د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت خبر ورکړی، چې نورالدین عزیزي ازبکستان ته د خپل سفر پرمهال د دغه هېواد د لومړي وزیر مرستیال جمشېد خجایف سره په لیدنه کې په بلخ کې د افغان تولیداتو لپاره د صادراتي مرکز د جوړولو په اړه خبرې کړې.
یاد وزارت د چهارشنبې په ورځ (د غويي ۲مه) په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې په یاده لیدنه کې د سوداګرۍ، ټرانزیټ او له افغانستان نه ازبکستان ته د صادراتو په برخه کې د اسانتیاوو برابرولو په اړه خبرې کړې. خبرپاڼه زیاتوي، چې په دغه ناسته کې افغانستان ته د ازبکستان د والیانو د سفر مهالوېش پر تنظم هم بحث شوی.
یاد وزارت په یوې جلا خبرپاڼه کې ویلي، چې عزیزي د ازبکستان له والیانو سره هم لیدلي او د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ د کچې د لوړولو او ازبکستان ته د افغان توکو د صادراتو په اړه یې بحثونه کړي.
ازبکستان ته د طالبانو تللي پلاوي د ټوکرانو فابریکو څخه هم لیدنه کړې.
په روانه میاشت کې د بلوچستان د سکرو په بېلابېلو کانونو کې د پېښو له امله څلور افغان کان کېندونکي مړه شوي دي. د پاکستان د کارګرو فدراسیون د بلوچستان څانګې سرمنشي پیرمحمد کاکړ په دې اړه وایي، چې د یادو پېښو لوی لامل په کانونو کې د خوندیتوب مناسبو اسانتیاوو نشتوالی دی.
نوموړي افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي، چې د بلوچستان د سکرو په بېلابېلو کانو کهوسټ، شاهرک، هرنايي، دکۍ، چمالنګ، مچ او د کوټې مارواړ کې په ګڼ شمېر افغان کان کېندونکي کار کوي؛ خو یاد کان کېندونکي د پاکستان په کومه اداره کې ثبت نهدي، نو له دې امله دوی له هر حق نه بېبرخې دي.
نوموړي زیاته کړه، که چېرته په کومه پېښه کې افغان کان کېندونکی مړ یا ژوبل شي؛ نو کورنۍ یې هغه پیسې نهشي ترلاسه کولای، کومې چې د حکومت لهخوا د پېښو تر رامنځته کېدو وروسته د د قربانیانو کورنیو ته ورکړل کېږي.
د هغه په وینا؛ په یادو پېښو کې د قربانیانو کورنیو ته شپږ لکه کلدارې د شرکت لهخوا ورکول کېږي او د کارګرو دولتي ادارې لهخوا لس لکه روپۍ ورکول کېږي؛ خو افغان کان کېندونکي بیا له دغه مرستې بېبرخې دي.
پیر محمد کاکړ وويل، د کارګرو نړۍوالې ادارې په قانون کې ښکاره لیکل شوي چې کارګر که ځايي وي یا کډوال په تنخوا کې به يې توپیر نهوي او برابره تنخوا به ورکول کېږي. پیر محمد کاکړ په دې اړه وويل، د کان مالکان د افغان کارګرو له دې مجبوریته ګټه پورته کوي؛ ځکه دوی له حکومته په پټه کار کوي او له ځايي کان کېندونکو کمه تنخوا اخلي.
د یادونې وړ ده، چې افغان کارګرو لپاره د روغتیا او د هغوی د ماشومانو لپاره د زدهکړو کومه اسانتیا هم نهشته.
د ستنېدوکو افغان کډوالو لپاره د لنډي کوتل په حمزه بابا پنډغالي، تورخم او نورو سیمو کې افغانستان ته د ستنېدو په موخه سلګونه لارۍ د کډوالو په کډو بار ولاړې دي؛خو له څو ورځو راهیسې د ثبت او د موټرو د ګمرکي پړاوونو بشپړولو په تمه دغه کډوال د خوړو، اوبو او اسانتیاوو له کمښت سره مخ دي.
