د پاکستان پخواني لومړي وزير او د مسلم ليګ ن ګوند مشر، نواز شريف په خېبرپښتونخوا کې د تحریک انصاف ګوند پر 15 کلنې واکمنۍ نيوکې کړي او ویلي یې دي چې په یاده موده کې دغه ګوند په پښتونخوا کې هيڅ کار نه دی کړی.
نواز شريف نن د سه شنبې په ورځ يوې غونډې ته په وينا کې وویل، چې ايا خېبرپښتونخوا کې خلک ارامه ساه اخلي؟ ايا هلته بنسټيزې اسانتياوې شته؟ او که هلته د زده کړو، عامې روغتيا، درملو او ترانسپورت په برخه کې تشې ادعاوې کيږي.
هغه زياته کړه، خېبرپښتونخوا کې د تحریک انصاف په واکمنۍ او ادعاو باندې ټول خلک خبر دي.
هغه ويلي، هلته ځمکنی وضعيت بدل دی ځکه پرې د پوښتنو راولاړولو حق لري.
خېبرپښتونخوا کې ډیری خلک د تحریک انصاف ګوند له حکومت څخه شکايت کوي، چې د مرکز له خوا ورته پوره پيسې نه ورکول کیږي.
د عبدالله عبدالله پخواني ویاند مجیبالرحمان رحیمي ویلي چې پاکستان د خپلو اوسنیو پولو سره په رسمیت پېژني او ټینګار یې کړی چې له اسلام اباد سره باید هېڅ ډول سرحدي شخړه موجوده نه وي.
رحیمي پر خپل ایکس له افغانستان سره د پاکستان د اوسنیو ځینو سیمو د یوځای کېدو پر غوښتنې نیوکه کړې او ویلي یې دي چې دا موضوع دده په وینا، «ملي غوښتنه» نه ده، بلکې یوازې د یوې محدودې ډلې له خوا تعقیبېږي.
هغه زیاته کړې چې د «پښتونستان» موضوع د افغانستان د ځینو پښتنو له لوري مطرح کېږي، خو دا د ده په وینا، د « تاجکانو، هزاره وو، ازبکانو او نورو قومونو غوښتنه نه ده».
د نوموړي په وینا، ځینې کسان هڅه کوي دا موضوع پر نورو وتپي، خو د سیمې د نفوس او سیاسي واقعیتونو له مخې دا ډول ادعاوې له واقعیت سره سمې نه دي.
رحیمي ویلي: «موږ پاکستان له خپلو اوسنیو پولو سره په رسمیت پېژنو او له هېڅ هېواد سره سرحدي او ځمکنۍ شخړه نه لرو، بلکې د هېوادونو ترمنځ د ستونزو حل په خبرو اترو او همکارۍ کې وینو، نه په وېش او نیابتي جګړو کې.»
د کوټې په قادرياباد سیمه کې د افغان کډوالو له پرېښېدو وروسته دغه پنډغالی اوس په کنډواله اوښتی او دامهال لږ شمېر کورنۍ پهکې مېشتې دي. له دغه پنډغالي تر ۶زره ډېرې کورنۍ وتلې او افغانستان ته ستنې شوې دي. ځایي اوسېدونکي وايي، ژوند تر پخوا ناکراره شوی دی.
افغانستان انټرنشنل - پښتو دا ځل په یو انځور راپور کې د کوټې قادرياباد سیمه کې د هغه پنډغالي د اوسني وضعیت تصویر وړاندې کوي، چې افغان کډوال ترې وتلي او اوس تش تور ولاړ دی.
په سیمه کې د افغانستان انټرنشنل - پښتو خبریال وايي، په یاد پنډغالي کې داسې کورنۍ هم وې چې تر ۴۰ کلونو زیات وخت یې دلته تېر کړی. د هغه په خبره، همدې خلکو کلونه وړاندې یو ویجاړ کلی اباد کړ؛ خو د افغان کډوالو له ستنېدو وروسته دغه سیمه خاموشه شوې او سوړ شوی دی.
د خلکو په خبره؛ له دغه پنډغالي نه د افغانانو له وتلو وروسته کاروبار صفر شوی، رش او شور ختم شوی او ان پر سړکونو او څلور لارو یې اغېز کړی او تش شوي دي. د افغانستان انټرنشنل ـ پښتو خبریال د دغه پنډغالي شاوخوا وضعیت په انځورونو کې را اخیستی.
