سرور دانش: فدرالي نظام د واک د عادلانه ویش لپاره یو اغیزناک حل کېدای شي

هغه په دغه ویډیو کې ویلي، چې اقتصادي‌ ستونزې نه‌لري‌او ستونزې یې حل شوې دي. زمری ځلاند چې د اسیا په کچه یې د اتلولۍ مډالونه ترلاسه کړي، درې ورځې وړاندې یې خپل د سرو زرو ګټلي مډالونه او جامونه د اقتصادي ستونزو له امله وپلورل.
هغه چې د هلمند پر يو څلورلارې ناست دی په یوه ویډيو کې وايي: «کوم مډالونه او کپونه چې ما د خارج په سطحه افغانستان ته راوړي دا د هېواد افتخار دی. خو زه نن مجبور یم، مشکلات لرم خرڅوم یې. هر څوک که غواړي دا دې زما څخه رانیسي، زه به خپل مشکلات پرې حل کړم».

د یادې ویډیو تر خپرېدو وروسته په خواله رسنیو کې پر طالبانو نیوکې زیاتې شوې. د خواله رسنیو کاروونکو ویلي و، نن سبا اقتصادي ستونزې دومره پراخې شوې چې ان ورزشي اتلان مجبور دي خپلې لاسته راوړنې وپلوري.

سرچینو ویلي، چې وروسته په هلمند کې د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ ریاست زمری ځلاند نیولی او په یوه ویډیو کې یې په زور ترې د بښنې غوښتلو ته اړ اېستی. نوموړی په یوې نوې ويډیو کې وايي: «ما چې کومه ویډیو کړې وه، زه تېر اېستل شوی وم. شکر دی مشکلات مې حل شوي او له ټولو هېوادوالو بښنه غواړم».

په هلمند کې د طالبانو د ورزش اداره هم د زمري ځلاند لاسته راوړنې ملي یادوي او اقتصادي ستونزې یې مني؛ خو وايي چې دغه ستونزې باید لومړی له دوی سره شریکې شوې وې.

د دغه کمېسیون د راپور له مخې؛ دغه کډوال د ننګرهار د تورخم، د کندهار د سپین بولدک، د هرات د اسلام‌کلا او د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ستانه شوي دي. راپور زیاتوي، له یادو کورنیو څخه ۸۵۹ کورنۍ د تورخم له لارې، ۵۹کورنۍ د ورېښمو پله له لارې، ۵۷کورنۍ د سپین بولدک له لارې او ۲۹کورنۍ د اسلام‌کلا له لارې افغانستان ته ستنې شوې دي.

د دغه کمېسیون د معلوماتو پر بنسټ؛ له راستنو شویو کورنیو سره د اړتیا وړ مرسته هم شوې ده. د روانې اوونۍ له پیل راهیسې دا څلورمه ورځ ده، چې له پاکستان او ایران نه افغانستان ته د کډوالو د ستنېدو پراخې څپې روانې دي.

که څه هم ځینې راپورونه ښيي، چې له ایران نه د افغان کډوالو د اېستلو لړۍ د دغه هېواد د امنیتي موضوعاتو له امله دومره چټکه نه‌ده؛ خو پاکستان په وروستیو ورځو کې د افغان کډوالو د اېستلو بهیر لا ګړندی کړی دی.
تازه د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت خبر ورکړی، چې په تېرې وري میاشت کې ۱۱۱زره او ۳۲۴ کډوال له پاکستان، ایران او ترکیې په خپله خوښه او جبري توګه افغانستان ته ستانه کړای شوي دي.
د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت ویاند عبدالمطلب حقاني وایي، چې له دې ډلې ۱۳زره او ۸۳۴ کورنۍ له پاکستان نه، ۸۲۳ کورنۍ له ایران نه او ۱۹ کورنۍ له ترکیې ستنې شوې دي.

افغانستان انټرنشنل - پښتو دا ځل په یو انځور راپور کې د کوټې قادري‌اباد سیمه کې د هغه پنډغالي د اوسني وضعیت تصویر وړاندې کوي، چې افغان کډوال ترې وتلي او اوس تش تور ولاړ دی.

په سیمه کې د افغانستان انټرنشنل - پښتو خبریال وايي، په یاد پنډغالي کې داسې کورنۍ هم وې چې تر ۴۰ کلونو زیات وخت یې دلته تېر کړی. د هغه په خبره، همدې خلکو کلونه وړاندې یو ویجاړ کلی اباد کړ؛ خو د افغان کډوالو له ستنېدو وروسته دغه سیمه خاموشه شوې او سوړ شوی دی.

د خلکو په خبره؛ له دغه پنډغالي نه د افغانانو له وتلو وروسته کاروبار صفر شوی، رش او شور ختم شوی او ان پر سړکونو او څلور لارو یې اغېز کړی او تش شوي دي. د افغانستان انټرنشنل ـ پښتو خبریال د دغه پنډغالي شاوخوا وضعیت په انځورونو کې را اخیستی.

100%

په کوټه کې هغه کلی چې افغان کډوال ترې وتلي اوس تش تور ولاړ دی.

100%

د زرګونه کورنیو تر ستنېدو وروسته د افغان کډوالو پنډغالی

100%

په یاد پنډغالي کې د لږشمېر پاتې افغانانو د کورونو یو څنډه او یو ماشومه کډواله

100%

د کوټې په قادري‌اباد سیمه کې د افغان کډوالو د اوسېدو یوه څنډه

100%

په همدې پنډغالي کې مېشت لږ شمېر افغان نارینه د سړک پر غاړه مېوه او سبزیجات پلوري

100%

د سیمې اوسېدونکي وایي، دغه کور څو میاشتې وړاندې یوه اباده مېنه وه چې د افغانانو له وتلو وروسته اوس کنډواله شوې ده.

