د ملګرو ملتونو د استوګنې پروګرام (یو این هیبیتات) اعلان کړی، هغو افغان ښځو او نجونو ته چې له بهرنیو هېوادونو بېرته افغانستان ته ستنیږي، ځانګړی ملاتړ او مرسته برابروي. دا هڅه په داسې حال کې پیل شوې چې د طالبانو له واکمن کېدو وروسته په افغانستان کې پر ښځو پراخ محدودیتونه لګول شوي.
د یاد سازمان مشرې ستفاني لوس ویلي، ډېری افغان ښځې او نجونې چې بېرته خپل هېواد ته ستنیږي، له ټولو موجودو محدودیتونو او بندیزونو خبر نه وي. هغې خبرداری ورکړی چې دا وضعیت ښځې لا نور له جدي خطرونو سره مخ کوي. لوس زیاته کړې چې د دې ښځو د تطابق او خوندیتوب لپاره پراخې برنامې پیل شوې دي.
د ملګرو ملتونو اداره وایي، هڅه کوي افغان ښځو او نجونو ته د محدودیتونو په شرایطو کې د ژوند کولو مهارتونه ور زده کړي او همدارنګه د هغوی د حقوقي، ټولنیز او اقتصادي وضعیت د ښه والي لپاره کار وکړي. چارواکو ټینګار کړی چې دغه مېرمنې باید د خپلو حقوقو او موجودو قوانینو په اړه بشپړ معلومات ولري.
د طالبانو له واکمنۍ وروسته، ښځې او نجونې له ښوونځیو، پوهنتونونو او ډېرو دولتي دندو منع شوې دي، او د کار او عامه ژوند په برخو کې ورته پراخ محدودیتونه لګول شوي دي. د بشري حقونو نړیوالو سازمانونو څو ځله د دغو محدودیتونو پر ضد غږ پورته کړی او له نړیوالې ټولنې یې د جدي اقدام غوښتنه کړې ده.
د ملګرو ملتونو د استوګنې پروګرام چارواکي په خبره، دا پروګرام به تر هغې دوام ولري چې افغان ښځې او نجونې وکولی شي له نویو شرایطو سره ځان عیار کړي او له خطرونو خوندي پاتې شي. همدارنګه، ادارې ژمنه کړې چې د ښځو د حقونو ملاتړ ته به دوام ورکړي.
طالبانو له واک ته رسېدو وروسته یو پراخ کمپاین پیل کړی چې د افغانستان ځوانان د طالباني تفکر پر لور جذب کړي، خو دې هڅو سره له دې چې د هېواد ستونزې نه دي اوارې کړي بلکې وضعیت یې لا نور ترینګلی کړی دی.
په تېرو دریو کلونو کې د دیني مدرسو شمېر د تېرو شلو کلونو پرتله پنځه برابره زیات شوی، چې اوس یې شمېر نږدې ۷۰۰۰ ته رسېدلی او لا هم زیاتېږي. افغانان اړ دي چې خپل اولادونه ښوونځي ته ولېږي، آن که دا ښوونځی مدرسه هم وي.
د طالبانو د پوهنې وزارت د مدرسو او دارالحفاظونو مشر عبدالرزاق صدیق رسنیو ته ویلي و: «افغانستان یوه مذهبي ټولنه ده او هر کس باید لومړنۍ او د لوړې کچې دیني زدهکړې ولري. له همدې امله موږ د دیني مدرسو وده ضروري بولو».
خو دا فکر آن د طالبانو دننه هم پراخ ملاتړ نه لري. ځینې طالب چارواکي وایي چې افغانستان یوازې طالب او ملا ته اړتیا نه لري بلکې انجینرانو او ډاکټرانو ته هم اړتیا ده. دا وضعیت نړۍ ته یو انزوا طلبه او افراطي افغانستان معرفي کوي چې نه یوازې کولتوري ستونزې لري، بلکې سیمه او نړۍ ته قوي امنیتي ګواښ هم پېښولی شي.
که څه هم افراطي فکرونه پراخېږي، خو ټکنالوژي دا وړتیا لري چې له افراطیت سره مبارزه وکړي. انټرنټ او رسنۍ هغه څه دي چې په اوسني عصر کې ورسره ځوانان په بېلابېلو ډولونو نښلول شوي دي. د شمېرو له مخې، د افغانستان ۶۷ سلنه وګړي لږ تر لږه میاشت کې یو ځل ټلوېزیون ګوري، چې دا ۱۲ میلیونه ماشومان او ۱۴ میلیونه ځوانان رانغاړي.
نجیب پیکان زیاتوي، چې تر ټولو مهمه مسئله له دې ځوانانو سره د اړیکو جوړول دي: «افغان ځوانان په دوو برخو وېشل کېدای شي. لومړی، تحصیلکرده او ناراضه ځوانان دي چې په میدان یوازې پرېښودل شوي او د بدلون ځواک یې له لاسه ورکړی. دا هغه ځوانان دي، چې که څه هم ناهیلې دي، خو د ځان ژغورلو یوازینۍ لاره د آزادې نړۍ سره همکاري ګڼي.دویم، هغه ځوانان دي چې د طالبانو په اداره کې دي؛ هغوی افراطي شوي. هر کال نیم میلیون طالبان له مدرسو فارغېږي او د افراطیت پر لور ګام اخلي.»
د حالاتو د بدلون لپاره باید له دواړو ډلو سره کار وشي. تر ټولو مهمه لاره دا ده چې د رسنیو، خبرو اترو، کنفرانسونو او مشورو له لارې د ځوانانو ترمنځ پل جوړ شي، ترڅو هغوی انتقادي فکر ته وهڅول شي او خپل بحثونه له دین او آخرت څخه ور هاخوا هم وغځوي.
دا ځوانان کار غواړي، او د کار موندلو لپاره اړیکو ته اړتیا لري. له هغو هېوادونو درس اخیستل کېدای شي، چې د ځوانانو کچه پکې لوړه ده، او دغه ځوانان د سمې لارې پر لور هڅول کېدای شي.