په کوټه کې هغه کلی چې افغان کډوال ترې وتلي اوس تش تور ولاړ دی.
د زرګونه کورنیو تر ستنېدو وروسته د افغان کډوالو پنډغالی
په یاد پنډغالي کې د لږشمېر پاتې افغانانو د کورونو یو څنډه او یو ماشومه کډواله
د کوټې په قادرياباد سیمه کې د افغان کډوالو د اوسېدو یوه څنډه
په همدې پنډغالي کې مېشت لږ شمېر افغان نارینه د سړک پر غاړه مېوه او سبزیجات پلوري
د سیمې اوسېدونکي وایي، دغه کور څو میاشتې وړاندې یوه اباده مېنه وه چې د افغانانو له وتلو وروسته اوس کنډواله شوې ده.
په قادري اباد سیمه کې دوه کډوال ماشومان پر هغو مېنو ولاړ دي، چې یو مهال یې د همدې سیمې له لسګونه نورو ماشومانو سره ګډې لوبې کولې.
د افغانانو همدې پنډغالي ته څېرمه د قادرياباد سیمې عمومي لار؛ ځایي خلک وايي دلته پخوا ګڼه ګوڼه زیاته وه خو اوس د افغانانو له تګ وروسته دغه سړک او بازار سوړ شوی دی.
په پنډغالي کې د افغانانو له وتلو وروسته د هغوی نړېدلي کورونه
ځايي اوسېدونکي وايي، چې له دغه پنډغالي څخه د افغانانو د وتلو پرمهال هغوی د خپلو کورونو مهمې برخې ویجاړې کړې؛ تر څو بوټي، کړکۍ او دروازې له ځان سره انتقال او ترې استفاده وکړي.
قادرياباد د کوټې ښار له مهمو سیمو څخه ګڼل کېږي، چې زیاتره افغان کډوال پهکې مېشت وو. په انځورونو کې لیدل کېږي، چې اوس له بشپړې چوپتیا او ویجاړۍ سره مخ دی. د ځايي خلکو په خبره؛ د افغان کډوالو له وتلو سره، د سیمې اقتصادي وضعیت هم سخت اغېزمن شوی دی. پخوا به په یادې سیمې واړه کاروبارونه، هټۍ او ورځني کارونه روان وو؛ خو اوس ډېری بازارونه تړل شوي او د خلکو د عاید سرچینې لهمنځه تللې ده.
ځايي اوسېدونکي وایي، چې د افغانانو حضور نه یوازې د سیمې د اقتصاد لپاره مهم و؛ بلکې ټولنیز ژوند هم ورسره تړلی و. د افغان کډوالو د ستنېدو لاملونه د حکومتي فشارونو، د اسنادو نشتوالي او د بېرته ستنېدو د پروګرامونو سره تړاو لري، چې له امله یې زرګونه کورنۍ اړې شوې خپلې کلونه کلونه جوړې کړې مېنې پرېږدي.
قادرياباد اوس د هغو کورنیو د تېر ژوند یو خاموش یاد پاتې شوی، چې هلته یې څو لسیزې تېرې کړې وې.
د افغانستان پخواني ولسمشر حامد کرزي د «ګندهارا تمدن او ځینو کلتوري میراثونو» په اړه د پاکستان د ولسمشر وروستیو څرګندونو په غبرګون کې ویلي، چې دغه میراثونه د افغانستان له تاریخ او کلتور سره تړاو لري.
هغه پر اېکس پاڼه کاږلي:« د تاریخي روایتونو له مخې د ګندهارا تمدن لرغونې اریانا پورې اړه لري، چې له بامیان څخه تر سند حوزې پورې غځېدلی و». د هغه په وینا؛ هغه څه چې نن د هند په شمال او اوسني پاکستان کې د تمدن په نوم پېژندل کېږي، په حقیقت کې د ننني افغانستان د تمدن دوام دی.
هغه همداراز د «ادم خان او درخانۍ» د کیسې او د رباب ساز په اړه د پاکستان د ولسمشر ادعاوې رد کړې او ویلي یې دي، چې دغه دواړه د بېلابېلو تاریخي سرچینو له مخې د افغانستان د کلتوري میراث برخه بلل کېږي.
