طالبان وايي ګاونډیو هېوادونو په یوه ورځ کې نږدې ۵ زره افغانان په زوره هېواد ته استولي دي

د هرات ولایت لپاره د طالبانو والي نوراحمد اسلام‌جار د پنجشنبې په ورځ (د وري ۲۰مه) په دغه ولایت کې د کانونو او پټرولیم ریاست له کارکوونکو سره په کتنه د کاري بهیر پرښه‌والي، له طبیعي سرچینو څخه پر اغېزناکې ګټې اخیستنې او د کانونو اړوند پروژو په برخه کې د کارونو پر چټکتیا ټینګار وکړ.

هغه د خلکو پر وړاندې پر لا زیات مسوولیت ټینګار وکړ او زیاته یې کړه: «موږ باید ملت پر خپلو پښو ودروو او اړینه ده، چې خلکو ته لا ډېر خدمتونه وړاندې شي او دا هېواد باید موږ په‌خپله جوړ کړو».

هغه همداراز وویل: «پخوا ډېر بهرنیان دې هېواد ته راغلل چې یوازې د خپلو ګټو لپاره یې کار وکړ او ولاړل او زموږ خلک یې په هماغه د فقر حالت کې پرېښودل».

د دغه طالب چارواکي یادې څرګندونې په داسې حال کې دي، چې د تېر نظام له سقوط کېدو وروسته د ملګرو ملتونو د راپورونو پر بنسټ، څه باندې ۲۰ میلیونه افغانان له بې‌وزلۍ سره مخ دي او لسګونه زره کسان د بې‌روزګارۍ او فقر له امله په مرګونو لارو نورو هېوادونو ته د مزدورۍ لپاره ځي.

راپور وایي، دې سېلابونو د مارچ له ۲۶مې څخه تر اپرېل تر ۶مې پورې یې نږدې ټول هېواد تر اغېز لاندې راوستی دی. په ټوله کې د افغانستان له ۳۴ ولایتونو څخه ۳۱ ولایتونه، چې ۱۶۵ ولسوالۍ او ۵۴۶ کلي پکې شامل دي، زیانمن شوي؛ دا شمېر د هېواد شاوخوا درېیمه برخه خاوره رانغاړي.

د اوچا د راپور په وینا، تر اوسه د اړتیاوو د ارزونې ګډو ټیمونو د ۱۲٬۹۲۲ کسانو (۱٬۸۴۵ کورنیو) وضعیت ارزولی چې بېړنیو مرستو ته اړتیا لري، او دا بهیر لا هم روان دی.

د راپور له مخې، ټولټال ۹زره او ۱۰ کورونه زیانمن شوي دي؛ له دې ډلې ۷٬۶۷۲ کورونه په بشپړه توګه ویجاړ شوي او ۱٬۳۳۸ نور کورونه نیمه زیانمن شوي دي. همدارنګه شاوخوا ۱۵٬۶۲۷ جریبه کرنیزه ځمکه له‌منځه تللې، ۵۴۳ سر څاروي تلف شوي، نږدې ۲۰۰ کیلومټره سړکونه ویجاړ شوي او ۱۹ پلونه یا ړنګ شوي او یا هم د کار وړ نه دي پاتې.

تر ټولو ډېر زیانونه په ختیځو سیمو، په ځانګړي ډول د ننګرهار په ولایت کې ثبت شوي او ورپسې سویلي او لوېدیځې سیمې په دویم او درېیم مقام کې راځي.

بېړنۍ اړتیاوې د عاجلو سرپناوو برابرول، غیرخوراکي توکي، د کنډوالو پاکول او د سړکونو بېرته پرانیستل، د پاکو اوبو برابرول او د ملاتړیزو خدمتونو وړاندې کول دي، په ځانګړي ډول د ناامنو سرپناوو خطرونه او د ماینونو د بې‌ځایه کېدو مسئله جدي اندېښنه بلل شوې ده.

د اوچا د خبرپاڼې له مخې، د اپرېل تر ۷ نېټې پورې، شاوخوا ۸٬۴۰۰ کسانو (۱٬۲۰۰ کورنیو) ته بشري مرستې رسېدلې دي چې پکې خوراکي توکي، نغدي مرستې، غیرخوراکي مواد، عاجله سرپناه او روغتیايي خدمتونه شامل دي. خو لا هم په سمنګان، کندوز او بغلان ولایتونو او ښايي نورو سیمو کې د څو اړخیزو نغدي مرستو کمښت یوه لویه ستونزه ده، چې د زیانمنو کورنیو د خپلو بېړنیو اړتیاوو د پوره کولو لپاره محدوده کړې دي.

یاد سازمان د پنجشنبې په ورځ، د وري ۲۰مه، ویلي چې د القرویین پوهنتون، چې د فارس په ښار کې موقعیت لري، د نړۍ له تر ټولو پخوانیو فعالو تعلیمي بنسټونو څخه دی. د دغه پوهنتون بنسټ په ۸۵۹میلادي کال کې د فاطمه الفهري له خوا اېښودل شوی و.

یوناما زیاته کړې، چې دغه مرکز په پیل کې د دیني مدرسې په توګه فعالیت کاوه، خو وروسته د اسلامي تمدن د زرینې دورې پر مهال په یوه مهم علمي مرکز بدل شو.

