د ډله ییز امنیت تړون: افغانستان د مرکزي اسیا لپاره د احتمالي سرحدي ګواښونو سرچینه ده

مایک پمپیو د وري پر ۲۴مه د امریکا د بهرنیو چارو پخواني وزیر جان کیري سره په یوه ناسته کې ګډون کړی و.

کله چې د زلمي خلیلزاد د ټاکلو او د دوحې د خبرو اترو د جوړښت په اړه وپوښتل شو، نوموړي دا نظر رد کړ چې ګوندې امریکا افغان حکومت څنډې ته کړی و.

پومپیو وویل چې امریکا د ۱۵ کلونو لپاره د افغان حکومت ملاتړ کړی خو دوی د افغانانو د اساسي اړتیاوو په پوره کولو کې پاتې راغلي ول او طالبان لاهم پرمختګ په حال کې ول.

پومپیو وویل چې د ټرمپ ادارې ستراتیژي دا وه چې د طالبانو په ګډون ټول افغان ګوندونه خبرو اترو ته راولي. د هغه په ​​وینا، د ټرمپ ادارې ټولې خواوې په یوه خونه کې سره راټولې کړې.

هغه وویل چې اشرف غني د افغانستان د ستونزې د حل کولو هیڅ اراده نه درلوده او له شته وضعیت څخه راضي و.

پومپیو دا هم وویل چې ټرمپ او جو بایډن دواړه په افغانستان کې د امریکا د حضور پای ته رسولو له شعار سره د ټاکنو کمپاین ته ننوتل. د هغه په ​​وینا، د ټرمپ ادارې هدف د خبرو اترو له لارې یوه داسې حال ته رسېدل وو، چې دده په وینا، د کولمبیا یا سویلي افریقا د سولې پروسې په څېر یې لسو کلونو ته اړتیا درلوده.

د ۲۰۲۰ کال د فېبرورۍ پر وروستۍ نېټه د امریکا او طالبانو ترمنځ د دوحې د سولې تړون لاسلیک شو او له دې تړون سره باید د افغان دولت او طالبانو تر منځ د بین الافغاني خبرو په ترڅ کې د افغانستان پر راتلونکې پرېکړه شوې وای، خو داسې ونشول.

د امریکا او طالبانو ترمنځ په دوحه کې اوږدې خبرې وشوې، خو په افغانستان کې د جګړې اور لا پسي تود شو، چې په پایله کې یې لومړی د افغانستان بېلابېلو ولسوالیو او بیا ولایتونو یو په بل پسي سقوط وکړ.

پر دې سربېره، طالبان د خبرو له لارې نه، بلکي د زور له لارې د ۲۰۲۱ کال د اګست پر ۱۵مه د دویم ځل لپاره په افغانستان کې واک ته ورسېدل.

د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت د معلوماتو له مخې، په دې لیدنه کې دواړو لوریو د دوه اړخیزو سوداګریزو اړیکو د پراخولو او له بېلاروس څخه د ډیزل او پټرولو د پېرلوپه تړاو خبرې کړې دي.

نورالدین عزیزي د بلاروس پانګوالو ته بلنه ورکړې چې په افغانستان کې، په ځانګړي ډول د درملو په سکتور کې، د پانګونې له شته فرصتونو ګټه واخلي.

د یاد وزارت په وینا، دواړو لوریو هوکړه کړې، چې د دواړو وزارتونو د معینانو په کچه یو ګډ کاري ټیم جوړ کړي، څو د یادو موضوعاتو، په ځانګړي ډول د سوداګرۍ د کچې د لوړولو په اړه نورې خبرې پرمخ یوسي.

نورالدین عزیزی د ازبکستان په نړیوال صنعتي نندارتون کې چې د مرکزي اسیا تر سرلیک لاندې جوړ شوی و، د ګډون په موخه تاشکند ته سفر کړی دی.

د ملي دفاع وزارت پخواني سرپرست شاه محمود میاخېل په خپل اېکس کې د ډیورنډ کرښې په تړاو د محمد محقق وروستیو څرګندونو ته په غبرګون کې ویلي، چې د ملي ګټو پر ضد د دغو کسانو څرګندونې هره ورځ د دوی اصلي ماهیت خلکو ته نور هم روښانه کوي او د دوی ریښې او نفوذ له افغانستان څخه ورځ تر بلې پرې کېږي.

میاخېل ادعا کوي چې دا ډول کسان په خپلو سیمو کې هم د خپلو خلکو له خوا رد شوي او بهر ته د وتلو پر مهال یې خبرې بې بنسټه او هوایي ګڼي.