د پخواني ولسمشر په وینا؛ رباب د افغانستان د دودیزې موسیقۍ له مهمو سازونو او نغمو څخه دی، چې د «کابلي رباب» په نوم هم پېژندل کېږي. کرزي زیاته کړې، چې د ملګرو ملتونو ښوونیز او کلتوري سازمان (یونسکو) هم په ۲۰۲۴کال کې د رباب د جوړولو هنر د افغانستان (او ځینو ګاونډیو هېوادونو) د کلتوري میراث په توګه په رسمیت پېژندلی دی.
نوموړي ټینګار کړی، چې د کلتوري میراث ساتنه او سمه پېژندنه د هېوادونو د ملي هویت یوه مهمه برخه ده.
د بېځایه شویو نړۍوال سازمان له پاکستان نه د افغان کډوالو د جبري اېستلو د دوام په اړه ژوره اندېښنه ښودلې او له اسلاماباد یې غوښتي، چې دغه بهیر سملاسي ودروي. یاد سازمان د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې د افغان کډوالو د اېستلو لړۍ په چټکۍ روانه ده.
د راپورونو له مخې؛ د ۲۰۲۵کال د اپرېل له لومړۍ نېټې راهیسې تراوسه پورې له پاکستان نه تر ۱.۳ مېلیونه ډېر افغانان بېرته افغانستان ته ستانه شوي، چې له دې ډلې شاوخوا ۱۸۴زره په جبري توګه اېستل شوي دي. همداراز یوازې د ۲۰۲۶کال د اپرېل له ۵مې تر ۱۱مې نېټې پورې نږدې ۳۷زره کسان افغانستان ته ستانه شوي دي.
دغه سازمان خبرداری ورکړی، چې جبري ستنېدل کولای شي کډوالې کورنۍ او په ځانګړې توګه ښځې، نجونې، خبریالان، پخواني دولتي کارکوونکي او د بشري حقونو فعالان چې تر ټولو ډېر زیانمنونکي دي؛ د ناامنۍ، لوږې، بېوزلۍ او د بشري حقونو سرغړونې په څېر له جدي ګواښونو سره مخ کړي.
د بېځایه شویو نړۍوال سازمان له پاکستان نه غوښتي، چې د افغان کډوالو جبري اېستل سملاسي ودروي، د هغوی نیونې، بنديانول او فشارونه دې پای ته ورسوي او له نړۍوالو بنسټونو سره په همکارۍ په خپله خوښه او خوندي ستنېدو زمینه برابره کړي.
په اعلامیه کې ټینګار شوی، چې افغان کډوال باید د سیاسي فشار وسیله ونه ګرځول شي. د دوی په وینا؛ د افغان کډوالو جبري ستنول هېڅ حل نهدی؛ بلکې یو جدي بشري ناورین دی چې باید ژر تر ژره ودرول شي.
یو لوړپوړي پاکستاني چارواکي ویلي، چې اسلاماباد باور لري چې ایران به له امریکا سره په راتلونکو خبرو کې ګډون وکړي. دا په داسې حال کې ده چې د متحده ایالاتو د اوربند ضربالاجل نږدې کېدو سره ډیپلوماتیکې هڅې چټکې شوې دي.
د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، د پاکستان حکومت یو لوړپوړي چارواکي ویلي چې اسلاماباد هڅه کوي ایران وهڅوي څو له امریکا سره د خبرو مېز ته حاضر شي.
دغه چارواکي د نوم نه ښودلو په شرط ویلي: «له ایران څخه مو مثبت سیګنال ترلاسه کړی، وضعیت لا هم بدلېدونکی دی، خو موږ هڅه کوو چې هغوی د خبرو د پیل پر مهال یا یوه ورځ وروسته دلته حاضر وي.»
نوموړي زیاته کړې چې پاکستان په فعاله توګه له تهران او واشنګټن سره ډیپلوماټیک تماسونه لري، په داسې حال کې چې د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ له خوا د اوربند ټاکل شوی ضربالاجل نږدې کېږي.
راپور زیاتوي چې دا هڅې د سیمې د کړکېچ د کمولو او د احتمالي ډیپلوماټیک حل د موندلو په موخه ترسره کېږي.