د خوړو نړۍوال پروګرام په بغلان او پکتیا کې له ۱۲۰۰ زیاتو بې‌وزلو کورنیو سره نغدي مرستې کړي

محمد محقق چې د مقاومت عالي شورا غړیتوب هم لري وايي، د افغانستان د سیاسي جغرافیې په تړاو د «ملګرو ملتونو تقسیم بندۍ» ته ژمن دی.

هغه د یکشنبې په ورځ (د وري ۳۰مه) له امو ټلویزیون سره په مرکه کې څرګنده کړې، چې د پاکستان او طالبانو تر منځ د اختلافونو یوه موضوع ډیورند کرښه ده. د هغه په وینا، طالبان د پاکستان شاوخوا ۳۵ سلنه خاوره د افغانستان ګڼي.

محقق ویلي، هغه کسان چې له پاکستان سره پر ډیورند کرښه دعوا لري، باید د خپل زور او قدرت کچه وسنجوي او همداراز یې پاکستان یو اټومي ځواک بللی او په ډاګه کړې یې ده، چې له اسلام‌اباد سره د دعوې د دوام پلوی نه‌دی.

محمد محقق تر دې مخکې د وري په ۱۹مه د پاکستان د پوځ مشر عاصم منیر ته په یوه لیک کې د «ورور» خطاب کړی وو او د اسلام‌اباد په منځګړیتوب یې د ایران او امریکا ترمنځ د اوربند هڅې ستایلې وې او همدارا یې ویلي وو، پاکستان په دې اقدام سره ثابته کړه، چې په سیمه کې د «سولې او ثبات مدافع» دی.

محقق د ایران او امریکا ترمنځ په اوربند کې د رول لوبونې له امله عاصم منیر ستایلی | افغانستان انټرنشنل پښتو

محقق د تېر کال د کب پر ۱۹مه له افغانستان انټرنشنل سره په یوې مرکه کې ویلي وو، طالبان به له اسلام‌اباد سره په روانه نښته کې هېڅکله بريالي نه‌شي او په ورته مهال ټي‌ټي‌پي هم په هغه کچه نه‌دی چې پاکستان ته سرخوږی جوړ کړي.

محمد محقق: طالبان د پاکستان پر وړاندې جګړه ګټلی نه‌شي | افغانستان انټرنشنل پښتو

محقق په یاده مرکه کې وویل: «جګړه دواړو لوریو ته زیان رسوي». د نوموړي په خبره، داسې معلومات نه‌لري چې ګوندې پاکستان دې د طالبانو له مخالفینو سره اړیکې کړې وي، خو که روان کړکېچ ډېرېږي نو احتمال ډېر دی چې اسلام‌اباد داسې یو اقدام وکړي.

د امیر عبدالرحمان خان د حکومت پر مهال په ۱۸۹۳ کال کې کله چې پاکستان د نړۍ په نقشه کې نه وو، د افغانستان او برېتانوي هند تر منځ یو قرارداد لاسلیک شو او ورسره د برېتانوي هند او افغانستان تر منځ کرښه وټاکل شوه، چې بیا وروسته دغه کرښه د هغه د لاسلیک کوونکي برېتانوي هنري موتیمر ډیورند په نوم مشهوره شوه.

د طالبانو دفاع وزیر: پاکستان غواړي چې موږ د ډیورنډ کرښه په رسمیت وپېژنو | افغانستان انټرنشنل پښتو

د طالبانو اداره د افغانستان د پخوانیو دولتونو په څېر ډیورند کرښه د افغانستان او پاکستان تر منځ رسمي پوله نه‌ګڼي. د طالبانو او پاکستان تر منځ د شخړو له ډېرېدو وروسته د طالبانو دفاع وزیر یعقوب مجاهد هم ویلي وو، چې په مذاکراتو کې د پاکستان یوه غوښتنه د طالبانو له لوري د ډیورند کرښې په رسمیت پېژندنه وه، چې دوی به یې هېڅکله هم په رسمیت ونه‌پېژني.

د څارونکو په وینا، پاکستان له خپل پيدایښت راهیسې په دې هیله دی، چې ډیورند کرښه د افغانستان له لوري په رسمیت وپېژندل شي، خو په افغانستان کې هېڅ نظام ډیورند کرښه د دواړو لورو تر منځ د رسمي پولې په توګه نه‌ده ګڼلې او یوازې یې ورته «ډیورند کرښه» ویلې او د طالبانو د سرحدونو، قومونو او قبایلو چارو وزیر نورالله نوري یو ځلي ویلي وو، چې د افغانستان او پاکستان تر منځ «رسمي پوله» او «صفري نقطه» نه‌شته.

ویل کېږي چې دا بهیر د ۲۰۲۶کال لپاره د خوړو د خوندیتوب او بېړنیو بشري مرستو د پروګرام په چوکاټ کې ترسره شوی دی.

یاد مرکز تر دې وړاندې هم د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې د زیانمنو او اړمنو کورنیو د ملاتړ لپاره خوراکي او بشري مرستې وېشلې دي.

دا مرستې په داسې حال کې ترسره کېږي چې په هېواد کې ګڼې کورنۍ د اقتصادي ستونزو له امله د خوړو له کمښت سره مخ دي او بشري مرستو ته اړتیا لري.

مجاهد دغه راپور «ناسم» بللی او ویلي یې دي چې دا ډول ادعاوې د عامه ذهنونو د مغشوشولو او د واقعیتونو د تحریف لپاره مطرح کېږي او دا یې د طالبانو پر ضد «پروپاګند» ګڼلی دی.

