تاج میر جواد: موږ د مخالفینو د هر ډول حرکت پر وړاندې د چمتووالي حالت کې یو

نوموړې پر ایکس خواله رسنۍ کې لیکلي: «راځئ روښانه ووایو؛ د اخراج سیاست ته رسمیت ورکول د یوې فاجعې نسخه ده. طالبانو ته هېڅ مشروعیت نشته. هېڅ پټه معامله نه شته.»

دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې د ځینو رسنیو د راپور له مخې، اروپايي ټولنې د بشري حقونو بنسټونو او د ملګرو ملتونو د کډوالو اړوند ادارو د اندېښنو سربېره، د افغان پناه‌غوښتونکو د اخراج په اړه د یوې غونډې د جوړېدو پلان لري، چې په کې به د طالبانو استازي هم ګډون وکړي.

د راپور پر بنسټ، د دې ناستې تمرکز به په هغو افغانانو وي چې په اروپايي هېوادونو کې د استوګنې قانوني اسناد نه لري او ټاکل شوې بېرته افغانستان ته ولېږل شي.

د دیپلوماتیکو سرچینو په وینا، د طالبانو د دې احتمالي سفر تنظیم د اروپایي کمېسیون او د اروپايي ټولنېد یو شمېر غړو هېوادونو له لوري کېږي، او دا به د اروپايي چارواکو له دوو «اکتشافي» سفرونو وروسته ترسره شي.

یوې سرچینې ویلي چې «موخه دا ده چې د اوړي تر پیل مخکې دغه پلاوی راوبلل شي» او دا پلاوی به تخنیکي بڼه ولري.

یوې بلې باخبره سرچینې ویلي،چې اروپايي چارواکي د عملي ظرفیتونو ارزونه کوي، لکه د الوتنو تنظیم او د کابل هوایي ډګر امکانات، او همداراز د بېرته ستنېدونکو کسانو د برخلیک په اړه له طالبانو سره خبرې روانې دي.

خو تر دې دمه، د اروپايي کمیسیون له خوا طالبانو ته رسمي بلنلیک نه دی لېږل شوی.

د راپور له مخې، د طالبانو د پلاوي سفر چې په پیل کې د مارچ میاشتې وروستیو ته پلان شوی و، اوس راتلونکو اونیو ته ځنډول شوی دی. تر دې دمه طالبانو په دې اړه رسمي غبرګون نه دی ښودلی.

دغه تقاعد شوی ډيپلومات په «کمرسانت» ورځپاڼه کې په خپله ليکنه کې ويلي، چې افغانستان به په نږدې راتلونکې کې يو باثباته هېواد نه شي. هغه د پاکستان سره د زياتېدونکو شخړو يادونه وکړه او ويې ويل چې د طالبانو او پاکستان تر منځ تاوتريخوالی د روسيې اقتصادي او ستراتيژيکو پروژو ته جدي ګواښ پېښوي. نوموړي زياته کړه چې وروستۍ خبرې اترې چې د چين په منځګړيتوب شوې وې، هم ونه توانېدې چې تاوتريخوالی راکم کړي.

اکولينيچف وويل: «تر هغو چې د ټرانسپورټ امنيت تضمين نه شي، د اورګاډي پټلۍ يا د تېلو د چاڼ‌ځایونو په پروژو کې پانګونه هېڅ مانا نه لري». هغه څرګنده کړه چې مسکو د کابل، اسلام‌اباد، تهران او دوشنبې سره سيمه‌ييزې همکارۍ ته اړتيا لري.

دغه روسي کارپوه د کړکېچ ريښه د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې د «پاکستاني طالبانو» شتون او فعاليت وباله. هغه وويل چې اسلام‌اباد له د طالبانو ادارې غوښتنه کړې چې له دې ډلې سره مقابله وکړي، خو کابل تر اوسه يوازې ژمنې کړې دي او کوم جدي ګام يې نه دی پورته کړی.

اکولينيچف ټينګار وکړ چې د خوش‌باوريو وخت پای ته رسېدلی او اوس د سختې واقع‌پالنې او عملي تګلارې وخت رارسېدلی دی. هغه سپارښتنه وکړه چې مسکو بايد يوې انعطاف‌منونکې تګلارې ته مخه کړي، سيمه‌ييزې خبرې اترې نه يوازې له کابل، بلکې له اسلام‌اباد، تهران او دوشنبې سره هم پيل کړي او د پولو د امنيت د څار لپاره ريښتيني ميکانيزمونه جوړ کړي

هغه د خپلې ليکنې په بله برخه کې د افغانستان بشري کړکېچ ته اشاره وکړه او ويې ويل چې د ملګرو ملتونو د اټکل له مخې، شاوخوا ۲۱ ميليونه کسان بشري مرستو ته اړ دي او له ۱۷ ميليونو زيات خلک د سختې لوږې له ګواښ سره مخ دي. اکولينيچف خبرداری ورکړ چې له ايران او پاکستان څخه د افغان کډوالو پراخ بېرته ستنېدل به کړکېچ لا پسې ژور کړي او د توندلارو ډلو د ودې زمينه به برابره کړي.