په تورخم کې د ګمرک چارواکو د افغانستان انټرنشنل - پښتو خبریال جواد شینواري ته ویلي، په تورخم کې شاوخوا ۱۵۰ هغه لارۍ موټرونه ولاړ دي چې د افغان کډوالو د کور سامانونه پهکې بار دي. دوی د ګمرک اداري کارونو، د دروازې څخه د تېرېدو د اجازې او نورو پړاوونو بشپړولو لپاره په دغه پنډغالي کې ډېرې شپې سبا کړې دي.
په تورخم کې یو موټر چلوونکي افغانستان انټرنشنل-پښتو ته وویل: «ما له اټک څخه د یوه افغان کډوال د کور سامان بار کړی او له تېرو پنځو ورځو راهیسې د تورخم په شاوخوا کې په انتظار ولاړ یو».
د هغه په وینا؛ دغه افغان وګړی او د هغه کورنۍ یې دامهال د لنډي کوتل په حمزه بابا پنډغالي کې بندپاتې دي، له تېرو پنځو ورځو راهیسې نه هغوی ته ټوکن ورکړل شوی او نه هم اړین اداري کارونه بشپړ شوي او له همدې امله د هغه موټر په دغه سیمه کې ځای پرځای ولاړ دی.
د دغه سامان د مالک په وینا؛ تراوسه د دوی د ټوکن نمبر نهدی رسېدلی او نه یې نور کارونه بشپړ شوي دي.
عبدالصمد دا هم وویل، د ډیورنډ هاغاړې ته له رسېدو وروسته د افغان طالبانو شرط دا وي چې تر هغه چې د سامان اصلي مالک نه وي؛ له موټر نه د سامان د تشولو اجازه نه ورکول کېږي.
د کوهاټ یو اوسېدونکي دین عالم صاحب خان ویلي:« له تېرو اوو ورځو راهیسې د تورخم له لارې د موټر تېرېدو د اجازې لپاره انتظار کوم او په دغه پنډغالي کې ښځې، ماشومان او سپین ږېري له ګڼو ستونزو سره مخ دي». هغه وایي اوبه، خواړه او نور اړین توکي نهشته.
هغه وایي، د مالي وسایلو ختمېدل وضعیت خورا کړکېچن کړی او د یوې ګوله ډوډۍ برابرول هم ورته ګران شوي دي. د دین عالم صاحب خان په وینا؛ دوی نږدې پنځوس کاله دلته اوسېدلي او اوس غواړي خپل هېواد ته ستانه شي.
هغه موټر چې د هغوی د کور سامان پهکې بار و افغانستان ته رسېدلی او موټرچلوونکی یې له دوی سره اړیکه نیسي، چې راشئ او له موټر څخه خپل سامان ښکته کړئ؛ خو دوی لاهم په پنډغالي کې بند پاتې دي.
نقیبالله چې پنځه ورځې وړاندې د لنډي کوتل حمزه بابا پنډغالي ته رسېدلی؛ تراوسه ورته دا نهده روښانه شوې، چې افغانستان ته د ستنېدو اړینې کړنلارې به کله بشپړې شي. د هغه د کورنۍ ټول غړي په یوه خیمه کې اوسېږي.
هغه وویل، چې د پاکستاني چارواکو او د افغان طالبانو د استازو له ژمنو سره، سره د بېرته ستنېدونکو افغان کډوالو ستونزې لاهم پرځای دي او هېڅ کمښت پهکې نهدی راغلی او دلته هره ورځ شاوخوا له ۱۰۰ډېرو کورنیو ته ټوکنونه ورکول کېږي او خلک اړ دي چې د خپل وار د معلوماتو لپاره بیا، بیا دغه مرکز ته لاړ شي.
