پاکستانی چارواکی: هیله لرو ایران له امریکا سره خبرو کې ګډون وکړي

د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، پاکستان د سوډان د پوځ لپاره د وسلو او جنګي الوتکو د ۱.۵ میلیارد ډالري معاملې د نهایی کولو بهیر وروسته له هغې درولی چې سعودي عربستان د دې تړون د لغوه کېدو غوښتنه وکړه او اعلان یې وکړ چې د یادې معاملې مالي ملاتړ نه کوي.

د پاکستاني امنیتي او ډیپلوماټیکو سرچینو په وینا، دغه پرېکړه وروسته له هغې وشوه چې سعودي عربستان، چې د پاکستان له نږدې متحدینو څخه دی، په ښکاره توګه د دې معاملې د تمویل مخالفت وکړ.

د سوډان پوځ او نیمه‌نظامي ځواکونو ترمنځ نږدې درې کاله روانه جګړه د نړۍ تر ټولو ستر بشري بحران بلل کېږي، چې په پایله کې یې دغه هېواد د سختو سیاسي او اقتصادي بې‌ثباتیو سره مخ کړی او د سره سمندر ستراتیژیکه سیمه یې هم د نړیوالو سیالیو په مرکز بدله کړې ده.

د راپور له مخې، سعودي عربستان مخکې د دې معاملې د منځګړیتوب رول هم درلود، خو اوس یې له تمویل څخه لاس اخیستی او له پاکستانه یې غوښتنه کړې چې دا تړون لغوه کړي.

یوه امنیتي سرچینه وایي: «سعودي عربستان اشاره کړې چې پاکستان باید دا معامله ختمه کړي، ځکه هغوی نور د دې تمویل نه کوي.»

په ورته وخت کې، د سعودي حکومت او د سوډان پوځ دواړو تر اوسه په دې اړه رسمي غبرګون نه دی ښودلی، او د پاکستان پوځ هم د رویټرز د نظر غوښتنې ته ځواب نه دی ورکړی.

راپور زیاتوي چې دا پرمختګ د سعودي عربستان د هغې نوې ستراتیژۍ برخه ګڼل کېږي چې د افریقا په جګړه‌ځپلو هېوادونو کې د نیابتي جګړو څخه د لرې پاتې کېدو هڅه کوي، په داسې حال کې چې د سیمې ځینې هېوادونه د سوډان په جګړه کې د بېلابېلو اړخونو ملاتړ کوي.

د راپورونو له مخې؛ سړکونه او فرعي لارې تړل شوې، په ګڼو سیمو کې اغزن تار لګول شوی او کانټینرونه ځای پرځای شوي چې له امله یې د دغه سیمو اوسېدونکي په کورونو کې بندپاتې دي.

همدارنګه، د راولپنډۍ او اسلام‌اباد ترمنځ د ټولو مساپر وړونکو بسونو چارې په ټپه درېدلې او ټول عامه، شخصي او بار وړونکی ترانسپورټ په لنډمهالي ډول بند دی. همداراز د پاکستان حکومت د ځینو پوهنتونونو لیلیې تړلې او ازموینې یې ځنډولې دي؛ خو درسونه په انلاین بڼه دوام لري.

د پاکستان امنیتي ځواکونه په ښار کې د تیار سئ په حال کې دي؛ خو دغه محدودیتونو بیا د خلکو ورځنی ژوند سخت اغېزمن کړی دی. ځايي اوسېدونکي وایي، چې د لارو ناڅاپي بندېدو له امله د خوراکي توکو او اوبو له کمښت سره مخ شوي او بېړنیو حالاتو کې روغتونونو ته رسېدنه هم ستونزمنه شوې ده.
تر دې وړاندې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ اعلان کړی و، له ایران سره د دویم پړاو خبرو لپاره د نوموړي استازي سټیو وېټکاف او جرډ کوشنر به نن دوشنبه اسلام‌اباد ته ورسېږي. له بل پلوه سپینه ماڼۍ وايي، چې د امریکا مرستیال ولسمشر جې‌ډي وېنس به په پاکستان کې له ایران سره د خبرو اترو مشري وکړي؛ خو تراوسه دا څرګنده نه‌ده، چې ایران به په دغه خبرو کې ګډون وکړي او که نه.

د یاد غورځنګ له‌خوا په خپرې شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې دغه پرېکړې زرګونه کډوالې کورنۍ په ځانګړې توګه ښځې، د بشري حقونو فعالان او خبریالان له جدي ګواښونو او ناروښانه وضعیت سره مخ کوي.