دا په داسې حال کې ده چې طالبانو په افغانستان کې بیا ځلې واک ترلاسه کولو وروسته، نه یوازې نجونې او ښځې له زده‌کړو محرومې کړې دي، بلکې د هغوی پر ټولنیز حضور یې هم محدودیتونه لګولي او حتا د هغوی غږ او څېره یې هم «عورت» بللې ده.

د ملګرو ملتونو په ټینګار، زده‌کړه یو بنسټیز بشري حق دی، او په افغانستان کې د نجونو اوږدمهاله محرومیت نه یوازې د هغوی راتلونکی، بلکې د هېواد راتلونکی هم له جدي ګواښ سره مخ کوي.

نړیوالو او بشري حقونو بنسټونو څو ځله له طالبانو غوښتي چې د ښځو او نجونو پر زده‌کړو محدودیتونه لرې کړي او هغوی ته د ښوونځیو او پوهنتونونو د بیا پرانېستو زمینه برابره کړي، خو دغه محدودیتونه لا هم پر ځای پاتې دي.

ډیورند کرښې ته څېرمه ولایتونو او په ځانګړې توګه پر کونړ ولایت د پاکستاني ځواکونو د وروستیو توغندیزو بریدونو له امله شاوخوا ۶۰۰ کورنۍ د خپلو مېنو پرېښودو ته اړې شوي او د مرورې او په ځانګړې توګه د اسعداباد د سیند غاړو ته پناه‌ وړې وه.

په کونړ کې د طالبانو د مسوولینو په وینا، د بارانونو له امله په کونړ سیند کې د اوبو کچې په راپورته کېدو سره یادې بې‌ځایه شوې کورنۍ له جدي ګواښونو سره مخ وې او بالاخره د اسعد‌اباد ښار ورزشي جمنازیوم او نورو پناه ځایونو ته لېږدول شوي دي.

د کونړ ولایت لپاره د طالبانو له پېښو سره د مبارزې چمتووالي ادارې د پنجشنبې په ورځ (د وري ۲۰مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، پر یادو بې‌ځایه شویو کورنیو یې پاخه خواړه وېشلي دي.

له دې سره سم، یو شمېر بې‌ځایه شوي کسان وايي، د پاکستان په بریدونو کې یې کورونه ویجاړ شوي او د بیا ودانولو په برخه کې د مرستو غوښتنه لري.

د ملګرو ملتونو د راپورونو له‌مخې، پر افغانستان د پاکستان د بریدونو له امله د ډیورند کرښې ته له څېرمه سیمو شاوخوا ۹۴ زره کسان بې‌ځایه شوي دي.

سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې په برګمټال ولسوالۍ کې لږ تر لږه درې سرحدي پوستې پرېښودل شوې دي. همدارنګه، د کونړ د ناړي ولسوالۍ اړوند د بریکوټ سیمه او د نورستان په کامدېش ولسوالۍ کې هم طالبان خپلې پوستې پرېښې او د شاوخوا کلیو جوماتونو ته تللي دي.

یو ځايي مشر ویلي: «کله چې جګړه پیل شوه، پاکستاني ځواکونو پر بریکوټ برید وکړ. هم خلک او هم طالبان له سیمې ووتل او اوس پوستې تشې پرتې دي.»

د سیمې د اوسېدونکو په وینا، د طالبانو او پاکستان پوستې یو بل ته نږدې موقعیت لري، خو دا لا څرګنده نه ده چې طالبانو ولې پوستې پرېښې دي او ایا د پاکستان د درندو وسلوډزې په دې پرېکړه کې اغېزمنې وې که نه.

بل لور ته، مرستندویه بنسټونو او د باختر اژانس راپور ورکړی چې د روانو نښتو له امله زرګونه کورنۍ له ناړي ولسوالۍ څخه د کونړ مرکز او ننګرهار ته کډه او بیځایه شوې دي. ځايي مشران وایي چې د کامدېش او برګمټال لارې تړل شوې دي، څو د طالبانو د شا تګ موضوع پټه وساتل شي.

ځینې قومي مشران باور لري چې طالبان د خپلو ځواکونو د لوژستیکي ملاتړ توان نه لري او د پاکستاني بریدونو له وېرې یې شاتګ کړی دی. دوی دا هم ادعا کوي چې طالبان خلکو او رسنیو ته ناسم معلومات ورکوي، لکه دا چې چارواکي د چورلکو له لارې سیمو ته ځي څو وښيي چې لا هم سرحدي حضور لري.

یو بل مشر ویلي: «طالبان اوس حکومت او پوځ لري، خو نه شي کولای لارې خلاصې وساتي او امنیت یې ټینګ کړي.»

تر دې مخکې، د نورستان د طالبانو د والي ویاند، فریدون صمیم، تایید کړې وه چې پاکستاني ځواکونه هغو موټرو باندې بریدونه کوي چې د کامدېش او برګمټال پر لور روان وي، او له همدې امله ځمکنۍ لارې تړل شوې دي.

ځايي اوسېدونکو خبرداری ورکړی چې که وضعیت همداسې دوام وکړي، ښايي خلک اړ شي د تګ راتګ او لومړنیو اړتیاوو د پوره کولو لپاره له پاکستاني ځواکونو مرسته وغواړي.