نوموړی باور لري چې د طالبانو د واکمنۍ دواړې دورې هم د همدې کسانو له امله رامنځته شوې دي ، خو دا ځل فکر نه کوي چې دوی به بیا د قدرت برخه شي.

هغه ویلي: «زه فکر نه کوم چې دا کسان به په خپل ژوند کې بیا درېیم ځل واک ته د رسېدو چانس ولري. دوی به د رنځ په بستر باندې بهر کې مړه شي او تور مخ به یې د افغانستان په تاریخ کې د تل لپاره پاتې وي.»

د حزب وحدت مردم ګوند مشر محمد محقق په یوه مرکه کې ویلي، چې هغه د ډیورنډ کرښه د افغانستان او پاکستان ترمنځ د «رسمي او نړیوالې پولې» په توګه پېژني.

رحمت الله نبیل پر اېکس کې لیکلي، چې که دا موضوع هغه مهال مطرح شوې وای چې نوموړی د ځواک په اوج او د خپلواکې تصمیم نیونې په حالت کې و، نو کېدای شوای ټولو ته د نه منلو باوجود د بیان د ازادۍ په چوکاټ کې بحث وړ سیاسي دریځ بلل شوی وای، خو د هغه په وینا، د پاکستان له نظامي چارواکو سره د اړیکو له نږدېوالي او د لیکونو له افشا کېدو وروسته، دا ډول څرګندونې نور له خپلواک دریځ څخه لرې ښکاري او تر ډېره د پردې تر شا د معاملې بڼه خپلوي.

نبیل ټینګار کړی چې د ډیورنډ موضوع یوه حساسه تاریخي مساله ده چې د افغانستان د خلکو له ګډې ارادې سره تړلې ده او د هغې د حل لپاره یو ملي، شفاف او د اجماع پر بنسټ بهیر ته اړتیا ده، نه دا چې افراد په بېلابېلو وختونو کې شخصي دریځونه ونیسي.

هغه زیاته کړې چې دا ډول مقطعي دریځونه په عملي توګه د طالبانو د رژیم د مشروعیت د پیاوړتیا او د مخالفینو ترمنځ د تفرقې لامل ګرځي.

نبیل ویلي چې اوسنی حالت یوازې د بیان ازادۍ موضوع نه ده، بلکې دا پوښتنه راپورته کېږي چې دا ډول دریځونه د خپلواک فکر پایله ده او که د اړیکو او شاته معاملو اغېز؟ او زیاته کړې یې ده چې ټولنه ثابتو او د باور وړ دریځونو ته اړتیا لري.

د حزب وحدت مردم ګوند مشر محمد محقق په یوه مرکه کې ویلي، چې هغه د ډیورنډ کرښه د افغانستان او پاکستان ترمنځ د رسمي او نړیوالې پولې په توګه پېژني.

محقق له امو ټلوېزیون سره په مرکه کې ویلي:« طالبان د پاکستان شاوخوا ۳۵ سلنه خاوره د افغانستان ګڼي، خو موږ هغه پولې د رسمي پولو په توګه منو، چې د ملګرو ملتونو له‌خوا د افغانستان د رسمي پولې په توګه پېژندل شوې دي».

د افغانستان د ژغورنې لپاره د مقاومت شورا دغه غړي زیاته کړې، چې د پاکستان پر وړاندې د ځمکنیو ادعاوو ملاتړ نه‌کوي ځکه دده په وینا، «که موږ تر اټک ځمکنۍ ادعاوې وکړو، نو هغوی به تر مټک رامخکې شي».

د زنجان والي سید محسن صادقي ویلي چې د منځګړو له منځه وړل او د مستقیمو خبرو اترو پیل د سوداګرۍ د ودې لپاره مهم ګام دی.

هغه زیاته کړې چې زنجان ولایت په صنعتي، کاني او کرنیزو برخو کې لوړ ظرفیت لري او چمتو دی چې خپل محصولات د افغانستان بازار ته صادر کړي.

په دې لیدنه کې په کابل کې د ایران د سفارت سرپرست هم د سوداګریزو اړیکو د پراختیا ملاتړ کړی او ویلي یې دي چې په وروستیو کې د دواړو هېوادونو ترمنځ د همکارۍ لپاره شرایط ښه شوي دي.

د هغه په وینا، د ګمرکونو او سرحدي اسانتیاوو ښه کېدل د سوداګرۍ لپاره نوي فرصتونه رامنځته کوي.

همدارنګه طالب لوري هم د دغه پلاوي د سفر هرکلی کړی او ژمنه یې کړې چې د اړینو همغږیو لپاره به بشپړه همکاري وکړي.