دغه غورځنګ ټینګار کړی، چې په اوسنیو شرایطو کې افغانستان ته د کډوالو د خوندي، په خپله خوښه او باعزته ستنېدو هېڅ تضمین نه‌شته او جبري اېستل کولای شي نه جبرانېدونکې او ان له ناورینه ډکې پایلې ولري. د نوموړي غورځنګ په وینا؛ ډېری دغه کسان د امنیتي ګواښونو او پراخو محدودیتونو له امله اړ شوي، چې خپل هېواد پرېږدي او بېرته یې افغانستان ته ستنول هغوی له مستقیم ګواښ سره مخ کوي.

دغه غورځنګ د پاکستان له حکومته غوښتنه کړې، چې د جبري اېستلو بهیر سملاسي ودروي، د ټاکل شوي ضرب‌الاجل په اړه خپله پرېکړه بیا وارزوي او د نړۍوالو بنسټونو په همکارۍ د کډوالو د ملاتړ لپاره بشري او دوامداره لارې چارې عملي کړي.

همدارنګه په خبرپاڼه کې له نړۍوالې ټولنې غوښتنه شوې، چې د دغه وضعیت پر وړاندې چوپ پاتې نه‌شي او د افغان کډوالو د ژوند او کرامت د ساتنې لپاره عملي او بېړني ګامونه پورته کړي.

د حمزه بابا لنډمهاله پنډغالي چارواکو ویلي، چې د مارچ میاشتې له ۳۱مې نېټې د ستنېدونکو لپاره د تورخم لارې تر پرانیستلو وروسته د افغان کډوالو د ستنېدو شمېر زیات شوی. دوی ویلي، چې دوه ورځې وړاندې په یوه ورځ تر ټولو ډېر ۶زره افغان کډوال افغانستان ته ستانه شوي دي.

چارواکو ویلي، چې دامهال په دغه پنډغالي کې د کارکوونکو شمېر، د ثبت وسایل او نورې اسانتیاوې زیاتې شوې دي. د ځايي چارواکو په خبره؛ د لنډي کوتل اوسېدونکو په ځانګړي ډول شینوارو له افغان کډوالو سره مرستې کړې او افغان کورنیو ته یې خواړه، درمل، جامې او د اوسېدو ځایونه برابر کړي دي.

خو په دغه لنډمهاله پنډغالو کې بیا افغان کډوال د اسانتیاوو له نشتوالي په ځانګړي ډول د برېښنا او څښاک اوبو د نشتوالي په اړه شکایتونه کوي. د یادې سیمې یو فعال قاضي نظیم ګل ویلي: «د یادو افغان کورنیو ډېره برخه ځايي خلکو پر غاړه اخیستې. هغوی نه یوازې دوی ته اړین توکي برابر کړي؛ بلکې ګڼ شمېر افغانانو په ځانګړې توګه ښځو، ماشومانو او ناروغانو ته یې په خپلو کورونو کې ځای هم ورکړی دی».

د پاکستاني رسنیو د راپورونو له مخې، تمه کېږي چې د دغو خبرو دوهم پړاو هم په اسلام‌اباد کې ترسره شي. د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي چې د دوی استازي به ژر پاکستان ته ورسېږي.

په اسلام اباد کې نړیوال اسلامي پوهنتون اعلان کړی چې د اپرېل له ۲۰تر ۲۴پورې به ټولګي انلاین وي او منځنۍ ازموینې یې ځنډولې دي.

همدارنګه، پیر مهر علي شاه د کرنې اریډ پوهنتون ویلي چې د اپرېل له ۱۸تر ۲۶پورې به ټولګي انلاین وي او اصلي ودانۍ به یې د یوې اوونۍ لپاره تړلی وي. زده‌کوونکو ته سپارښتنه شوې چې له لیلیو ووځي او کارکوونکي به خپلې دندې له کوره ترسره کوي.

بل خوا د راولپنډي طبي پوهنتون او کامسیټس پوهنتون هم ازموینې ځنډولې دي،خپل ټولګي یې انلاین کړي او خپلې منځنۍ ازموینې یې ځنډولي دي.

د «ایکسپرېس ټریبیون» ورځپاڼې د راپور له مخې، په راولپنډۍ کې د دغو احتمالي مذاکراتو له امله سخت امنیتي تدابیر نیول شوي دي. راپور وايي چې له ۱۰زرو څخه زیات پولیس ګمارل شوي او له ۶۰۰زیاتې تلاشي پوستې جوړې شوې دي.

همدارنګه ویل شوي چې په راولپنډۍ کې د هلکانو او نجونو لیلیې تر بل امر پورې تړل شوې دي.

تر اوسه په اسلام‌اباد کې د مذاکراتو د دوهم پړاو دقیق وخت په رسمي ډول نه دی اعلان شوی.