افغانستان انټرنشنل ـ پښتو
د نورستان د برګمټال او کامدېش یو شمېر قومي مشران او اوسېدونکي وايي، چې له پاکستان سره په سرحدي سیمو کې لاهم د طالبانو یو شمېر پخوانۍ پوستې تشې پرتې دي او ددې ډلې جنګیالي په کلیو او جوماتونو کې دیره دي. د قومي مشرانو په وینا، طالبانو د جګړې په لومړیو ورځو کې لس پوستې پرېیښې دي.
په تېرو دوو میاشتو کې د نورستان او کونړ ولایتونو په یو شمېر سرحدي ولسوالیو کې د امنیتي او بشري وضعیت ډېر اړخونه لاهم ناڅرګند پاتې دي. سیمهییز اوسېدونکي او قومي مشران وایي، د پېښو ډول او پېچلتیا او د رسمي وضاحتونو نشتوالي وضعیت مبهم کړی دی.
د سیمې یو قومي سپینږیري، چې د نوم له اخیستو یې ډډه کوله، وویل چې وضعیت وروسته له هغې کړکېچن شو چې د روژې په میاشت کې د افغانستان او پاکستان ترمنځ سرحدي نښتې زیاتې شوې. د ده په وینا، پاکستاني ځواکونو په بېساري شدت سره د نورستان د برګمټال او کامدېش، او د کونړ د ناړۍ ولسوالۍ پر بریکوټ د درندو وسلو او توپونو بریدونه پیل کړل.
هغه زیاتوي چې په لومړیو ورځو کې د افغان لوري له ځینو پوستو محدود ځوابي بریدونه کېدل، خو دا مقاومت ورو ورو کمزوری شو او په پای کې نږدې په بشپړه توګه ودرېد. د ده په وینا، پاکستاني لوري په منظم ډول کلي، کورونه او عمومي لارې په نښه کولې، چې له امله یې ګڼ شمېر سیمې تخلیه شوې او د خلکو عادي ژوند ټپه ودرېد.
خو په ختیځ کې د طالبانو د ۲۰۱ خالد بن وليد قول اردو وياند مولوي وحيدالله محمدي وايي، چې پر پاکستاني پوستو د دوی د غچ اخېستونکو بریدونو له لارې پر یو شمېر پاکستاني پوستو اکمالاتي لارې او ارنوې سړک وتړل شول او ۵۰ ورځې دغه پوستې محاصره وې.
دده په وینا، له همدې امله د برګمټال او کامدېش لار تړلې وه او د قومي جرګې د هوکړې غوښتنه هم پاکستاني ځواکونو کړې ده.
تشې پوستې او د پوښتنې وړ شاتګ
د سیمې د اوسېدونکو په وینا، د طالبانو ځواکونو تر لسو زیاتې پوستې او قرارګاوې پرېښودې او د ورځې په رڼا کې یې له سیمو شاتګ وکړ. د عیني شاهدانو په وینا، په داسې حال کې چې د دواړو لوریو ترمنځ واټن په ځینو ځایونو کې ډېر کم و، پر وتونکو ځواکونو هېڅ ډزې ونه شوې.
یو بل اوسېدونکی وایي: «دا صحنه داسې ښکارېده لکه له وړاندې کوم نااعلان شوی تفاهم موجود وي».
دغه ادعا په خپلواکه توګه نه ده تایید شوې، خو د پوستو پرېښودو او لارې تړل کېدو ځینې پوښتنې راټوکولې دي.
ملکي تلفات او اقتصادي محاصره
راپورونه ښيي چې پاکستاني ځواکونو هغه موټر هم په نښه کول چې د شپې به یې د تګ هڅه کوله. د دغو بریدونو په پایله کې ملکي وګړو ته مرګژوبله اوښتې، که څه هم کره شمېرې په خپلواکه توګه نه دي تایید شوې.
د لارو د تړل کېدو له امله سیمه له شدید اقتصادي فشار سره مخ شوې.
د سیمې اوسېدونکي وایي چې خوراکي توکي ختم شوي او خلک اړ شوي چې د خرو او کچرو له لارې، د سختو غرنیو لارو په کارولو، د ژوند د بقا لپاره محدود توکي راوړي.
د روغتیايي خدمتونو نشتوالي وضعیت نور هم خراب کړی. د سیمهییزو سرچینو په وینا، ګڼ ناروغان د عاجلو درملنو د امکاناتو د نشتوالي له امله مړه شوي دي.
خلکو په وار وار د طالبانو له سیمهییزو چارواکو سره اړیکه نیولې، خو د هغوی په وینا، تل ورته ویل کېدل چې « له مرکزه مرسته را روانه ده».
د کونړ او نورستان ځینو طالب چارواکو هم په شخصي ناستو کې د همکارۍ له نشتوالي شکایت کړی .د یو سیمهییز چارواکي له قوله ویل کېږي: «په دوو میاشتو کې مرکز ان یو تلیفون هم راته نه دی کړی».
طالبانو د پنجشنبې په ورځ اعلان وکړ، چې د خوراکي توکو لارۍ برګمټال او کامدېش ته رسېدلې او درې زره بوجۍ غنم او روغتیايي توکي یې لیږدولي دي.
پټه ډیپلوماسي او مشروط توافق
د سیمه ییزو سرچینو په وینا، کله چې وضعیت د بشري ناورین تر کچې ورسېد، د طالبانو ځینو استازو له سیمهییزو مشرانو وغوښتل چې د پولې هغې غاړې قومي اړیکې وکاروي او د جرګې له لارې د لارو د پرانیستلو هڅه وکړي.
د سرچینو په وینا، دا غوښتنه له یو شرط سره مل وه او هغه دا و، چې د طالبانو نوم به نه اخیستل کېږي او د وضعیت حساس جزئیات به نه افشا کېږي. همدارنګه غوښتل شوي چې پاکستانی لوری سرحدي پوستو ته د طالبانو د ځواکونو د بېرته ستنېدو اجازه ورکړي.
یوه قومي مشر وویل، چې له څو ورځو مشورو او د پاکستاني پوځ له یوه چارواکي سره تر لیدنې وروسته، یو مشروط توافق رامنځته شو. خو د نوموړي په وینا، دا توافق نامتوازن و او د یو اړخ د مجبوریت ښکارندویي یې کوله.
له توافق نه بهر پاکستاني ځواکونو په شفاهي ډول د نورستان او کونړ د ناړۍ ولسوالۍ قومي مشرانو ته ویلي، چې په خپلو سیمو کې د ټي ټي پي جنګیالیو ته ځای ور نه کړي.
له هوکړې سره سره، د سیمې اوسېدونکي وایي چې ډېری پخوانۍ سرحدي پوستې لا هم تشې دي او سیمه په عملي ډول د پاکستاني ځواکونو تر مستقیم پوښښ لاندې ده. هغوی خبرداری ورکوي چې وضعیت لا هم بېثباته دی او هر ډول ناڅاپي بدلون پکې ممکن دی.
د دې پېښو او ادعاوو په اړه د پاکستاني ځواکونو او طالبانو دواړو لوریو رسمي دریځونه لا هم نه دي روښانه شوي.
خو له دې ټولو مسایلو سره اوس لارې پرانېستل شوې ، یو شمېر سیمو ته خوراکي او نور روغتیايي توکي رسېدلي او د موټرو تګ او راتګ هم پیل شوی دی.