هغه زیاته کړه، چې په یوه خېمه کې دوه کورنۍ اوسېږي او ان د څښاک پاکې اوبه هم نهلري.
د ټوکنونو د ورکړې لړۍ
د لنډي کوتل په حمزه بابا پنډغالي کې تر اوسه پورې ۱۷۰۰ ټوکنونه ورکړل شوي، چې له دې ډلې د شاوخوا ۱۱۵۰ ټوکنونو پروسه بشپړه شوې. هره ورځ نږدې ۱۰۰ ټوکنونه ورکول کېږي او یو ټوکن د یوې کورنۍ لپاره وي، چې کېدای شي پهکې دوه کسان هم وي او یا تر سلو پورې کسان شامل وي.
د افغان کډوالو د ستونزو په اړه د لنډي کوتل مرستیال کمېشنر انعام الله وزیر د افغانستان انټرنشنل پښتو خبریال جواد شینواري ته وویل، چې مخکې د نادرا شپږ غرفې وې او هره ورځ به شاوخوا ۲زره کډوال افغانستان ته لېږل کېدل؛ خو د خیبر پښتونخوا د سر وزیر سهیل اپریدی له سفر وروسته د نادرا غرفې ۲۲ ته لوړې شوې او اوس هره ورځ له ۴زره زیات افغان کډوال د تورخم له لارې افغانستان ته استول کېږي.
هغه د کار د ځنډ لامل په اړه وایي، له لنډي کوتل او نورو مرکزونو څخه هره ورځ شاوخوا ۷زره تر ۸زره پورې کسان د تورخم له لارې افغانستان ته ځي؛ خو د افغان طالبانو چارواکو ویلي، چې دوی په دومره لوی شمېر کې د کډوالو د منلو توان نهلري او له همدې امله یې غوښتنه کړې، چې ډېر کسان دې نه لېږل کېږي.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت په خبرپاڼه کې راغلي، د یاد وزارت اداري مرستیال محمدنعیم او د اروپايي ټولنې ځانګړي استازي جېلز برټرنډ ترمنځ په ناسته کې اروپايي بازارونو ته د افغاني توکو د لاسرسي لپاره پر هڅو خبرې شوې دي.
په خبرپاڼه کې برټرنډ په حواله راغلي، چې په اروپا کې د افغانستان وچه مېوه ښه بازار لري. د طالبانو یاد وزارت د چهارشنبې په ورځ (د غويي ۲مه) ویلي، چې په یادې ناسته کې دواړه خواوو د دوه اړخیزو سیاسي، اقتصادي او سوداګریزو اړیکو دوامداره همکاریو پر پراختیا هم خبرې کړې.
محمد نعیم ټینګار کړی، چې اروپايي ټولنه دې بشري مرستې دوامداره کړي؛ څو کاري فرصتونه پراخ او د خلکو بنسټیزې ستونزې حل شي. طالبانو د اروپايي ټولنې د استازي په حواله لیکلي، چې هغه د ستونزو د حل مناسبه لار ډيپلوماسي او خبرې اترې یادې کړې او له افغانستان سره یې د همکارۍ ډاډ ښودلی.
هغه د افغان سوداګریزو توکو په اړه وویل:«د اروپا دروازې د افغانستان د صادراتو پر مخ خلاصې دي افغاني توکي په اروپا کې ښه بازار لري او خلک يې خوښوي، په ځانګړي ډول وچه مېوه».
هغه زیاته کړې، چې اروپايي بازارونو ته د افغاني توکو د لاسرسي لپاره هڅې ګړندۍ شوې دي.
د بېځایه شویو نړۍوال سازمان له امریکا غوښتي، پر هغه پلان بیا له سره غور وکړي چې په قطر کې بندپاتې افغانان د بیا مېشتېدو له حق څخه بېبرخې کوي او پر ځای یې کانګو یا د طالبانو تر واک لاندې افغانستان ته د تګ لپاره اړ باسي.
