د ملګرو ملتونو د بشري میشتونې سازمان ویلي چې په افغانستان کې شاوخوا ۴،۲ میلیونه خلک په ۲۰۲۶ کال کې بیړنیواستوګنځایونو او غیرخوراکي توکو ته اړتیا لري، چې دا د بېکورۍ د جدي ناورین ښکارندويي کوي.
یو این هبیتات ټینګار کړی چې په افغانستان کې ډېرې کورنۍ لا هم د جګړو، طبیعي پېښو او اقتصادي ستونزو له امله له مناسب استوګنځي بېبرخې دي او بیړنیو مرستو ته اړتیا لري.
د ملګرو ملتونو یادې ادارې له نړیوالې ټولنې غوښتي چې بېړني اقدامات وکړي، څو زیانمنو کورنیو ته خوندي او مناسب استوګنځایونه او اړینې مرستې برابرې شي.
د ډله ییز امنیت تړون سازمان سرمنشي طلعت بیک ماسادیکوف ویلي چې افغانستان د منځنۍ اسیا هېوادونو لپاره لا هم د احتمالي ننګونو او ګواښونو یوه سرچینه ده. نوموړي د کابل او اسلاماباد ترمنځ ترینګلې اړیکې اندېښمنوونکې بللې او ټینګار یې کړی چې باید سولهییز حل ته ورسیږي.
هغه په مسکو کې د یاد سازمان د پارلماني اسامبلې په غونډه کې وویل چې افغانستان د مرکزي اسیا لپاره د احتمالي سرحدي ننګونو او ګواښونو سرچینه ده او د افغانستان او پاکستان ترمنځ ناڅاپي ترینګلتیا چې وسلهوالو نښتو ته رسېدلې، د اندېښنې وړ ده.
ماسادیکوف زیاته کړه چې دواړې خواوې او نړیواله ټولنه باید د اوسني وضعیت د حل لپاره له ټولو ممکنه سولهییزو لارو کار واخلي.
هغه وویل چې دغه سازمان د افغانستان اړوند ګواښونه او ننګونې له نږدې څاري او د بهرنیو چارو د وزیرانو د شورا تر چتر لاندې د افغانستان په اړه د کاري ډلې له لارې خپل فعالیتونه پر مخ وړي.
نوموړي وویل چې ددې کاري ډلې له فعالیتونو سره د ملګرو ملتونو، د ناپېیلو هېوادونو ټولنې، د شانګهای د همکارۍ سازمان او نورو نړیوالو ادارو لېوالتیا مخ پر ډېرېدو ده.
ماسادیکوف دا هم وویل چې د تاجکستان او افغانستان ترمنځ د پولې د پیاوړتیا لپاره د ځانګړي بین الدولتي پروګرام پلي کول یو مهم کار دی او زیاته یې کړه چې د ډله ییز امنیت تړون سازمان د غړو هېوادونو د مشرانو له خوا د دې پروګرام تصویبول ښيي چې متحدین چمتو دي د سازمان جنوبي پولې په ګډه پیاوړې کړي.
په دې غونډه کې د قزاقستان د ولسي جرګې مشر ارلان کوشانوف هم ویلي چې په افغانستان کې روانه بېثباتي د پام وړ ده او دا هغه سرچینې دي چې د ډله ییز امنیت تړون سازمان د جنوبي پولو لپاره دوامدارې امنیتي ننګونې زېږوي.
د امریکا د بهرنیو چارو پخواني وزیر په یوه ناسته کې ویلي، چې متحده ایالاتو له طالبانو سره د دوحې په خبرو اترو کې افغان حکومت نه و څنګ ته کړی او د ټرمپ ادارې ټول اړخونه په یوه کوټه کې سره راټول کړل. نوموړي د امنیتي مسایلو له امله د دوحې تړون د ضمیمو له ډاګیزه کولو ډډه وکړه.
مایک پمپیو د وري پر ۲۴مه د امریکا د بهرنیو چارو پخواني وزیر جان کیري سره په یوه ناسته کې ګډون کړی و.
کله چې د زلمي خلیلزاد د ټاکلو او د دوحې د خبرو اترو د جوړښت په اړه وپوښتل شو، نوموړي دا نظر رد کړ چې ګوندې امریکا افغان حکومت څنډې ته کړی و.
