د طالبانو تر واک لاندې د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې عالي کمېسیون د خپرو شویو شمېرو له مخې؛ په تېرو دوو ورځو کې نږدې ۱۰زره او ۸۷۸ کډوال له ایران او پاکستان نه افغانستان ته ستانه شوي دي.
د دغه کمېسیون د راپور له مخې؛ دغه کډوال د ننګرهار د تورخم، د کندهار د سپین بولدک، د هلمند د بهرامچې د هرات د اسلامکلا او د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ستانه شوي دي. راپور زیاتوي، له دې ډلې یوازې تېره ورځ ۱۳ کورنۍ د بهرامچې له لارې، ۷۴۱ د تورخم له لارې، ۸۰ د ورېښمو پله له لارې، ۳۹ د سپین بولدک له لارې او ۲۹کورنۍ د اسلامکلا له لارې افغانستان ته ستنې شوې دي.
د دغه کمېسیون د معلوماتو پر بنسټ؛ له راستنو شویو کورنیو سره د اړتیا وړ مرسته هم شوې ده. د روانې اوونۍ له پیل راهیسې له پاکستان او ایران نه افغانستان ته د کډوالو د ستنېدو پراخې څپې روانې دي.
که څه هم ځینې راپورونه ښيي، چې له ایران نه د افغان کډوالو د اېستلو لړۍ د دغه هېواد د امنیتي موضوعاتو له امله دومره چټکه نهده؛ خو پاکستان په وروستیو ورځو کې د افغان کډوالو د اېستلو بهیر لا ګړندی کړی دی.
د بېځایه شویو نړۍوال سازمان وايي، د افغان کډوالو د جبرې ستنېدو په اړه د اروپا او طالبانو خبرې او راپورونه له نږدې څاري. یاد سازمان له اروپا غوښتي، چې له طالبانو سره د خبرو او د افغانانو د جبري ستنولو پر ځای د کډوالو لپاره د خونديتوب لارې چارې پیاوړې کړي.
یاد سازمان ویلي، چې د افغان کډوالو د جبرې ستنېدو اړوند د اروپا او طالبانو ترمنځ خبرې د افغانانو لپاره عادي نه؛ بلکې د هغوی د خوندیتوب، انساني کرامت او بقا مسله ده.
د دغه سازمان خبرپاڼه زیاتوي، چې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان ته د بیا ستنېدو هر ګام د «نه ستنولو» له اصولو سرغړونه ده. د دوی په باور؛ په افغانستان کې اوسني شرايط د خوندي او باعزته ستنېدو لپاره مناسب نهدي.
د بېځایه شویو نړۍوال سازمان د اروپايي ټولنې له غړو هېوادونو غوښتي، چې د بشري حقونو د ساتنې او د کډوالو د نړۍوالو قوانینو پر وړاندې خپلې ژمنې عملي کړي. یاد سازمان ویلي: «اروپا باید ډاډ ترلاسه کړي، چې هیڅ افغان له ګواښ سره نه مخ کېږي او د جبري ستنېدو لارو د فعالولو پرځای باید د ساتنې لارې پیاوړې کړي».
تر دې وړاندې د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بېنېټ ویلي و، چې د افغان پناه غوښتونکو د ستنولو په تړاو د طالبانو له استازو سره د اروپایي ټولنې د خبرو اترو پر راپورونو اندېښمن دی. بېنېټ وايي، هر ډول جبري ستنول د «بېرته نه ستنونې» اصل ګواښي.
په بروکسل کې دیپلوماتیکو سرچینو ویلي، تمه ده چې په راتلونکو اونیو کې د طالبانو د یوه پلاوي او د اروپایي ټولنې ترمنځ افغانستان ته د افغان پناه غوښتونکو د اېستلو په اړه خبرې وشي.
د امریکا د کانګرس یوشمېر استازو د ډونالډ ټرمپ د حکومت هغه طرحه غندلې، چې له مخې یې افغان کډوال کانګو ته لېږدوي. د کانګرس غړي خوان وارګاس دغه اقدام «وحشتناک او شرمونکی» وباله او ویې ویل، دا به له هغو کسانو سره چې د امریکا لپاره یې خپل ژوند له ګواښ سره مخ کړی؛ «غیرانساني» چلند وي.
