي.

د طالبانو د پېښو پر وړاندې د مبارزې ادارې ویلي، چې د وري میاشتې له ۶مې نیټې راهیسې د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې د طبیعي پېښو په پایله کې د ځاني زیانونو ترڅنګ سلګونه جریبه کرنیزې ځمکې او سلګونه کیلومتره سړکونه هم زیانمن شوي دي.

محمد محقق د پاکستان د پوځ مشر عاصم منیر ته په یوه لیک کې د ورور خطاب کړی او د اسلام‌اباد په منځګړیتوب یې د ایران او امریکا ترمنځ د اوربند هڅې ستایلې دي.

نوموړي ویلي، پاکستان په دې اقدام سره ثابته کړه، چې په سیمه کې د سولې او ثبات مدافع دی.

په لیک کې راغلي:« په دغه تاریخي ګام سره چې تاسو اخیستی دی، تاسې نه یوازې د پاکستان د ملت سر لوړ کړی، بلکې تاسې سیمه او نړۍ له لوی انساني ناورین څخه هم ژغورله».

نوموړي په دغه لیک کې د افغانستان وضعیت ته هم اشاره کړې او د افغانستان او پاکستان ترمنځ د اړیکو پر ټینګښت او لا نږدېوالي د ټینګار ترڅنګ یې هیله ښودلې چې افغانستان د ترهګرو ډلو له شر څخه خلاص او په انساني ارزښتونو ولاړ یو نظام رامنځته شي.