نصیر احمد اندېشه: افغانستان د زوال موندونکي سیاسي نظم په پای کې دی
په جنیوا کې د افغانستان دایمي استازی نصیر احمد اندېشه وایي، چې افغانستان د یو «زوال موندونکي سیاسي نظم» په پای کې ولاړ دی او ټینګار کوي چې د طالبانو واکمني نه ملي حکومت دی او نه هم اسلامي خلافت، بلکې د هغه په وینا د تېر شوي روایت وروستی تاوتریخجن انځور دی.
نصیر احمد اندېشه په ایکس خواله رسنۍ کې ویلي، چې افغانستان د داسې سیاسي مفکورې په پای کې ولاړ دی چې نور د تاریخ له واقعیتونو سره سمون نه لري او د ده په وینا «د زوال په حال کې یوه تکرارېدونکې طرحه» ده.
هغه لیکلي، چې د طالبانو امارت نه ملي حکومت دی او نه هم اسلامي خلافت، بلکې د هغه په ټکو د داسې روایت وروستی تاوتریخجن شکل دی چې خلک او تاریخ ترې مخکې تللي دي. د هغه په وینا دا جوړښت نه د ملي حاکمیت لپاره ځای پرېږدي او نه د خلکو د ارادې لپاره.
اندېشه د افغانستان د پخواني تاریخي حاکمیتونو سره د پرتله کولو په ترڅ کې ویلي، چې که څه هم د «اوسپنیز امیر» تعاملات د معاصر دولت د بنسټ لپاره یوه مرحله ګڼل کېدای شي، خو د «شکلي او سخت دریځو واکمنیو» سیاستونه د افغانستان د دولت بنسټونه له منځه وړي.
هغه زیاتوي چې طالبان هڅه کوي په داسې ټولنه کې قومي، ایډیولوژیک نظم تحمیل کړي چې د ده په وینا نن تر بل هر وخت زیات متنوعه، عصري او سیاسي شعور لرونکې ده.
د اندېشه په باور، دا ډول واکمني پایښت نه لري او یوازې د هېواد د تېر حالت د کنګل کولو یوه هڅه ده چې نور د عملي کېدو وړ نه ده.
هغه ټینګار کړی چې د ۲۱مې پېړۍ د حل یوازینۍ لاره د مدني او ټولشموله ملي هویت رامنځته کول دي، داسې هویت چې ټول قومونه د ملت برابر بنسټاېښودونکي وګڼي.
اندېشه وایي چې د تبعیض پر ځای باید تابعیت او اساسي قانون د ټولنې ګډ تړون وي او پر ویشلو تاریخي روایتونو پر ځای باید د ګډ راتلونکي پر لور حرکت وشي. نوموړی زیاتوي: «هیڅ څوک د وطنپالنې انحصار نه لري.»
طالبانو له واک ته رسېدو وروسته یو پراخ کمپاین پیل کړی چې د افغانستان ځوانان د طالباني تفکر پر لور جذب کړي، خو دې هڅو سره له دې چې د هېواد ستونزې نه دي اوارې کړي بلکې وضعیت یې لا نور ترینګلی کړی دی.
په تېرو دریو کلونو کې د دیني مدرسو شمېر د تېرو شلو کلونو پرتله پنځه برابره زیات شوی، چې اوس یې شمېر نږدې ۷۰۰۰ ته رسېدلی او لا هم زیاتېږي. افغانان اړ دي چې خپل اولادونه ښوونځي ته ولېږي، آن که دا ښوونځی مدرسه هم وي.
د طالبانو د پوهنې وزارت د مدرسو او دارالحفاظونو مشر عبدالرزاق صدیق رسنیو ته ویلي و: «افغانستان یوه مذهبي ټولنه ده او هر کس باید لومړنۍ او د لوړې کچې دیني زدهکړې ولري. له همدې امله موږ د دیني مدرسو وده ضروري بولو».
خو دا فکر آن د طالبانو دننه هم پراخ ملاتړ نه لري. ځینې طالب چارواکي وایي چې افغانستان یوازې طالب او ملا ته اړتیا نه لري بلکې انجینرانو او ډاکټرانو ته هم اړتیا ده. دا وضعیت نړۍ ته یو انزوا طلبه او افراطي افغانستان معرفي کوي چې نه یوازې کولتوري ستونزې لري، بلکې سیمه او نړۍ ته قوي امنیتي ګواښ هم پېښولی شي.
که څه هم افراطي فکرونه پراخېږي، خو ټکنالوژي دا وړتیا لري چې له افراطیت سره مبارزه وکړي. انټرنټ او رسنۍ هغه څه دي چې په اوسني عصر کې ورسره ځوانان په بېلابېلو ډولونو نښلول شوي دي. د شمېرو له مخې، د افغانستان ۶۷ سلنه وګړي لږ تر لږه میاشت کې یو ځل ټلوېزیون ګوري، چې دا ۱۲ میلیونه ماشومان او ۱۴ میلیونه ځوانان رانغاړي.
نجیب پیکان زیاتوي، چې تر ټولو مهمه مسئله له دې ځوانانو سره د اړیکو جوړول دي: «افغان ځوانان په دوو برخو وېشل کېدای شي. لومړی، تحصیلکرده او ناراضه ځوانان دي چې په میدان یوازې پرېښودل شوي او د بدلون ځواک یې له لاسه ورکړی. دا هغه ځوانان دي، چې که څه هم ناهیلې دي، خو د ځان ژغورلو یوازینۍ لاره د آزادې نړۍ سره همکاري ګڼي.دویم، هغه ځوانان دي چې د طالبانو په اداره کې دي؛ هغوی افراطي شوي. هر کال نیم میلیون طالبان له مدرسو فارغېږي او د افراطیت پر لور ګام اخلي.»
د حالاتو د بدلون لپاره باید له دواړو ډلو سره کار وشي. تر ټولو مهمه لاره دا ده چې د رسنیو، خبرو اترو، کنفرانسونو او مشورو له لارې د ځوانانو ترمنځ پل جوړ شي، ترڅو هغوی انتقادي فکر ته وهڅول شي او خپل بحثونه له دین او آخرت څخه ور هاخوا هم وغځوي.
دا ځوانان کار غواړي، او د کار موندلو لپاره اړیکو ته اړتیا لري. له هغو هېوادونو درس اخیستل کېدای شي، چې د ځوانانو کچه پکې لوړه ده، او دغه ځوانان د سمې لارې پر لور هڅول کېدای شي.