د کانګرس غړې اېمي بارا دغه اقدام د افغان ژباړونکو، همکارو ځواکونو او د هغوی له کورنیو سره «ظالمانه خیانت» وباله او ویې ویل، چې دوی اوس د طالبانو تر واکمنۍ لاندې افغانستان ته د بېرته ستنېدو یا د سخت بشري ناورین سره مخ هېواد ته د لېږدولو ترمنځ د «ناممکن انتخاب» سره مخ دي.
بارا د ټرمپ له حکومت نه وغوښتل، چې د دغه کسانو په وړاندې خپلې ژمنې پوره کړي.
د نیویارک ټایمز د راپور له مخې؛ ټرمپ پلان لري شاوخوا ۱۱۰۰ افغان کډوال چې ۴۰۰ ماشومان هم پهکې شامل دي، د قطر له السیلیه پنډغالي څخه کانګو ته ولېږدوي. دغه کسان د کابل تر سقوط وروسته دغه پنډغالي ته انتقال شوي وو او له هغوی سره د ویزې او امریکا ته د لېږد ژمنه شوې وه.
له افغانستان نه د امریکا له وتلو نږدې پنځه کاله وروسته زرګونه افغان کډوال لاهم د سیمې په هېوادونو کې په ناڅرګندو شرایطو کې ژوند کوي. ډونالډ ټرمپ سپينې ماڼۍ ته له بیا ستنېدو وروسته د افغانستان د پخوانیو همکارانو د لېږد بهیر درولی دی.
وروسته له هغو راپورونو چې ښيي په راتلونکو اونيو کې د طالبانو استازي بروکسل ته وبلل شي، د افغان ښځو يو ملاتړی بنسټ په پرانيستي ليک کې د اروپايي ټولنې له چارواکو وغوښتل چې له طالبانو سره له اړيکو ډډه وکړي او د افغانستان د بشري حقونو او د ښځو حقونو په اړه خپلو ژمنو ته ژمن پاتې شي.
په دې ليک کې چې يوه کاپي يې افغانستان انټرنشنل ته رسېدلې، راغلي چې د «تخنيکي خبرو» تر نوم لاندې د طالبانو د استازو کوربهتوب، چې د کډوالو د ايستلو په اړه کېږي، په اصل کې يو «سياسي» ګام دی او د يوه «ځپونکي رژيم» مشروعيت ته لاره هواروي.
د افغان ښځو د فعلانو د همغږۍ ادارې په دې ليک کې ويلي چې دا ډول اړيکې د اوسني حالت عادي کول دي او د افغان ښځو لپاره «خيانت» بلل کېږي.
دې بنسټ د طالبانو له بيا واک ته رسېدو وروسته د ښځو حالت ته په اشارې سره ويلي چې ښځې له زدهکړو، کار او ټولنيز ژوند کې له ګډون څخه محرومې شوې دي، او دا حالت د «جنسیتي بېلتون» څرګند بېلګه ده.
په ليک کې خبرداری ورکړل شوی چې افغانستان ته د کډوالو د ايستلو په اړه خبرې اترې، په داسې حال کې چې طالبان واکمن دي، جدي حقوقي او بشري خطرونه لري.
په دې ليک کې له اروپايي ټولنې غوښتل شوي چې له طالبانو سره پلان شوې خبرې سمدستي لغوه کړي، د افغان ښځو د حقونو په اړه خپله ژمنتيا په ښکاره ډول بيا تاييد کړي، د اوسني حالت په ترڅ کې افغانستان ته د کډوالو له ايستلو مخنيوی وکړي او د پرېکړو په کولو کې د افغان ښځو له بنسټونو سره سلا مشوره وکړي.
دې ادارې ټينګار کړی چې د دې بهير دوام کولی شي د اروپايي ټولنې باور او اعتبار تر پوښتنې لاندې راولي او دا کار به له طالبانو سره د «ملګرتيا» په توګه تعبیر شي.
د بشري حقونو څار بنسټ یوه تازه راپور کې وايي، پاکستان کې د افغان کډوالو د جبري اېستنې او د پولیسو د ناڅاپي چاپو کچه په بېسارې ډول لوړه شوې او له لومړنیو خدماتو محروم او همداراز په دوامداره وېره کې شپې او ورځې تېروي. دغه سازمان وايي، د پولیسو د چاپو له امله کورنۍ هم سره جلا شوي.
