میرضیایف: افغانستان باید د کرنې، اقلیم او اوبو په تړاو په سیمه ییزو نوښتونو کې ورګډ شي

امیرخان متقي د ایران وضعیت ته په اشارې وویل، چې د جګړې د پای ته رسولو لپاره باید پيل شوي مذاکرات او اوربند دوام وکړي. د نوموړي‌ په خبره؛ له دې سره په سیمه کې ارامي او پرمختګ رامنځته کېدای شي.

د دودیزې غېږنیونې نړۍوالې سیالۍ د پنجشنبې په ورځ (د غويي ۳مه) په کابل کې پيل شوې، چې د سیمې د ۶ هېوادونو لوبغاړو په‌کې ګډون کړی دی.

امیرخان متقي په یادو مراسمو کې د وینا پرمهال وویل، چې د سیمې له هېوادونو سره یې اړیکې پراخې دي. هغه زیاته کړه: «له ګاونډيو او سیمې هېوادونو په خاص ډول د مرکزي اسیا هېوادونو سره ښې اړیکې لرو، یو د بل تر شا درېدلي یو، په سیاست، تجارت او ورزش کې مو همکاري زیاته شوې، ټول هېوادونه په افغانستان کې حضور لري او اراده لري چې ګډ پرمختګونه ولرو».

متقي د یادو نړۍوالو سیالیو کوربه‌توب ته په اشارې وویل، چې هېواد له ستونزو وتلی او اوس د پرمختګ په حال کې ښه لوري ته روان دی. هغه یو ځل بیا وویل، چې نوی نسل په عصري او دیني علومو او د هغوی فکر د ورزش له لارې مثبت وروزئ؛ ترڅو د یووالي فکر پیاوړی شي.

تر دې وړاندې د پنجشنبې په ورځ د فاریاب ولایت اوسېدونکو افغانستان انټرنشنل ته د دغه ویډیوګانو په لېږلو د یاد ولایت په ولسوالیو کې د ویجاړونکو سېلابونو راپور ورکړی و. د هغوی په وینا؛ دغه سېلابونو د خلکو کورونو، څارویو او کرنیزو ځمکو ته پراخ زیانونه اړولي دي.

دا په داسې حال کې ده، چې تېره ورځ د طالبانو تر واک لاندې د هواپوهنې ادارې د هېواد په ۲۳ ولایتونو کې د سختو ورښتونو او سېلابونو راوتلو وړاندوینه کړې وه. دغه وړاندوینه د نورستان، کونړ، ننګرهار، لغمان، کاپیسا، پنجشېر، پروان، بغلان، سمنګان، بدخشان، کندز، تخار، سرپل، فریاب، غور، بادغیس، دایکندي، بامیان، غزني، میدان وردګ، لوګر او پکتیا ولایتونو لپاره شوې وه.

د دغه کمېسیون د راپور له مخې؛ دغه کډوال د ننګرهار د تورخم، د کندهار د سپین بولدک، د هلمند د بهرامچې د هرات د اسلام‌کلا او د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ستانه شوي دي. راپور زیاتوي، له دې ډلې یوازې تېره ورځ ۱۳ کورنۍ د بهرامچې له لارې، ۷۴۱ د تورخم له لارې، ۸۰ د ورېښمو پله له لارې، ۳۹ د سپین بولدک له لارې او ۲۹کورنۍ د اسلام‌کلا له لارې افغانستان ته ستنې شوې دي.

د دغه کمېسیون د معلوماتو پر بنسټ؛ له راستنو شویو کورنیو سره د اړتیا وړ مرسته هم شوې ده. د روانې اوونۍ له پیل راهیسې له پاکستان او ایران نه افغانستان ته د کډوالو د ستنېدو پراخې څپې روانې دي.

که څه هم ځینې راپورونه ښيي، چې له ایران نه د افغان کډوالو د اېستلو لړۍ د دغه هېواد د امنیتي موضوعاتو له امله دومره چټکه نه‌ده؛ خو پاکستان په وروستیو ورځو کې د افغان کډوالو د اېستلو بهیر لا ګړندی کړی دی.

یاد سازمان ویلي، چې د افغان کډوالو د جبرې ستنېدو اړوند د اروپا او طالبانو ترمنځ خبرې د افغانانو لپاره عادي نه؛ بلکې د هغوی د خوندیتوب، انساني کرامت او بقا مسله ده.

د دغه سازمان خبرپاڼه زیاتوي، چې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان ته د بیا ستنېدو هر ګام د «نه ستنولو» له اصولو سرغړونه ده. د دوی په باور؛ په افغانستان کې اوسني شرايط د خوندي‌ او باعزته ستنېدو لپاره مناسب نه‌دي.

د بې‌ځایه شویو نړۍوال سازمان د اروپايي ټولنې له غړو هېوادونو غوښتي، چې د بشري حقونو د ساتنې او د کډوالو د نړۍوالو قوانینو پر وړاندې خپلې ژمنې عملي کړي. یاد سازمان ویلي: «اروپا باید ډاډ ترلاسه کړي، چې هیڅ افغان له ګواښ سره نه مخ کېږي او د جبري ستنېدو لارو د فعالولو پرځای باید د ساتنې لارې پیاوړې کړي».
تر دې وړاندې د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بېنېټ ویلي و، چې د افغان پناه غوښتونکو د ستنولو په تړاو د طالبانو له استازو سره د اروپایي ټولنې د خبرو اترو پر راپورونو اندېښمن دی. بېنېټ وايي، هر ډول جبري ستنول د «بېرته نه ستنونې» اصل ګواښي.
په بروکسل کې دیپلوماتیکو سرچینو ویلي، تمه ده چې په راتلونکو اونیو کې د طالبانو د یوه پلاوي او د اروپایي ټولنې ترمنځ افغانستان ته د افغان پناه غوښتونکو د اېستلو په اړه خبرې وشي.

د کانګرس غړې اېمي بارا دغه اقدام د افغان ژباړونکو، همکارو ځواکونو او د هغوی له کورنیو سره «ظالمانه خیانت» وباله او ویې ویل، چې دوی اوس د طالبانو تر واکمنۍ لاندې افغانستان ته د بېرته ستنېدو یا د سخت بشري ناورین سره مخ هېواد ته د لېږدولو ترمنځ د «ناممکن انتخاب» سره مخ دي.

بارا د ټرمپ له حکومت نه وغوښتل، چې د دغه کسانو په وړاندې خپلې ژمنې پوره کړي.

د نیویارک ټایمز د راپور له مخې؛ ټرمپ پلان لري شاوخوا ۱۱۰۰ افغان کډوال چې ۴۰۰ ماشومان هم په‌کې شامل دي، د قطر له السیلیه پنډغالي څخه کانګو ته ولېږدوي. دغه کسان د کابل تر سقوط وروسته دغه پنډغالي ته انتقال شوي وو او له هغوی سره د ویزې او امریکا ته د لېږد ژمنه شوې وه.

له افغانستان نه د امریکا له وتلو نږدې پنځه کاله وروسته زرګونه افغان کډوال لاهم د سیمې په هېوادونو کې په ناڅرګندو شرایطو کې ژوند کوي. ډونالډ ټرمپ سپينې ماڼۍ ته له بیا ستنېدو وروسته د افغانستان د پخوانیو همکارانو د لېږد بهیر درولی دی.