100%

په قادري اباد سیمه کې دوه کډوال ماشومان پر هغو مېنو ولاړ دي، چې یو مهال یې د همدې سیمې له لسګونه نورو ماشومانو سره ګډې لوبې کولې.

100%

د افغانانو همدې پنډغالي ته څېرمه د قادري‌اباد سیمې عمومي لار؛ ځایي خلک وايي دلته پخوا ګڼه ګوڼه زیاته وه خو اوس د افغانانو له تګ وروسته دغه سړک او بازار سوړ شوی دی.

100%

په پنډغالي کې د افغانانو له وتلو وروسته د هغوی نړېدلي کورونه

100%

ځايي اوسېدونکي‌ وايي، چې له دغه پنډغالي څخه د افغانانو د وتلو پرمهال هغوی د خپلو کورونو مهمې برخې ویجاړې کړې؛ تر څو بوټي، کړکۍ او دروازې له ځان سره انتقال او ترې استفاده وکړي.

100%

قادري‌اباد د کوټې ښار له مهمو سیمو څخه ګڼل کېږي، چې زیاتره افغان کډوال په‌کې مېشت وو. په انځورونو کې لیدل کېږي، چې اوس له بشپړې چوپتیا او ویجاړۍ سره مخ دی. د ځايي خلکو په خبره؛ د افغان کډوالو له وتلو سره، د سیمې اقتصادي وضعیت هم سخت اغېزمن شوی دی. پخوا به په یادې سیمې واړه کاروبارونه، هټۍ او ورځني کارونه روان وو؛ خو اوس ډېری بازارونه تړل شوي او د خلکو د عاید سرچینې له‌منځه تللې ده.

ځايي اوسېدونکي وایي، چې د افغانانو حضور نه یوازې د سیمې د اقتصاد لپاره مهم و؛ بلکې ټولنیز ژوند هم ورسره تړلی و. د افغان کډوالو د ستنېدو لاملونه د حکومتي فشارونو، د اسنادو نشتوالي او د بېرته ستنېدو د پروګرامونو سره تړاو لري، چې له امله یې زرګونه کورنۍ اړې شوې خپلې کلونه کلونه جوړې کړې مېنې پرېږدي.

قادري‌اباد اوس د هغو کورنیو د تېر ژوند یو خاموش یاد پاتې شوی، چې هلته یې څو لسیزې تېرې کړې وې.

هغه پر اېکس پاڼه کاږلي:« د تاریخي روایتونو له مخې د ګندهارا تمدن لرغونې اریانا پورې اړه لري، چې له بامیان څخه تر سند حوزې پورې غځېدلی و». د هغه په وینا؛ هغه څه چې نن د هند په شمال او اوسني پاکستان کې د تمدن په نوم پېژندل کېږي، په حقیقت کې د ننني افغانستان د تمدن دوام دی.

هغه همداراز د «ادم خان او درخانۍ» د کیسې او د رباب ساز په اړه د پاکستان د ولسمشر ادعاوې رد کړې او ویلي یې دي، چې دغه دواړه د بېلابېلو تاریخي سرچینو له مخې د افغانستان د کلتوري میراث برخه بلل کېږي.

د پخواني ولسمشر په وینا؛ رباب د افغانستان د دودیزې موسیقۍ له مهمو سازونو او نغمو څخه دی، چې د «کابلي رباب» په نوم هم پېژندل کېږي. کرزي زیاته کړې، چې د ملګرو ملتونو ښوونیز او کلتوري سازمان (یونسکو) هم په ۲۰۲۴کال کې د رباب د جوړولو هنر د افغانستان (او ځینو ګاونډیو هېوادونو) د کلتوري میراث په توګه په رسمیت پېژندلی دی.

نوموړي ټینګار کړی، چې د کلتوري میراث ساتنه او سمه پېژندنه د هېوادونو د ملي هویت یوه مهمه برخه ده.

د راپورونو له مخې؛ دغه عملیات د سره صلیب نړۍوالې کمېټې، د افغانستان سرې میاشتې ټولنې او د خوړو نړۍوال پروګرام په ګډه همغږۍ ترسره کېږي. د سره صلیب نړۍوالۍ کمیټې ویلي، دغه مرستې هغو سیمو ته رسول کېږي چې خلکو یې له څه باندې شپږو اوونیو راهیسې بنسټیزو خدمتونو او اړتیاوو ته لاسرسی نه‌درلود.

یادې کمیټې همداراز ویلي، شاوخوا ۱۳۶زره وګړي چې نږدې ۱۷زره کورنۍ جوړوي؛ د کامدېش او برګ‌مټال ولسوالیو کې له سختو ستونزو سره مخ دي. دغه خلک د ناامنۍ او د لارو د بندېدو له امله د خوړو، روغتیايي خدمتونو او لومړنیو توکو له کمښت سره مخامخ شوي دي.

د دوی په وینا؛ په لومړیو مرستو کې د خوړو، درملو او نورو اړینو توکو وېش ته لومړیتوب ورکړل شوی. بشري بنسټونو ټینګار کړی، چې بنسټیزو اسانتیاوو په برخه کې د سیمې او په ځانګړي ډول د خوړو خوندیتوب او روغتیايي خدمتونو برخو کې اړتیاوې لاهم ډېرې دي.
تر دې وړاندې د نورستان ځینو قومي مشرانو افغانستان انټرنشنل ته ویلي و، چې د کامدېش او برګمټال ولسوالیو د لارو بندېدو له امله خلک د خوراکي توکو په برخه کې له قحطۍ سره مخ دي او که د هوا له لارې خوراکي توکي ونه رسول شي؛ نو انساني ناروین به رامنځته شي.