د بشري حقونو د څار سازمان د چهارشنبې په ورځ (د غويي ۲مه) په خپله اېکس پاڼه د یوه تازه راپور په خپرولو سره وايي، چې پاکستاني چارواکو د پاکستان او طالبانو ترمنځ له نښتو وروسته، پر افغان کډوالو د پولیسو بریدونه، خپلسري نیونې او جبري اېستل په بې ساري ډول زیات کړي دي. د پولیسو دغو عملیاتو زرګونه زیانمنونکي افغان کډوال، چې ماشومان هم پهکې شامل دي، روغتیايي خدماتو، زده کړو او نورو اړینو اسانتیاوو د لاسرسي په برخه کې له جدي خنډونو سره مخ کړي دي.
د دغه سازمان د افغانستان برخې څېړونکې فرشته عباسي وايي: «پاکستاني چارواکي د دې پر ځای چې له افغان کډوالو سره د پناه غوښتونکو په توګه چلند وکړي، د هغوی ترمنځ وېره خپروي. د پولیسو ظالمانه چلند خلک اړ کړي چې له خوراکي توکو د پېرلو لپاره له بهر تګه او روغتون ته له تللو ډډه وکړي، په داسې حال کې چې د افغانانو ډله ییز اخراج په افغانستان کې له احتمالي ځورونې او تر هغه له بدو شرایطو سره مخ کوي.»
د راپور لهمخې، د ۲۰۲۶ کال له فبرورۍ راهیسې، پولیسو د پاکستان په څو ښارونو کې د افغانانو پر کورونو عملیات پراخ کړي؛ کور په کور چاپې وهي، په نیمه شپه کې پلټنې کوي او بې له حکمه خلک نیسي.
په راپور کې راغلي: د پاکستان حکومت له ۲۰۲۳ کال راهیسې د افغان کډوالو د ثبت کارټونو او نورو اسنادو د تمدید بهیر بند کړی او «پولیسو هغه افغانان هم نیولي چې معتبرې ویزې لري او هغه هم چې اسناد نهلري».
راپور کاږي: «پاکستاني پولیسو افغانان د سودا اخیستلو، ښوونځي ته د تګ او مزدوري کولو پر مهال نیولي، د هغوی موبایلونه او نغدې پیسې یې ترې اخیستي او د خوشې کولو په بدل کې یې ترې رشوت غوښتی. هغه کسان چې د پیسو ورکولو وس یې نه درلود، شړل شوي هم دي».
د بشري حقونو د څار سازمان په باور: «ډېری کسان که افغانستان ته واستول شي، له جدي خطر سره مخ دي؛ په ځانګړې توګه خبریالان، د بشري حقونو مدافعین، فعالان او هغه کسان چې له پخواني حکومت سره یې کار کړی یا پر طالبانو نیوکه کوونکي بلل کېږي».
د یاد سازمان په راپور کې راغلي، په جبري ډول اېستل شویو کې هغه افغان خبریالان هم شامل دي، چې په ۲۰۲۱ کال کې د طالبانو له واکمنېدو وروسته تښتېدلي وو. د بې پولې خبریالانو سازمان راپور ورکړی، چې د ۲۰۲۶ کال له پیل راهیسې پاکستاني پولیسو لږ تر لږه ۹ افغان خبریالان چې ځینې یې قانوني ویزې هم لرلې په زوره افغانستان ته اړولي دي.
په دې راپور کې له پاکستان څخه یوې په جبر اېستل شوې افغانې ویلي: «موږ ورته ډېرې زارۍ وکړې چې موږ مه وباسئ، خو هغوی ونه منله. د اسلاماباد په حاجي کمپ کې یوازې هغه کسان خوشې کېدل چې پیسې یې ورکولای شوې، موږ یې بېرته افغانستان ته وشړلو او دلته په پټه ژوند کوو.»