دغه سازمان ډونالډ ټرمپ او د ملګرو ملتونو سرمنشي ته د نړۍ د بېځایه شویو افغانانو په استازیتوب یو پرانیستی لیک لېږلی. دوی زیاته کړې، چې زیانمنونکي افغانان باید د سیاسي غبرګونونو، زور زیاتي یا بېځایه کېدو قرباني نهشي.
راپورونه ښيي، په قطر کې شاوخوا ۱۱۰۰ افغانان چې له ۴۰۰ څخه ډېر یې ماشومان دي له یاد وضعیت سره مخ کېدای شي. نوموړي سازمان ټینګار کړی: «بېځایه شوي افغانان باید د ټولیزې سزا، سیاسي فشار یا پر نیمایي لار د پرېښودو قرباني نهشي».
دوی وایي، هغه افغان متحدین چې د امریکا د ماموریتونو د ملاتړ له امله یې پراخ ګواښونه منلي؛ باید اوس د ناامنه ستنېدو، بل کړکېچ ته د لېږد یا ناروښانه وضعیت سره مخ نهشي.
دغه سازمان ویلي، چې کانګو ته لېږد د خوندیتوب بدیل نهدی؛ ځکه کانګو په خپله د نړۍ تر ټولو لویو بېځایه کېدو له کړکېچونو سره مخ هېواد دی. د دوی په خبره؛ د طالبانو تر واک لاندې افغانستان لاهم د ځورونې، ظلم او د ښځو او نجونو پر وړاندې د سختو محدودیتونو له امله پېژندل کېږي او دغه ستنېدنه به د دوی په خوښه نهوي.
د یاد سازمان مشر اشرف حیدري وايي: «له پراخو ګواښونو سره، سره دغه افغانان د امریکا ترڅنګ ودرېدل. امریکا له هغوی سره ژمنه کړې ده. دغه ژمنه باید اوس د خوندي او بېړنۍ بیا مېشتېدو له لارې په امریکا کې پوره شي نه دا چې هغوی طالبان ته پرېښودل شي، یا په زور بېرته ولېږدول شي، یاهم کانګو ته انتقال شي او یا دې په ناروښانه حالت کې پرېښودل شي».
د ښځو او بشري حقونو د ملاتړ او ودې بنسټ «راواه» په یوې اعلامیه کې د پاکستان له حکومت نه غوښتي، چې د افغان کډوالو جبري اېستنې، نیونې او ځورونې دې سملاسي ودروي. یاد بنسټ پر اړوندو ادارو هم غږ کړی، چې د کډوالو د ژغورنې لپاره عملي اقدام وکړي.
د دغه بنسټ په خبرپاڼه کې په پاکستان کې د افغان کډوالو په ځانګړې توګه د خبریالانو، مدني فعالانو، د بشري حقونو مدافعینو او پخوانیو سرتېرو د کړکېچن وضعیت په اړه خواشینې ښودل شوې.
یاد بنسټ په یوه اته مادهییز پرېکړهلیک کې له پاکستان نه غوښتي، چې د کډوالو هر ډول جبري اېستنې، نیونې او ځورونې دې ودروي. دوی زیاته کړې، د پاکستان حکومت دې ټولو کډوالو ته د لنډمهاله قانوني استوګنې اجازه ورکړي او یا دې د اوسېدو اسنادو نېټې وغځوي.
یاد بنسټ دا هم ویلي، چې له ګواښ سره مخ افغانانو لپاره باید په درېیمو هېوادونو کې د مېشتېدو خوندي لارې چارې برابرې شي. په پرېکړهلیک کې د خبریالانو، فعالانو، د بشري حقونو د مدافعینو او پخوانیو سرتېرو د خوندیتوب غوښتنه شوې ده.
دوی د کډوالو د ژوند او انساني وقار پر ساتنې ټينګار کړی او پر مسوولو ادارو یې غږ کړی چې: «د دغه کډوالو د ژغورنې لپاره سملاسي او عملي اقدام وکړي».