مجاهد دا څرګندونې وروسته له هغه وکړې، چې د منځني ختیځ انسټیټیوټ په خپل تازه راپور کې ویلي وو چې د طالبانو شاوخوا ۵۵ غړي او چارواکي له القاعده شبکې سره مستقیم یا غیرمستقیم اړیکې لري.

یاد راپور ادعا کوي، چې دا معلومات د «طالبانو د رهبرۍ پلټنې پروژه» تر چتر لاندې راټول شوي، چې پکې د طالبانو د ۱۲۰۰څخه زیاتو غړو معلومات شامل دي.

په راپور کې ویل شوي چې له۲۰سلنې زیاتو پروفایلونو کې د چاودېدونکو موادو کارول، ځانمرګي بریدونه او له وسلوالو ډلو سره اړیکې ثبت شوې دي.

همدارنګه ویل شوي چې یوازې شاوخوا ۵،۷سلنه پېژندل شوي کسان په نړیوالو بندیزونو کې شامل دي، چې د ملګرو ملتونو، متحده ایالات، بریتانیا، فرانسې او اروپايي ټولنې له خوا لګول شوي دي.

د راپور له مخې، د طالبانو ډېری د کابینې غړي هم د دغو بندیزونو په لېست کې شامل دي، چې شنونکي یې د دې ډلې د سیاسي انزوا نښه بولي.

یاد انسټیټیوټ زیاتوي چې د طالبانو د رهبرۍ جوړښت تر ډېره د یوې ځانګړې قومي ډلې تر واک لاندې دی او نږدې ۸۰سلنه لوړپوړي او منځني چارواکي نظامي مخینه لري.

همدارنګه په راپور کې راغلي چې د طالبانو په جوړښت کې ځوان نسل هم مهم رول لري، چې سره له ځینو نرم دریځونو، لا هم د دې ډلې ایدیولوژیکو اصولو ته ژمن پاتې دي.

بلخوا، د بوش مرکز په یوه جلا ارزونه کې ویلي چې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د ۱۹۸۸پرېکړه‌لیک له مخې ۱۳۵د طالبانو لوړپوړي مشران او پنځه اړوند بنسټونه د بندیزونو په نوملړ کې شامل دي.

ثریا دلیل پر ایکس خواله رسنۍ کې لیکلي، چې په اوس وخت کې د افغانستان نږدې درېیمه برخه ماشومان د شدیدې خوارځواکۍ سره مخ دي.

هغې زیاته کړې چې په تېرو پنځو کلونو کې هېڅ یوه ښځه د طبي زده کړو له پروګرامونو څخه نه ده فارغه شوې.

د هغې په وینا، د ښځو لپاره طبي زده کړې بندې شوې، د هېواد روغتیايي نظام تر ډېره پر بهرنیو مرستو متکي دی، د روغتیايي کارکوونکو معاشونه نه ورکول کېږي او ښځې له ټولنیز مشارکت څخه محرومې شوې دي.

ثریا دلیل ټینګار کړی چې په داسې شرایطو کې د روغتیا په برخه کې د پراخو او لویو پروژو عملي کول «ناممکن» دي.

دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې په افغانستان کې د روغتیايي خدماتو د وضعیت او د ښځو د طبي زده کړو د محدودیتونو په اړه د کورنیواو نړیوالو بنسټونو اندېښنې زیاتې شوې دي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د پراختیایې پروګرام استازو سرګي وولکوف او نجیب‌الله یوسفي او همداراز د رها موسسې مرستیال عزت‌الله صدیقي د طالبانو د چاپیریال ساتنې له رييس مطیع‌الحق خالص سره په کتنه کې د افغانستان د چاپېریالي وضعیت په تړاو د چمتو شوي ملي راپور د مخ‌کتنې؛ دوو چاپېریالي پروژو د تطبیق او GEF-9 غونډې په هکله هر اړخیز بحث او خبرې وکړې.

مطیع‌الحق خالص د یو‌اېن‌ډي‌پي له مسوولینو غوښتنه وکړه، چې د چاپېریالي پروژو د ارزونې لپاره باید د یوه تخنیکي ټیم د څارنې زمینه مساعده کړي، څو د پروژو مؤثریت او مثمریت تثبیت او مخکې قدمونه واخیستل شي.

د طالبانو د چاپېریال ساتنې ادارې د یکشنبې په ورځ (د وري ۳۰مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، په دې کتنه کې دواړو خواوو د ګډې همکارۍ او همغږۍ پر پیاوړتیا ټینګار وکړ او هوکړه یې وکړه، چې د چاپېریالي پروژو د تطبیق په هکله به تخنیکي ټیمونه خپل کار ته دوام ورکړي او د شته ستونزو د هوارولو لپاره دې مناسبې حل لارې چارې ولټول شي.

د ملګرو ملتونو د پراختیایې پروګرام د اقلیم بدلون څانګې مسوول سرګي وولکوف وویل، سره له دې چې افغانستان له ډیرو چاپېریالي ستونزو سره مخ دی، خو ډیر فرصتونه هم لري او همداراز یې زیاته کړه، چې په ګډه همغږۍ سره باید له موجوده فرصتونو څخه کار واخیستل شي او همداراز یې ژمنه وکړه، چې هڅه کوي، څو له افغانستان سره خپلې مرستې پراخې او په ګډه کار وکړي.

افغانستان یو له هغو هېوادونو دی چې په اقلیمي بدلون کې یې ونډه کابو صفر ده، خو تر نورو ډېر اغېزمن دی او د تېر جمهوري نظام له رانسکورېدو سره سم، د چاپیریال ساتنې اړوند د نړۍوالو پروژو چارې په ټپه درېدلي دي.