د بشري حقونو دغه سازمان څرګنده کړې، چې په پاکستان کې افغان کډوال روغتیايي مرکزونو ته لاسرسی نهلري، ان که د ماشومانو روغتیایي حالت یې بیړنی هم وي. د نیول کېدو وېرې کورنۍ له درملنې منع کړي، چې دې چارې د هغوی جسمي او رواني روغتیا خرابه کړې ده. په اسلاماباد کې یوې افغانې یاد سازمان ته ویلي: «لور مې ناروغه ده، خو د پولیسو له وېرې یې روغتون ته نشم وړلی. هغه له شپږو اونیو راهیسې سم خوراک نهشي کولی او زه ډېره اندېښمنه یم.»
د بشري حقونو د څار سازمان په راپور کې راغلي: «ډېری افغان کورنۍ خپل ماشومان په کورونو کې بند ساتي. هغوی وايي، چې په دوامداره وېره کې ژوند کوي. یوې مېرمنې ویلي، چې پولیسو یې مېړه او ۹ کلنه لور د سودا اخیستلو پر مهال ونیول او سمدستي یې وشړل، چې له امله یې د کورنۍ غړي له یو بل څخه جلا شوې».
په راپور کې همداراز څرګنده شوې، چې په تېرو میاشتو کې په ډېرو مواردو کې کورنۍ په زور سره جلا شوې دي. ان ۱۳ کلن ماشومان یوازې افغانستان ته لېږل شوي، په داسې حال کې چې مور او پلار یې په پاکستان کې پاتې دي او د خپلو ماشومانو له برخلیک څخه خبر نهدي.
د دغه سازمان د افغانستان برخې څېړونکې فرشته عباسي وايي: «پاکستان باید د پولیسو د ظالمانه چلند مخه ونیسي او د افغان کډوالو جبري اېستل سمدستي بند کړي. نور حکومتونه باید له پاکستان سره په دې اړه خپله اندېښنه شریکه کړي او په افغانستان کې هم د بشري حقونو دوامداره سرغړونې وغندي.»
د بشري حقونو څار بنسټ زیاتوي، د کډوالو جبري اېستل د شکنجې ضد د ملګرو ملتونو له کنوانسیون او د نړیوالو قوانینو له هغې مادې څخه سرغړونه ده، چې په زور د خلکو بېرته ستنول هغو ځایونو ته منع کوي چې ژوند یې په خطر کې وي.
د یادونې وړ ده، چې د ۲۰۲۳ کال له اکتوبر راهیسې ۵ اعشاریه ۴ میلیونه افغانان له ایران او پاکستان څخه افغانستان ته په جبر سره استول شوي او دغه بهیر همداراز دوام لري.
د طالبانو د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ وزارت د کابل ښار په بادام باغ سیمه کې درې ورځنی کرنیز نندارتون پیل شوی دی. دا نندارتون د کرنیزو محصولاتو د بازارموندنې او د کوچیانو د اقتصادي ودې لپاره جوړ شوی دی.
د طالبانو د سرحدونو، قومونو او قبایلو چارو وزارت د کوچیانو چارو د سمون ریاست له لوري د کوچیانو دودیز محصولات او تولیدات هم په دغه نندارتون کې نندارې ته وړاندې شول.
په نندارتون کې د هېواد له بېلابېلو برخو کرنیز او تولیدي محصولات، د کوچیانو دودیز لاسي صنایع او د مالدارۍ اړوند تولیدات نندارې ته وړاندې شوي دي. د نندارتون د تنظیموونکو په وینا، دغه لړۍ به درې ورځې دوام وکړي او د ګڼ شمېر لیدونکو پام یې ځان ته راجلب کړی دی.
د نندارتون اصلي هدف د کوچیانو اقتصادي وده، د هغوی د لاسي صنایعو او مالدارۍ محصولاتو معرفي او ملاتړ یاد شوی دی. د سرحدونو وزارت چارواکو ویلي چې د کوچیانو د صنایعو او تولیداتو نندارې ته وړاندې کول به د هغوی د ژوند د ښه والي او اقتصادي ودې لپاره ګټور تمام شي.
د کرنې وزارت مسوولین وایي، دا ډول نندارتونونه نه یوازې د بازارموندنې لپاره مهم دي، بلکې د کوچیانو او بزګرانو د تولیداتو لپاره نوي فرصتونه هم رامنځته کوي. ګډون کوونکي تمه لري چې د دغو نندارتونونو له لارې به د کوچیانو محصولات پراخ بازار ته لاره ومومي او د دودیزو صنایعو ارزښت به لوړ شي.