اوچا: په ۲۰۲۵کال کې په افغانستان کې ژمي، طبیعي پېښو او محدودو سرچینو بشري کړکېچ پراخ کړی و

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت د رسنیو دفتر وايي، په هرات، فراه، کندهار او بدخشان ولایتونو کې یې ۲۵ کسان د بېلابېلو جنايي جرمونو په تړاو نیولي دي.

د مسوولینو په وینا، په هرات کې ۱۲ کسان د غلا او یو تن د درغلۍ په تړاو، په فراه کې ۵ تنه د وسله‌والو غلاوو، په بدخشان کې ۵ تنه د قتل او غلاوو او په کندهار کې دوه کسان د نشه‌‌يي توکو د کاروبار په تړاو نیول شوي دي.

ویل کېږي له یادو کسانو نږدې ۲۹ زره «زیکپ» نشه کوونکي تابلېتونه هم ترلاسه شوي دي.

د طالبانو د ۲۰۵ البدر قول اردو په خپله اېکس‌پاڼه ویلي، دغه توکي یې تېره شپه د سپین بولدک ولسوالۍ اړوند پر ډیورند کرښې د ګزمې پر مهال ترلاسه کړي دي.

سرچینه زیاتوي، د دغو توکو د قاچاق په تړاو ۳ کسان هم نیول شوي او دمګړۍ هم تر پوښتنو او ګروېږنو لاندې دي.

له شاوخوا څلورو میاشتو راهیسې د افغانستان او پاکستان تر منځ هر ډول سوداګري په ټپه درول شوې او اوس یو شمېر کسان هڅې کوي په قاچاقي توګه دواړو خواو ته د اړتیا وړ مواد ولېږدوي.

دغه بنسټ د وري په ۱۹مه، د چهارشنبې په ورځ، پر خپلې اېکس پاڼې لیکلي چې سېلابونه ناڅاپي راځي او کولی شي د ماشومانو ژوند په څو ثانیو کې له جدي ګواښ سره مخ او حتی له منځه یوسي.

د راپور له مخې، یوازې مرګ‌ژوبله نه، بلکې د ماشومانو د خوندیتوب وضعیت هم ورځ تر بلې خرابېږي، ځکه ډېر ماشومان له خپلو کورنیو بې‌ځایه شوي، له زده‌کړو پاتې دي او د لومړنیو خدماتو لکه خوړو، پاکو اوبو او روغتیايي پاملرنې ته لاسرسی نه لري.

یاد بنسټ خبرداری ورکړی چې په راتلونکو ورځو کې د نورو ورښتونو اټکل کېږي او که بېړنۍ مرستې ونه رسېږي، نو د ماشومانو ژوند به لا ډېر له ګواښسره مخ شي. دوی د نړیوالې ټولنې څخه د عاجلو مرستو غوښتنه کړې ده.

په همدې حال کې، د د ملګرو ملتونو د بشري استوګنې پروګرام هم ویلي چې د وروستیو سېلابونو له امله شاوخوا ۴.۲میلیونه کسان بېړنۍ سرپناه ته اړتیا لري، چې په کې ماشومان تر ټولو زیان‌منه ډله بلل کېږي.

راپورونه ښيي چې دغه طبیعي ناورین نه یوازې انساني تلفات اړولي، بلکې پراخ مالي زیانونه یې هم رامنځته کړي، او زرګونه کورونه، کرنیزې ځمکې او عامه تاسیسات یې ویجاړ کړي دي.

یادې محکمې په یوه خپره کړې خبرپاڼه کې ویلي، چې د خوست ولایت د علشېرو ولسوالۍ ابتدایه محکمې د پرېکړې پر بنسټ، یادې ښځې ته د چهارشنبې په ورځ سزا ورکړل شوه.

خبرپاڼه زیاتوي، چې د علشېرو ولسوالۍ ابتدایه محکمې دغه ښځه په دوه کاله بند او ۳۹دُرو محکومه کړې وه. ویل شوي چې دا پرېکړه د طالبانو د سترې محکمې له تایید وروسته عملي شوې ده.

بل خوا د بشري حقونو بنسټونه وايي، دغه ډول سزاوې له نړۍوالو قوانینو او بنسټیزو بشري حقونو سره په ټکر کې دي او په هېواد کې یې د وېرې فضا خوره کړې ده. ملګرو ملتونو، د بشري حقونو څار سازمان او د بښنې نړۍوال سازمان په وار - وار له طالبانو غوښتي، چې دغه ډول سزاوې ودروي.
د یادولو ده، چې افغانستان د شکنجې پر ضد د کنوانسیون او د مدني او سیاسي حقونو د نړۍوال میثاق غړی دی چې دواړه بدني سزاګانې منع کوي. طالبان بیا دغه چاره د «شریعت» تطبیق بولي.

ازبکي خولۍ د پښتون ژغورنې غورځنګ د غړو خولۍ ته ورته ده او د افغانستان د ازبکانو په منځ کې د «سرپلي» خولۍ په نوم مشهوره ده.

دغه محصل چې هبت‌الله یعقوب اوغلو نومېږي په خپله ویډیو کې زیاتوي، د طالبانو له سپارښتنې وروسته چې ویلي یې وو، هر محصل باید خولۍ او یا هم لونګۍ پر سر ولري، نو د خپل قوم سره خولۍ یا سرپلي خولۍ یې په سر کړې وه او د چهارشنبې په ورځ (د وري ۱۹مه) د کابل پوهنتون د پاک کولو په اشر کې د ګډون پر مهال د طالبانو له لوړو زده‌کړو له وزیر سره مخ شوی او هغه د همدې خولۍ د په سر کولو له امله رټلی، سپکاوی یې کړی او ان په څپېړه یې وهلی دی.

له دې سره سم، پخوانۍ سناتورې راحلې دوستم د راحلې دوستم د چهارشنبې په ماخوستن (د وري ۱۹مه) د همدغه محصل د ویډیو په خپرولو سره د طالبانو د لوړو زده‌کړو وزیر د یاد چلند په تړاو خواشیني څرګنده کړې او د ازبکۍ خولۍ د په سر کولو له امله د یوه محصل سپکاوی یوه «شرمناکه» مساله او د نه‌منلو وړ یې بللی ده.

هغې ویلي: «په افغانستان کې کلتوري ارزښتونو او د اقوامو تنوع ته درناوی، د ملي پیوستون او یووالي د پیاوړتیا بنسټیز عامل دی، خو له بده مرغه دا ډول چلندونه، د دې مهم اصل برعکس، د اوسنیو واکمنانو پر کړنو یوه د اندېښنې وړ داغ پر ځای پرېږدي».

هغې زیاته کړې، افغانستان د ټولو قومونو ګډ کور دی او د دې تنوع او حرمت ساتنه، یو ملي او ټولیز مسوولیت ګڼل کېږي.

له دې سره سم، یو شمېر نورو ازبکانو هم د طالبانو د لوړو زده‌کړو وزیر دغه چلند ته توند غبرګون ښودلی او ویلي یې دي چې، ندا محمد ندیم د ازبک قوم او ولس له کلتور او دودونو خبر نه‌دی.

د طالبانو د لوړو زده‌کړو وزارت لا تر اوسه د دغې پېښې په تړاو څه سپیناوی نه‌دی کړی. تر دې مخکې هم لوړو زده‌کړو وزارت په ازبک مېشتو سیمو کې له ځینو دولتي لوحو ازبکي ژبه حذف کړې وه.