دغه پخواني ډيپلومات دا هم وويل چې که څه هم امريکا په ۲۰۲۱ کال کې خپل ځواکونه ايستلي، خو لا هم د سيمې په بدلونونو کې رول لري او د واشنګټن اغېز بايد له پامه ونه غورځول شي. هغه ټينګار وکړ چې روسيه بايد په يو واقع‌بين او محاسبه‌ګر نظر سره په مرکزي اسيا کې خپل اقتصادي او امنيتي ګټې وساتي او د افغانستان څخه دې سيمې ته د ګډوډۍ د خپرېدو مخه ونيسي.

د يادونې وړ ده چې روسيې تېر کال د طالبانو اداره په رسميت وپېژندله. تمه کېده چې د مرکزي اسيا ځينې هېوادونه به هم ورته ګام واخلي، خو دغو هېوادونو تر اوسه د طالبانو له په رسميت پېژندلو ډډه کړې ده.

په همدې حال کې، د مرکزي اسيا يو کارپوه افغانستان انټرنشنل ته وويل، چې ښاغلی اکولينيچف يو تقاعد شوی روسي ډيپلومات دی او په بېلابېلو دندو کې يې کار کړی دی. هغه، چې نه يې غوښتل نوم يې ياد شي، وويل چې د داسې يوې ليکنې خپرېدل د نوموړي له لوري تصادفي نه شي کېدای.

د طالبانو په یوه مکتوب کې چې افغانستان انټرنشنل - پښتو ترلاسه کړی، په‌ کې د‌ طالبانو له استخباراتو، بلخ کې د طالبانو مرستیال والي، د روضې رییس او یو شمېر دیني عالمانو ته دندې سپارل شوي چې په ولسوالیو کې پخوانۍ او اوسنۍ ولسي شخړې حل کړي.

په دغه مکتوب کې ټینګار شوی چې باید ټولې پرېکړې د اسلامي شریعت په رڼا کې وشي او راپور یې بېرته په بلخ کې د طالبانو والي محمد یوسف وفا سره شریک شي. طالبانو تر دې مخکې هم په یو شمېر ولایتونو کې د ولسي شخړو او دوښمنیو د حل کېدو خبرونه ورکړي دي.

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت زیاتوي، چې د ارزګان په مرکز ترینکوټ ښار کې د دوی امنیتي ځواکونو ۲کسان د غلاوو په تور نیولي دي. همدا راز ویل شوي چې په بلخ ولایت کې ۱۲ کسان د موبایلونو د غلا له کبله نیول شوي او ترې څوارلس موبایلونه هم لاسته راغلي چې بېرته خپلو مالکانو ته سپارل شوي دي.

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت خبرپاڼه وایي، د بادغیس په سنګ تخت ولسوالۍ کې هغه درې کسان نیول شوي چې په سیمه کې یې د پستې ځنګلونه پرې کول.

طالبان داسې مهال د جنایي جرمونو په تړاو د یو شمېر کسانو د نیول کېدو خبر ورکوي، چې دغه ډله په ټول هېواد کې د سراسري امنیت دعوه لرونکې ده. په دې وروستیو کې د هېواد په بېلابېلو ولایتونو کې خلکو له جنایي پېښو او وسله‌والو غلاوو څخه شکایتونه کړي دي.

عبدالباري جهاني د سې شنبې په ورځ پر فېسبوک پاڼه ولس ته په خطاب کې لیکلي: «ویده اولسه! تاسي د لوی افغانستان نارې وهی، پنجابیان د لوی پاکستان د جوړولو نقشې جوړوي».

د هغه په وینا، لوی پاکستان به ځکه جوړیږي چي په ټول افغانستان کي داسي قوت نشته چي د پنجاب د شومو نقشو د عملي کېدلو مخه ونیسي.

نوموړي ویلي، په پیل کې یې د طالبانو حکومت ته د افغانستان د واکمنانو په سترګه کتل او څو لیکونه یې هم ورته استولي وو، خو وروسته د ځینو پېښو له امله د هغوی په اړه یې نظر بدل شو.

جهاني د کابل په «امید روغتون» د پاکستاني برید یادونه کړې او ادعا یې کړې چې په دغه پېښه کې سلګونه کسان وژل شوي دي. هغه د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراج‌الدین حقاني پر څرګندونې هم نیوکې کړې چې پاکستان یې “ورور هېواد” بللی و او ویلي یې دي چې دا ډول دریځونه د افغانانو احساسات زیانمنوي.

نوموړي همداراز د نورستان د برګ مټال ولسوالۍ د محاصرې موضوع راپورته کړې او ویلي یې دي چې د پاکستان له لوري د دې سیمې محاصره او وروسته د ځایي مشرانو سره د پاکستان دننه هوکړه، د افغانستان پر ملي حاکمیت ښکاره تېری دی، خو د طالبانو د حکومت له لوري پرې کوم غبرګون ونه ښودل شو.

هغه دا هم ویلي چې د پاکستان ځینو پوځي چارواکو د افغانستان په خاوره کې د «حایلي سیمې» د جوړېدو اړتیا مطرح کړې، چې د هغه په باور دا د افغانستان د ځمکنۍ بشپړتیا لپاره یو جدي ګواښ دی.

عبدالباري جهاني زیاته کړې، که په هېواد کې سیاسي او دولتي انحصار پای ته ونه رسېږي، افغانستان به له لا زیاتو ستونزو او ناوړه پېښو سره مخ شي.

هغه ټینګار کړې چې افغانان باید د شعارونو پر ځای د هېواد د واقعي ګواښونو پر وړاندې عملي دریځ خپل کړي.