ملګري ملتونه: په ۲۰۲۶کال کې ۴.۲مېلیونه افغانان بېړنۍ سرپناه او غیرخوراکي توکو ته اړتیا لري

د دغه کمېسیون د راپور له مخې؛ دغه کډوال د ننګرهار د تورخم، د کندهار د سپین بولدک، د هرات د اسلام‌کلا او د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ستانه شوي دي. راپور زیاتوي، له یادو کورنیو څخه ۹۱۰ کورنۍ د تورخم له لارې، ۸۷کورنۍ د ورېښمو پله له لارې، ۶۶کورنۍ د سپین بولدک له لارې او ۲۸کورنۍ د اسلام‌کلا له لارې افغانستان ته ستنې شوې دي.

د دغه کمېسیون د معلوماتو پر بنسټ؛ له راستنو شویو کورنیو سره د اړتیا وړ مرسته هم شوې ده. د روانې اوونۍ له پیل راهیسې دا څلورمه ورځ ده، چې له پاکستان او ایران نه افغانستان ته د کډوالو د ستنېدو پراخې څپې روانې دي.

که څه هم ځینې راپورونه ښيي، چې له ایران نه د افغان کډوالو د اېستلو لړۍ د دغه هېواد د امنیتي موضوعاتو له امله دومره چټکه نه‌ده؛ خو پاکستان په وروستیو ورځو کې د افغان کډوالو د اېستلو بهیر لا ګړندی کړی دی.

د یاد غورځنګ له‌خوا په خپرې شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې دغه پرېکړې زرګونه کډوالې کورنۍ په ځانګړې توګه ښځې، د بشري حقونو فعالان او خبریالان له جدي ګواښونو او ناروښانه وضعیت سره مخ کوي.

دغه غورځنګ ټینګار کړی، چې په اوسنیو شرایطو کې افغانستان ته د کډوالو د خوندي، په خپله خوښه او باعزته ستنېدو هېڅ تضمین نه‌شته او جبري اېستل کولای شي نه جبرانېدونکې او ان له ناورینه ډکې پایلې ولري. د نوموړي غورځنګ په وینا؛ ډېری دغه کسان د امنیتي ګواښونو او پراخو محدودیتونو له امله اړ شوي، چې خپل هېواد پرېږدي او بېرته یې افغانستان ته ستنول هغوی له مستقیم ګواښ سره مخ کوي.

دغه غورځنګ د پاکستان له حکومته غوښتنه کړې، چې د جبري اېستلو بهیر سملاسي ودروي، د ټاکل شوي ضرب‌الاجل په اړه خپله پرېکړه بیا وارزوي او د نړۍوالو بنسټونو په همکارۍ د کډوالو د ملاتړ لپاره بشري او دوامداره لارې چارې عملي کړي.

همدارنګه په خبرپاڼه کې له نړۍوالې ټولنې غوښتنه شوې، چې د دغه وضعیت پر وړاندې چوپ پاتې نه‌شي او د افغان کډوالو د ژوند او کرامت د ساتنې لپاره عملي او بېړني ګامونه پورته کړي.

د حمزه بابا لنډمهاله پنډغالي چارواکو ویلي، چې د مارچ میاشتې له ۳۱مې نېټې د ستنېدونکو لپاره د تورخم لارې تر پرانیستلو وروسته د افغان کډوالو د ستنېدو شمېر زیات شوی. دوی ویلي، چې دوه ورځې وړاندې په یوه ورځ تر ټولو ډېر ۶زره افغان کډوال افغانستان ته ستانه شوي دي.

چارواکو ویلي، چې دامهال په دغه پنډغالي کې د کارکوونکو شمېر، د ثبت وسایل او نورې اسانتیاوې زیاتې شوې دي. د ځايي چارواکو په خبره؛ د لنډي کوتل اوسېدونکو په ځانګړي ډول شینوارو له افغان کډوالو سره مرستې کړې او افغان کورنیو ته یې خواړه، درمل، جامې او د اوسېدو ځایونه برابر کړي دي.

خو په دغه لنډمهاله پنډغالو کې بیا افغان کډوال د اسانتیاوو له نشتوالي په ځانګړي ډول د برېښنا او څښاک اوبو د نشتوالي په اړه شکایتونه کوي. د یادې سیمې یو فعال قاضي نظیم ګل ویلي: «د یادو افغان کورنیو ډېره برخه ځايي خلکو پر غاړه اخیستې. هغوی نه یوازې دوی ته اړین توکي برابر کړي؛ بلکې ګڼ شمېر افغانانو په ځانګړې توګه ښځو، ماشومانو او ناروغانو ته یې په خپلو کورونو کې ځای هم ورکړی دی».

د طالبانو له پېښو سره د مبارزې چمتووالي ادارې د یکشنبې په ورځ (د وري ۳۰مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، د خوړو نړۍوال پروګرام له «اې‌ډبلیو‌سي‌پي‌او» دفتر سره په همغږۍ د وروستیو جګړو له امله د پکتیا د ډنډ پټان او څمکنیو ولسوالیو له ۲۶۸ بې‌ځایه شویو کورنیو سره دویم پړاو مرستې وکړې.

د خبرپاڼې له‌مخې، په دې پړاو کې پر هرې کورنۍ ۵۸۰۰ افغانۍ ووېشل شوې، چې ټولټال د یاد شمېر کورنیو لپاره ۲ میلیونه او ۲۳۸ زره او ۲۰۰ افغانۍ نغدې پیسې ځانګړې شوې وې.