پومپیو وویل چې امریکا د ۱۵ کلونو لپاره د افغان حکومت ملاتړ کړی خو دوی د افغانانو د اساسي اړتیاوو په پوره کولو کې پاتې راغلي ول او طالبان لاهم پرمختګ په حال کې ول.
پومپیو وویل چې د ټرمپ ادارې ستراتیژي دا وه چې د طالبانو په ګډون ټول افغان ګوندونه خبرو اترو ته راولي. د هغه په وینا، د ټرمپ ادارې ټولې خواوې په یوه خونه کې سره راټولې کړې.
هغه وویل چې اشرف غني د افغانستان د ستونزې د حل کولو هیڅ اراده نه درلوده او له شته وضعیت څخه راضي و.
پومپیو دا هم وویل چې ټرمپ او جو بایډن دواړه په افغانستان کې د امریکا د حضور پای ته رسولو له شعار سره د ټاکنو کمپاین ته ننوتل. د هغه په وینا، د ټرمپ ادارې هدف د خبرو اترو له لارې یوه داسې حال ته رسېدل وو، چې دده په وینا، د کولمبیا یا سویلي افریقا د سولې پروسې په څېر یې لسو کلونو ته اړتیا درلوده.
د ۲۰۲۰ کال د فېبرورۍ پر وروستۍ نېټه د امریکا او طالبانو ترمنځ د دوحې د سولې تړون لاسلیک شو او له دې تړون سره باید د افغان دولت او طالبانو تر منځ د بین الافغاني خبرو په ترڅ کې د افغانستان پر راتلونکې پرېکړه شوې وای، خو داسې ونشول.
د امریکا او طالبانو ترمنځ په دوحه کې اوږدې خبرې وشوې، خو په افغانستان کې د جګړې اور لا پسي تود شو، چې په پایله کې یې لومړی د افغانستان بېلابېلو ولسوالیو او بیا ولایتونو یو په بل پسي سقوط وکړ.
پر دې سربېره، طالبان د خبرو له لارې نه، بلکي د زور له لارې د ۲۰۲۱ کال د اګست پر ۱۵مه د دویم ځل لپاره په افغانستان کې واک ته ورسېدل.
د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزیر نورالدین عزیزي په ازبکستان کې د بېلاروس د صنعت له وزیر اندري یوګنیویچ کوزنتسوف سره کتلي او افغانستان ته د ډیزل او پټرولو پر وارداتو ورسره غږېدلی.
د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت د معلوماتو له مخې، په دې لیدنه کې دواړو لوریو د دوه اړخیزو سوداګریزو اړیکو د پراخولو او له بېلاروس څخه د ډیزل او پټرولو د پېرلوپه تړاو خبرې کړې دي.
نورالدین عزیزي د بلاروس پانګوالو ته بلنه ورکړې چې په افغانستان کې، په ځانګړي ډول د درملو په سکتور کې، د پانګونې له شته فرصتونو ګټه واخلي.
د یاد وزارت په وینا، دواړو لوریو هوکړه کړې، چې د دواړو وزارتونو د معینانو په کچه یو ګډ کاري ټیم جوړ کړي، څو د یادو موضوعاتو، په ځانګړي ډول د سوداګرۍ د کچې د لوړولو په اړه نورې خبرې پرمخ یوسي.
نورالدین عزیزی د ازبکستان په نړیوال صنعتي نندارتون کې چې د مرکزي اسیا تر سرلیک لاندې جوړ شوی و، د ګډون په موخه تاشکند ته سفر کړی دی.
د جمهوریت پرمهال د دفاع وزارت سرپرست شاه محمود میاخېل ویلي چې «جنګي جنایتکاران» د خپلو شخصي ګټو لپاره چمتو دي چې افغانستان پر ګاونډیانو، په ځانګړي ډول پاکستان وپلوري. میاخېل زیاتوي چې د افغانستان د خاورې او ملي حاکمیت سودا د دوی له وس او صلاحیته لوړه ده.
د ملي دفاع وزارت پخواني سرپرست شاه محمود میاخېل په خپل اېکس کې د ډیورنډ کرښې په تړاو د محمد محقق وروستیو څرګندونو ته په غبرګون کې ویلي، چې د ملي ګټو پر ضد د دغو کسانو څرګندونې هره ورځ د دوی اصلي ماهیت خلکو ته نور هم روښانه کوي او د دوی ریښې او نفوذ له افغانستان څخه ورځ تر بلې پرې کېږي.
