په خیبر پښتونخوا کې تر دې دمه د افغان کډوالو لس پنډغالي خالي شوي

د سفارت په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې په پاکستان کې د طالبانو سفیر مولوي سردار محمد شکیب د خیبر پښتونخوا له وزیراعلی سره ټیلیفوني تماس نیولی او د افغان کډوالو ستنېدو بهیر کې د اسانتیاوو د زیاتوالي له امله یې د ایالتي حکومت مننه کړې ده.

د طالبانو سفیر له سهیل اپریدي غوښتي چې هغو کډوالو ته چې نوملیکنه یې بشپړه شوې، افغانستان ته د ستنېدو اجازه ورکړل شي.

نوموړي همداراز د نوملیکنې مرکزونو کې د پاکستان د حصایې ادارې «نادرا» د څانګو د ډېرولو غوښتنه کړې او ویلي یې دي چې دا کار به د ستنېدونکو کډوالو ستونزې کمې کړي.

په دې ټیلیفوني اړیکه کې د خیبر پښتونخوا اعلی وزیر ویلي چې افغان کډوال د دوی وروڼه او مېلمانه دي او د دوی ستنېدو ته هر ډول اسانتیاوې برابرې شوې دي.

د خیبر پښتونخوا اعلی وزیر ویلي چې د نوملیکنې مرکزونو او اسانتیاوو ورځنۍ څارنه پخپله کوي.

اوسمهال د پېښور او خیبر په دوو مرکزونو کې د افغان کډوالو ستنېدو بهیر روان دی، خو د حکومتي سختیو له امله کډوال له ګڼو ستونزو سره لاس او ګریوان دي.

د افغان کډوالو د شکایتونو له امله څو ورځې وړاندې سهیل اپریدی د حمزه بابا د نوملیکنې مرکز ته تللی و او هلته یې د اسانتیاوو برابرولو امر ور کړی و، خو لا هم د پېښور د جمعه خان خوړ مرکز کې کډوال د نوملیکنې په بهیر کې له ستونزو سره مخ دي.

یو شمېر افغان کډوالو له افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې وویل، چې دوی لکه مالونه په غوجل کې یوځای سره اچول شوي او ماشومان یې ناروغان شوي دي.

دغه کډوال د خوړو، تشنابونو او څښاک اوبو په څېر له ګڼو ستونزو سره مخ دي.

بېنېټ ټینګار کړی چې د اوسني وضعیت له مخې د پناه غوښتونکو، په ځانګړي ډول د ښځو، د بشري حقونو د فعالانو او پخوانیو دولتي کارکوونکو جبري ستنول جدي بشري او قانوني ګواښونه لري.

د بېنېټ په وینا، دمګړۍ په افغانستان کې له بشري حقونو پراخې سرغړونې روانې دي.

په بروکسل کې دیپلوماتیکو سرچینو ویلي، تمه ده چې په راتلونکو اونیو کې د طالبانو د یوه پلاوي او د اروپایي اتحادیې ترمنځ افغانستان ته د افغان پناه غوښتونکو د ایستلو په اړه خبرې وشي.

فرانس پرېس د ډیپلوماتیکو سرچینو له قوله راپور ورکړی چې ممکن د طالبانو استازي له دوبي وړاندې راوبلل شي.

همدارنګه ویل شوي چې د طالبانو پلاوی به یو تخنیکي ټیم وي.

د طالبانو د استازو دا احتمالي سفر، چې د اروپایي کمیسیون او څو غړو هېوادونو له خوا همغږی کېږي، داسې مهال دی، چې اروپایي استازو افغانستان ته دوه ځلې سفرونه کړي دي، څو وڅېړي چې ایا له اروپایي اتحادیې څخه افغانان خپل هېواد ته استول کېدای شي او که نه.

اړوندو سرچینو ویلي چې اروپایي استازي اوس د الوتنو په اړه معلومات راټولوي، د کابل د هوايي ډګر ظرفیت ارزوي او له طالبانو سره دا هم څېړي چې له راستنېدونکو کسانو سره به څه کېږي.

تر اوسه پورې اروپایي کمیسیون طالبانو ته رسمي بلنه نه ده لېږلې، خو دغو پلان شویو اخراجونو ډېرې اندېښنې راپارولې دي.

د بشري حقونو سازمانونو په وینا، افغانستان دا مهال له یوه بشري ناورین سره مخ دی، چې وچکالۍ او د نړیوالو مرستو کمېدو وضعیت لا پسې خراب کړی دی. سربېره پر دې، اروپایي اتحادیه د طالبانو اداره په رسميت نه پېژني.

نوموړې د سه‌شنبې په ورځ، د غوایي په لومړۍ نېټه، خبرداری ورکړی چې هېڅ افغان پناه‌غوښتونکی باید په ناامنه ډول افغانستان ته بېرته ونه لېږل شي.

عباسي زیاته کړې چې د اروپایي ټولنې هېوادونه باید په افغانستان کې د بشري حقونو وضعیت ته لومړیتوب ورکړي، نه دا چې یوازې د کډوالۍ پر کنټرول تمرکز وکړي.

دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې په افغانستان کې د امنیتي وضعیت په اړه اندېښنې لا هم پر ځای دي او د افغان پناه‌غوښتونکو جبري ستنول کولی شي هغوی له جدي ګواښونو سره مخ کړي.

په همدې حال کې، ګڼ شمېر افغان پناه‌غوښتونکي چې د طالبانو د غچ اخیستنې له وېرې او د کډوالۍ د پروسو د تعقیب لپاره ګاونډیو هېوادونو لکه ایران او پاکستان ته تللي، اوس د جبري اخراج له ګواښ سره مخ دي.

د کډوالۍ نړیوال سازمان ویلي، چې زرګونه هغه افغانان چې له پاکستان څخه بېرته راستانه شوي، په پولو کې له ستړیا، زیان‌منېدو او د راتلونکي له اندېښنو سره مخ دي او بېړنیو مرستو ته اړتیا لري.

بل خوا، د فرانسې خبري اژانس راپور ورکړی چې په راتلونکو اونیو کې به د طالبانو یو پلاوی بروکسل ته سفر وکړي څو د افغان کډوالو د بېرته ستنولو په اړه خبرې وکړي.

نوموړې پر ایکس خواله رسنۍ کې لیکلي: «راځئ روښانه ووایو؛ د اخراج سیاست ته رسمیت ورکول د یوې فاجعې نسخه ده. طالبانو ته هېڅ مشروعیت نشته. هېڅ پټه معامله نه شته.»

دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې د ځینو رسنیو د راپور له مخې، اروپايي ټولنې د بشري حقونو بنسټونو او د ملګرو ملتونو د کډوالو اړوند ادارو د اندېښنو سربېره، د افغان پناه‌غوښتونکو د اخراج په اړه د یوې غونډې د جوړېدو پلان لري، چې په کې به د طالبانو استازي هم ګډون وکړي.

د راپور پر بنسټ، د دې ناستې تمرکز به په هغو افغانانو وي چې په اروپايي هېوادونو کې د استوګنې قانوني اسناد نه لري او ټاکل شوې بېرته افغانستان ته ولېږل شي.

د دیپلوماتیکو سرچینو په وینا، د طالبانو د دې احتمالي سفر تنظیم د اروپایي کمېسیون او د اروپايي ټولنېد یو شمېر غړو هېوادونو له لوري کېږي، او دا به د اروپايي چارواکو له دوو «اکتشافي» سفرونو وروسته ترسره شي.

یوې سرچینې ویلي چې «موخه دا ده چې د اوړي تر پیل مخکې دغه پلاوی راوبلل شي» او دا پلاوی به تخنیکي بڼه ولري.

یوې بلې باخبره سرچینې ویلي،چې اروپايي چارواکي د عملي ظرفیتونو ارزونه کوي، لکه د الوتنو تنظیم او د کابل هوایي ډګر امکانات، او همداراز د بېرته ستنېدونکو کسانو د برخلیک په اړه له طالبانو سره خبرې روانې دي.

خو تر دې دمه، د اروپايي کمیسیون له خوا طالبانو ته رسمي بلنلیک نه دی لېږل شوی.

د راپور له مخې، د طالبانو د پلاوي سفر چې په پیل کې د مارچ میاشتې وروستیو ته پلان شوی و، اوس راتلونکو اونیو ته ځنډول شوی دی. تر دې دمه طالبانو په دې اړه رسمي غبرګون نه دی ښودلی.

د دغه کمېسیون د راپور له مخې؛ دغه کډوال د ننګرهار د تورخم، د کندهار د سپین بولدک، د هرات د اسلام‌کلا او د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ستانه شوي دي. راپور زیاتوي، له یادو کورنیو څخه ۸۵۹ کورنۍ د تورخم له لارې، ۵۹کورنۍ د ورېښمو پله له لارې، ۵۷کورنۍ د سپین بولدک له لارې او ۲۹کورنۍ د اسلام‌کلا له لارې افغانستان ته ستنې شوې دي.

د دغه کمېسیون د معلوماتو پر بنسټ؛ له راستنو شویو کورنیو سره د اړتیا وړ مرسته هم شوې ده. د روانې اوونۍ له پیل راهیسې دا څلورمه ورځ ده، چې له پاکستان او ایران نه افغانستان ته د کډوالو د ستنېدو پراخې څپې روانې دي.

که څه هم ځینې راپورونه ښيي، چې له ایران نه د افغان کډوالو د اېستلو لړۍ د دغه هېواد د امنیتي موضوعاتو له امله دومره چټکه نه‌ده؛ خو پاکستان په وروستیو ورځو کې د افغان کډوالو د اېستلو بهیر لا ګړندی کړی دی.
تازه د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت خبر ورکړی، چې په تېرې وري میاشت کې ۱۱۱زره او ۳۲۴ کډوال له پاکستان، ایران او ترکیې په خپله خوښه او جبري توګه افغانستان ته ستانه کړای شوي دي.
د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت ویاند عبدالمطلب حقاني وایي، چې له دې ډلې ۱۳زره او ۸۳۴ کورنۍ له پاکستان نه، ۸۲۳ کورنۍ له ایران نه او ۱۹ کورنۍ له ترکیې ستنې شوې دي.