د طالب وزیر څرګندونو ته د ثریا دلیل غبرګون؛ د افغانستان روغتیايي وضعیت اندېښمنونکی دی

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د پراختیایې پروګرام استازو سرګي وولکوف او نجیب‌الله یوسفي او همداراز د رها موسسې مرستیال عزت‌الله صدیقي د طالبانو د چاپیریال ساتنې له رييس مطیع‌الحق خالص سره په کتنه کې د افغانستان د چاپېریالي وضعیت په تړاو د چمتو شوي ملي راپور د مخ‌کتنې؛ دوو چاپېریالي پروژو د تطبیق او GEF-9 غونډې په هکله هر اړخیز بحث او خبرې وکړې.

مطیع‌الحق خالص د یو‌اېن‌ډي‌پي له مسوولینو غوښتنه وکړه، چې د چاپېریالي پروژو د ارزونې لپاره باید د یوه تخنیکي ټیم د څارنې زمینه مساعده کړي، څو د پروژو مؤثریت او مثمریت تثبیت او مخکې قدمونه واخیستل شي.

د طالبانو د چاپېریال ساتنې ادارې د یکشنبې په ورځ (د وري ۳۰مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، په دې کتنه کې دواړو خواوو د ګډې همکارۍ او همغږۍ پر پیاوړتیا ټینګار وکړ او هوکړه یې وکړه، چې د چاپېریالي پروژو د تطبیق په هکله به تخنیکي ټیمونه خپل کار ته دوام ورکړي او د شته ستونزو د هوارولو لپاره دې مناسبې حل لارې چارې ولټول شي.

د ملګرو ملتونو د پراختیایې پروګرام د اقلیم بدلون څانګې مسوول سرګي وولکوف وویل، سره له دې چې افغانستان له ډیرو چاپېریالي ستونزو سره مخ دی، خو ډیر فرصتونه هم لري او همداراز یې زیاته کړه، چې په ګډه همغږۍ سره باید له موجوده فرصتونو څخه کار واخیستل شي او همداراز یې ژمنه وکړه، چې هڅه کوي، څو له افغانستان سره خپلې مرستې پراخې او په ګډه کار وکړي.

افغانستان یو له هغو هېوادونو دی چې په اقلیمي بدلون کې یې ونډه کابو صفر ده، خو تر نورو ډېر اغېزمن دی او د تېر جمهوري نظام له رانسکورېدو سره سم، د چاپیریال ساتنې اړوند د نړۍوالو پروژو چارې په ټپه درېدلي دي.

د هغې د شخصي معلوماتو له مخې، نوموړې د «نوګي» په برخه کې څلور پرله‌پسې بریاوې ترلاسه کړې او د سرو زرو مډال یې ګټلی دی.

همدارنګه په «ابسولوټ» برخه کې چې د بېلابېلو هېوادونو لکه امریکا، مصر او جرمني له اتلانو سره ترسره شوه، صوفیه سروري لومړی مقام خپل کړی او د اتلولۍ کمربند یې هم ترلاسه کړی دی.

ګراپلینګ هغه رزمي ورزش دی چې پکې د وهلو پر ځای د حریف نیول، ځمکې ته غورځول او د کنټرول تخنیکونه کارول کېږي، او په وروستیو کلونو کې یې په نړیواله کچه پراخ پرمختګ کړی دی.

صوفیه سروري له هغو افغان ښځینه ورزشکارانو څخه ده چې د هېواد له بهر څخه خپل ورزشي فعالیت ته دوام ورکوي. که څه هم د هغې د ورزشي مخینې په اړه بشپړ معلومات محدود دي، خو دا بریا په ټولنیزو رسنیو کې له مثبتو غبرګونونو سره مخ شوې ده.

دا په داسې حال کې ده چې په افغانستان دننه کې ښځې او نجونې له ورزشي فعالیتونو څخه محرومې دي. د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته پر ښځو د عامه ژوند، په ځانګړي ډول د ورزش په برخه کې پراخ محدودیتونه لګول شوي دي.

د نړیوالو ادارو د راپورونو له مخې، افغان ښځې د لوبغالو، رسمي سیالیو او تمریني پروګرامونو اجازه نه لري، چې له امله یې ډېری ښځینه ورزشکارانې یا خپل فعالیتونه درولي او یا هم د دوام لپاره له هېواده وتلو ته اړ شوې دي.

د طالبانو د اوبو او انرژۍ وزارت د یکشنبې په ورځ (د وري ۳۰مه) په یوه خپره کړې خبرپاڼه کې ویلي، چې په دې لیدنه کې دواړو لورو د اوبو د سرچینو د اغېزمن مدیریت، ساتنې او دوامدارې استفادې په اړه بحث کړی دی.