میاخېل ادعا کوي چې دا ډول کسان په خپلو سیمو کې هم د خپلو خلکو له خوا رد شوي او بهر ته د وتلو پر مهال یې خبرې بې بنسټه او هوایي ګڼي.
نوموړی باور لري چې د طالبانو د واکمنۍ دواړې دورې هم د همدې کسانو له امله رامنځته شوې دي ، خو دا ځل فکر نه کوي چې دوی به بیا د قدرت برخه شي.
هغه ویلي: «زه فکر نه کوم چې دا کسان به په خپل ژوند کې بیا درېیم ځل واک ته د رسېدو چانس ولري. دوی به د رنځ په بستر باندې بهر کې مړه شي او تور مخ به یې د افغانستان په تاریخ کې د تل لپاره پاتې وي.»
د حزب وحدت مردم ګوند مشر محمد محقق په یوه مرکه کې ویلي، چې هغه د ډیورنډ کرښه د افغانستان او پاکستان ترمنځ د «رسمي او نړیوالې پولې» په توګه پېژني.
د ملي امنیت پخواني رییس رحمتالله نبیل د ډیورنډ کرښې په تړاو د محمد محقق وروستیو څرګندونو ته په غبرګون کې ویلي چې دا خبرې تر دې ډېر چې یو روښانه حقوقي نظر وي، د پوښتنې وړ سیاسي اړخنیوی ښيي او د معاملې بوی ترې راځي.
رحمت الله نبیل پر اېکس کې لیکلي، چې که دا موضوع هغه مهال مطرح شوې وای چې نوموړی د ځواک په اوج او د خپلواکې تصمیم نیونې په حالت کې و، نو کېدای شوای ټولو ته د نه منلو باوجود د بیان د ازادۍ په چوکاټ کې بحث وړ سیاسي دریځ بلل شوی وای، خو د هغه په وینا، د پاکستان له نظامي چارواکو سره د اړیکو له نږدېوالي او د لیکونو له افشا کېدو وروسته، دا ډول څرګندونې نور له خپلواک دریځ څخه لرې ښکاري او تر ډېره د پردې تر شا د معاملې بڼه خپلوي.
نبیل ټینګار کړی چې د ډیورنډ موضوع یوه حساسه تاریخي مساله ده چې د افغانستان د خلکو له ګډې ارادې سره تړلې ده او د هغې د حل لپاره یو ملي، شفاف او د اجماع پر بنسټ بهیر ته اړتیا ده، نه دا چې افراد په بېلابېلو وختونو کې شخصي دریځونه ونیسي.
هغه زیاته کړې چې دا ډول مقطعي دریځونه په عملي توګه د طالبانو د رژیم د مشروعیت د پیاوړتیا او د مخالفینو ترمنځ د تفرقې لامل ګرځي.
نبیل ویلي چې اوسنی حالت یوازې د بیان ازادۍ موضوع نه ده، بلکې دا پوښتنه راپورته کېږي چې دا ډول دریځونه د خپلواک فکر پایله ده او که د اړیکو او شاته معاملو اغېز؟ او زیاته کړې یې ده چې ټولنه ثابتو او د باور وړ دریځونو ته اړتیا لري.
د حزب وحدت مردم ګوند مشر محمد محقق په یوه مرکه کې ویلي، چې هغه د ډیورنډ کرښه د افغانستان او پاکستان ترمنځ د رسمي او نړیوالې پولې په توګه پېژني.
محقق له امو ټلوېزیون سره په مرکه کې ویلي:« طالبان د پاکستان شاوخوا ۳۵ سلنه خاوره د افغانستان ګڼي، خو موږ هغه پولې د رسمي پولو په توګه منو، چې د ملګرو ملتونو لهخوا د افغانستان د رسمي پولې په توګه پېژندل شوې دي».
د افغانستان د ژغورنې لپاره د مقاومت شورا دغه غړي زیاته کړې، چې د پاکستان پر وړاندې د ځمکنیو ادعاوو ملاتړ نهکوي ځکه دده په وینا، «که موږ تر اټک ځمکنۍ ادعاوې وکړو، نو هغوی به تر مټک رامخکې شي».