رویټرز: د سمندري کلابندۍ د ختمولو او د ایراني بېړۍ ازادولو لپاره د پاکستان هڅې ناکامې شوې

مکرون ویلي، د فرانسې لپاره دا ثانوي اهمیت لري چې د مذاکراتو پر مېز ناست وي، ځکه د لبنان ګټه دا ده چې هر هېواد د خبرو په بهیر کې ورسره مرسته وکړي. نوموړي زیاتوي: «زموږ لپاره مهمه دا ده چې لبنان ته د خبرو چمتووالی برابر کړو، نه دا چې موږ خامخا د مذاکراتو برخه و اوسو».

فرانسه چې له لبنان سره ژور تاریخي اړیکې لري، هڅه کړې چې په دغو خبرو کې رول ولوبوي، خو د اسراییل او امریکا له لوري یې د رول پر وړاندې مقاومت شوی دی. د فرانسې چارواکي وایي، غواړي له لبنان سره د خبرو د چمتووالي لپاره تخنیکي او سیاسي ملاتړ برابر کړي.

د لبنان لومړي وزیر نواف سلام هم له فرانسې مننه کړې او د دغه هېواد ملاتړ یې مهم بللی دی. نوموړي ویلي، لبنان هڅه کوي چې له اسراییل سره د خبرو له لارې شخړې حل کړي او د سیمې ثبات ته لاره هواره کړي.

د لبنان او اسراییل ترمنځ د خبرو موضوع د سیمې لپاره مهمه ګڼل کېږي، ځکه دواړو هېوادونو تر اوسه د پولو، اوبو او امنیتي مسایلو په اړه اختلافات نه دي حل کړي. د فرانسې هڅې ښيي چې پاریس غواړي د منځګړي رول ولري، خو د امریکا او اسراییل مخالفت دا بهیر ستونزمن کړی دی.

د هغې په وینا، دا پرېکړه د هغو اقداماتو په غبرګون کې شوې چې د هرمز تنګي کې د کښتيو د ازاد تګ راتګ خنډ ګرځي. کالاس ټینګار کړی چې د نړیوال سمندري تګ راتګ ازادي د خبرو وړ موضوع نه ده او باید په بشپړه توګه خوندي وساتل شي.

هغې خبرداری ورکړی چې د هرمز تنګي وضعیت هره ورځ د بدلون په حال کې دی او دا چاره د سیمې او نړیوالې سوداګرۍ لپاره جدي خطر رامنځته کوي.

هغې زیاته کړې، چې د اروپايي ټولنې سمندري امنیت ماموریت کولای شي د سولې له ټینګېدو وروسته په فارس خلیج کې د خوندي تګ راتګ د تضمین لپاره چټکه او اغېزمنه لاره وي.

هغه زیاته کړې چې دا کرښه، لکه د سیمې نورې فرضي کرښې، د استعمار میراث دی او د مسلمانانو ترمنځ د اوږدمهاله اختلاف او شخړې د دوام لپاره ترسیم شوې ده. نوموړي ټینګار کړی چې د افغانستان د ملت اراده هېڅکله د دې کرښې په ټاکلو کې رول نه لري.

هغه زیاته کړې چې اوسني شرایطو کې هر ډول پرېکړه د ډیورند کرښې په اړه باید د افغانستان د ملت صلاحیت وي او د نړیوالو منل شوو میکانیزمونو له مخې د خلکو اراده پکې خوندي شي.

مهدوي همداراز ویلي چې په وروستیو ورځو کې ځینو سیاسي څېرو د ډیورند موضوع ته اشاره کړې او دې څرګندونو د خلکو ترمنځ حساسیتونه پیدا کړي دي. نوموړي ټینګار کړی چې د ځینو بهرنیو هزاره سیاستوالو څرګندونې یوازې شخصي نظرونه دي او د افغانستان د هزاره او شیعه ټولنې استازیتوب نه کوي.

هغه روښانه کړې چې د هزاره او اهل تشیع ټولنه تل د خپلواکي، ملي حاکمیت او د افغانستان د ځمکنۍ بشپړتیا په دفاع کې د نورو افغانانو ترڅنګ ولاړه ده او دا دریځ به دوام ولري. نوموړي له ټولو سیاسي او ټولنیزو ډلو غوښتي چې د ملي مسایلو په اړه د ملت واحد دریځ ته درناوی وکړي.

تر دې وړاندې محمد محقق په یوې ټلوېزیوني مرکه کې ډیورنډ کرښه د افغانستان او پاکستان ترمنځ «رسمي سرحد» بللی و.

سېنټکام په خپل تازه بیان کې ویلي چې دا محاصره د هغو کښتیو پر وړاندې پلي شوې چې د ایران جنوبي بندرونو ته روانې وې او یا هم له دغو سیمو څخه بهر وتلې وې.

د دوی په وینا، امریکايي ځواکونو دغه کښتۍ اړې کړې چې خپل مسیر بدل کړي او ایران ته ستنې شي.
د امریکا پوځ ټینګار کړی چې دا محاصره د ایران د حکومت پر وړاندې د فشار یوه برخه ده او هدف یې د کښتیو د ازاد تګ راتګ محدودول دي.

سېنټکام زیاتوي چې دا ګامونه د ایران د جنوبي ساحلونو د کنټرول لپاره اخیستل شوي دي.
د یادونې وړ ده چې د امریکا او د ایران د اسلامي جمهوریت ترمنځ اوسنی کړکېچ د سمندري محاصرې په دوام لا زیات شوی او دغه اقدام د ایران بندرونو ته د سوداګریزو کښتیو تګ راتګ جدي محدود کړی دی.
د سیمې نور هېوادونه هم د دغې محاصرې له امله اندېښمن دي.

په یوې اعلامیې کې، د ناټو ۳۲ غړو هېوادونو د اټومي وسلو د نه‌خپرېدو تړون (ان‌پي‌ټي) د «بشپړ پلي کېدو لپاره پر خپلې قوي ژمنتیا» ټینګار کړی. دا تړون له ۱۹۷۰ کال راهیسې د وسلو د کنټرول یو مهم بنسټ ګڼل کېږي.

دا اعلامیه د هغې غونډې تر پیل مخکې خپره شوې چې ټاکل شوې راتلونکې اونۍ نیویارک کې د ملګرو ملتونو په مرکزي دفتر کې وشي. دغه غونډه به د تړون د پلي کېدو ارزونه په داسې حال کې وکړي چې نړیوال وضعیت د روسیې او اوکراین جګړې او د امریکا، اسراییل او ایران ترمنځ د شخړو له امله بې‌ثباته دی.

په اعلامیه کې راغلي: «روسیې د وسلو د کنټرول مهمو ژمنو ته درناوی نه دی کړی او د اټومي وسلو په اړه یې بې‌مسولیته ګواښونه کړي دي. چین هم په چټک ډول خپلې اټومي زېرمې زیاتوي، خو دا کار په ښکاره او ډاګیز نه کوي.»

ناټو همداراز ویلي چې غړي هېوادونه «په کلکه د امریکا له خوا د څو اړخیز ستراتیژیک ثبات د هڅو ملاتړ کوي.»

له رویټرز خبري اژانس سره په مرکه کې د ناټو مرستیال سرمنشي بوریس روګې وویل: «نن ورځ موږ له داسې روسیې سره مخ یو چې د مهمو وسلو د کنټرول له ټولو تړونونو وتلې ده، د اټومي وسلو د لېږد بېلابېل سیستمونه جوړوي او له ۱۹۴۵ کال راهیسې په اروپا کې په تر ټولو لویه جګړه کې ښکېله ده.»