د راپور له مخې، دواړو خواوو د اوبو په برخه کې د راتلونکو ګډو پروژو پر همکارۍ هم هوکړه کړې ده. د یونیسف استازي هم په دې برخه کې د همکاریو د دوام او پراخولو ډاډ ورکړی دی.

دا لیدنه په داسې حال کې ترسرهشوې چې یونیسف مخکې ویلي وو چې په افغانستان کې نږدې له دریو کسانو څخه یو یې پاکو څښاک اوبو ته لاسرسی نه لري.

یاد سازمان زیاته کړې چې په ۲۰۲۵میلادي کال کې یې د خپلو پروژو له لارې شاوخوا ۲.۱میلیونه کسانو ته په افغانستان کې پاکې اوبه برابرې کړې دي، خو لا هم د اوبو کمښت د هېواد له مهمو بشري ننګونو څخه ګڼل کېږي.

د طالبانو له پېښو سره د مبارزې چمتووالي ادارې مشر، نورالدین ترابي د «نو انلوس» موسسې له مرستیال سره په کتنه کې د څه باندې ۵۸ زره ډالرو په ارزښت د ګډو همکاریو د هوکړې د لاسلیک پر مهال وویل، چې د هېواد په ډېرو ولایتونو کې داسې زیانمنې کورنۍ شته چې مرستو ته «زیاته» اړتیا لري او زیاته یې کړه: «اړینه ده، چې ټولې همکارې موسسې او سازمانونه د دغو کورنیو ته د رسېدنې لپاره اغېزناکه همکاري وکړي، څو هغوی وکولای شي له بشري مرستو څخه برخمنې شي».

نوموړي همداراز له یادې موسسې څخه وغوښتل، چې د وقایوي پروژو د پلي کولو او د ښویېدو له خطر سره مخ د لویو ډبرو د له‌منځه وړلو په برخه کې هم له دې ادارې سره همکاري وکړي.

په خبرپاڼه کې راغلي، د لاسلیک شوې هوکړې پر بنسټ به یاده موسسه د بامیان په مرکز کې پر ۱۰۷ زیانمنو کورنیو دوه پړاوه خوراکي او یو پړاو غیرخوراکي مرستې ووېشل شي. د هوکړې د معلوماتو پر بنسټ، هرې کورنۍ ته ۱۰۰ کیلو اوړه، ۷ کیلو لوبیا، ۵ لیټره غوړي، ۱ کیلو چای، ۷ کیلو بوره، ۵ کیلو وریجې او یوه روغتیایي بسته چې ۱۷ قلمه توکي لري په پام کې نیول شوي دي.

ویل کېږي، دغو کورنیو ته به د تغذیې او حفظ‌الصحې په اړه د پوهاوي ورکړې پروګرامونه هم جوړ کړي.

د یادونې وړ ده، چې پر افغانستان د طالبانو له بیا واکمنېدو راهیسې د افغانستان شاوخوا نیمايي نفوس پر بهرنیو مرستو تکیه دی، خو د مرستو د وېشنې په بهیر کې د طالبانو د لاسوهنو له امله یو شمېر موسساتو خپلې چارې درولې هم دي او د چارو د شنونکو په باور، د دغه وضعیت دوام به بې‌وزلې کورنۍ له ډېر سخت وضعیت سره مخ کړي

د افغانستان لپاره د ایټالیا سفارت د وري په ۳۰مه ویلي، چې دا هېواد لا هم په بېلابېلو برخو کې، په ځانګړي ډول د بېرته راستنېدونکو د ملاتړ په پروګرامونو کې، خپل رول ته دوام ورکوي.

په همدې حال کې، د کډوالۍ نړیوال سازمان ټینګار کړی چې د راستنېدونکو لپاره د معیشتي فرصتونو برابرول، د هغوی د ژوند د بیا رغونې په بهیر کې ډېر مهم دي.

د یاد سازمان په وینا، د د ایټالیا د پراختیايي همکاریو ادارې په مالي ملاتړ، د جرابو د تولید یوې کارخانې ته لمریزه برېښنا برابره شوې، چې لسګونه بېرته راستنېدونکي په کې کار کوي.

د «ای او ایم» د معلوماتو له مخې، دې اقدام نه یوازې یادې کارخانې ته دوامداره برېښنا برابره کړې، بلکې د کارګرو لپاره یې د ثابت عاید زمینه هم برابره کړې او د هغوی د معیشتي وضعیت په ښه کولو کې یې مرسته کړې ده.

دا پرمختګونه په داسې حال کې کېږي چې په وروستیو میاشتو کې له ایران او پاکستان څخه زرګونه افغانان بېرته خپل هېواد ته راستانه شوي او د ژوند د بیا پیل لپاره له جدي اقتصادي ننګونو سره مخ دي.