له دې سره سم، یاد نړۍوال سازمان د بغلان د مرکز پلخمري ښار په شمرق سیمه کې پر ۸۴۵ مستحقو کورنیو درېیم پړاو نغدي مرستې ووېشلې.

په دې لړۍ کې پر هرې کورنۍ ۲۹۰۰ افغانۍ ووېشل شوې، چې ټولټال د یاد شمېر کورنیو لپاره ۲ میلیونه او ۴۵۰ زره او ۵۰۰ افغانۍ نغدې پیسې ځانګړې شوې وې.

مرسته ترلاسه کوونکي دغه شوې مرستې کافي نه‌بولي او له نورو نړۍوالو مرستندویه موسسو غواړي چې په دې سختو شرایطو کې یې لاسنیوی وکړي.

محمد محقق چې د مقاومت عالي شورا غړیتوب هم لري وايي، د افغانستان د سیاسي جغرافیې په تړاو د «ملګرو ملتونو تقسیم بندۍ» ته ژمن دی.

هغه د یکشنبې په ورځ (د وري ۳۰مه) له امو ټلویزیون سره په مرکه کې څرګنده کړې، چې د پاکستان او طالبانو تر منځ د اختلافونو یوه موضوع ډیورند کرښه ده. د هغه په وینا، طالبان د پاکستان شاوخوا ۳۵ سلنه خاوره د افغانستان ګڼي.

محقق ویلي، هغه کسان چې له پاکستان سره پر ډیورند کرښه دعوا لري، باید د خپل زور او قدرت کچه وسنجوي او همداراز یې پاکستان یو اټومي ځواک بللی او په ډاګه کړې یې ده، چې له اسلام‌اباد سره د دعوې د دوام پلوی نه‌دی.

محمد محقق تر دې مخکې د وري په ۱۹مه د پاکستان د پوځ مشر عاصم منیر ته په یوه لیک کې د «ورور» خطاب کړی وو او د اسلام‌اباد په منځګړیتوب یې د ایران او امریکا ترمنځ د اوربند هڅې ستایلې وې او همدارا یې ویلي وو، پاکستان په دې اقدام سره ثابته کړه، چې په سیمه کې د «سولې او ثبات مدافع» دی.

محقق د ایران او امریکا ترمنځ په اوربند کې د رول لوبونې له امله عاصم منیر ستایلی | افغانستان انټرنشنل پښتو

محقق د تېر کال د کب پر ۱۹مه له افغانستان انټرنشنل سره په یوې مرکه کې ویلي وو، طالبان به له اسلام‌اباد سره په روانه نښته کې هېڅکله بريالي نه‌شي او په ورته مهال ټي‌ټي‌پي هم په هغه کچه نه‌دی چې پاکستان ته سرخوږی جوړ کړي.

محمد محقق: طالبان د پاکستان پر وړاندې جګړه ګټلی نه‌شي | افغانستان انټرنشنل پښتو

محقق په یاده مرکه کې وویل: «جګړه دواړو لوریو ته زیان رسوي». د نوموړي په خبره، داسې معلومات نه‌لري چې ګوندې پاکستان دې د طالبانو له مخالفینو سره اړیکې کړې وي، خو که روان کړکېچ ډېرېږي نو احتمال ډېر دی چې اسلام‌اباد داسې یو اقدام وکړي.

د امیر عبدالرحمان خان د حکومت پر مهال په ۱۸۹۳ کال کې کله چې پاکستان د نړۍ په نقشه کې نه وو، د افغانستان او برېتانوي هند تر منځ یو قرارداد لاسلیک شو او ورسره د برېتانوي هند او افغانستان تر منځ کرښه وټاکل شوه، چې بیا وروسته دغه کرښه د هغه د لاسلیک کوونکي برېتانوي هنري موتیمر ډیورند په نوم مشهوره شوه.

د طالبانو دفاع وزیر: پاکستان غواړي چې موږ د ډیورنډ کرښه په رسمیت وپېژنو | افغانستان انټرنشنل پښتو

د طالبانو اداره د افغانستان د پخوانیو دولتونو په څېر ډیورند کرښه د افغانستان او پاکستان تر منځ رسمي پوله نه‌ګڼي. د طالبانو او پاکستان تر منځ د شخړو له ډېرېدو وروسته د طالبانو دفاع وزیر یعقوب مجاهد هم ویلي وو، چې په مذاکراتو کې د پاکستان یوه غوښتنه د طالبانو له لوري د ډیورند کرښې په رسمیت پېژندنه وه، چې دوی به یې هېڅکله هم په رسمیت ونه‌پېژني.

د څارونکو په وینا، پاکستان له خپل پيدایښت راهیسې په دې هیله دی، چې ډیورند کرښه د افغانستان له لوري په رسمیت وپېژندل شي، خو په افغانستان کې هېڅ نظام ډیورند کرښه د دواړو لورو تر منځ د رسمي پولې په توګه نه‌ده ګڼلې او یوازې یې ورته «ډیورند کرښه» ویلې او د طالبانو د سرحدونو، قومونو او قبایلو چارو وزیر نورالله نوري یو ځلي ویلي وو، چې د افغانستان او پاکستان تر منځ «رسمي پوله» او «صفري نقطه» نه‌شته.