په خوست کې د ټرافیکي پېښې له امله یو کس مړ او شپږ نور ټپیان شوي

د نوموړي په خبره: «زه مطمین یم چې داعش او مقاومت جبهه په افغانستان کې هېڅ ډول نظامي مرکز نه لري. دوی نه په کلیو، نه په ښارونو او نه هم بازارونو کې خلک لري او یوازې تبلیغات کوي». د طالبانو د کابینې دغه غړی ادعا کوي چې داعش او مقاومت جبهه په ټول افغانستان کې هېڅ ډول ولسي ریښې هم نه لري.

د نورالله نوري په وینا، پاکستان په افغانستان کې ځانګړي او شومې موخې لري چې دوی یې پر وړاندې ولاړ دي. هغه زیاته کړې چې اسلام‌اباد په افغانستان کې «یو قوي حکومت نه غواړي».

د طالبانو دغه لوړ پوړی غړی داسې مهال په افغانستان کې د داعش او مقاومت جبهې فزیکي حضور ردوي چې دغه ډلې د هېواد په بېلابېلو ولایتونو کې د تېرو پنځو کلونو په لړ کې ګڼ وسله‌وال بریدونه کړي دي. د داعش خراسان څانګې بیا د طالبانو د کابینې له غړو نیولې ان د دغه ډلې ملاتړې دیني عالمان هم په ځانمرګو بریدونو کې په نښه کړي او وژلي دي.

هم‌مهاله ملګرو ملتونو او د نړۍ یو شمېر هېوادونو هم اندېښنه څرګنده کړې چې په افغانستان کې د القاعدې او داعش په ګډون د ګڼو وسله‌والو فعالیتونه پراخ شوي او جنګیالي یې عملا په یاد هېواد کې حضور لري. تردې وړاندې هم طالبانو په افغانستان کې د داعش او مقاومت جبهې وسله‌وال فعالیتونه رد کړي دي.

دغه کمېټې په خپل تازه ایکس پیغام کې ویلي، چې د افغانستان په نورستان ولایت کې زرګونه کورنۍ، چې د وسله‌والو شخړو له امله له سختو شرایطو سره مخ وې، اوس بشري مرستې ترلاسه کوي.

د یادې ادارې په وینا، شاوخوا ۱۷ زره کورنۍ چې له اوونیو راهیسې په انزوا او کړاو کې ژوند کاوه، د ګډو هڅو په پایله کې د خوراکي توکو، روغتیايي خدمتونو او نورو اړینو توکو مرسته ترلاسه کړې.

د سره صلیب نړیوالې کمېټې لیکلي: «په نورستان کې کورنیو له اوونۍ ډیر وخت انزوا او کړاو ګاللی، خو نن ورځ ۱۷ زره کورنۍ د خوراکي توکو، روغتیايي پاملرنې او اړینو توکو مرسته ترلاسه کړي.»

د یادې کمېټې په وینا، د دې مرستو د رسولو بهیر د طالبانو تر چتر لاندې د سرې میاشتې ټولنې) اود ملګرو ملتونو د خوړو نړیوال پروګرام) په همکارۍ ترسره شوی دی.

نورستان چې یو غرنی او لرې پرته سیمه ده، ډېری وخت د ناامنیو او سختو جغرافیایي شرایطو له امله د مرستو له کمښت سره مخ وي. بشري بنسټونه وایي چې په دې ډول سیمو کې د مرستو دوام د خلکو د بقا لپاره حیاتي ارزښت لري.

د کینیا سترې محکمې تېره ورځ پرېکړه کړې چې د نشه‌يي توکو او وسلو د قاچاق او کاروبار په تور به د جمهوري نظام پر مهال د ولسي جرګې پخوانی مرستیال ظاهر قدیر امریکا ته وسپاري. نایروبي کې دغه محکمې ویلي چې د نشه‌يي توکو اړوند د نړیوالو اصولو او ژمنو په لړ کې یې دغه پرېکړه کړې ده.

د ظاهر قدیر کورنۍ دا پرېکړه د نړیوالو اصولو او بشري حقونو خلاف ګڼلې او ټینګار یې کړی، چې د هغه پر وړاندې تورونه بې بنسټه دي. د قدیر د کورنۍ په وینا، دا اقدام د دوی د بدنامولو لپاره یوه لویه دسیسه ده او د «افغان ملت پر یووالي به هېڅ ډول منفي اغېز ونه لري».

قهار قدیر وایي: «باور لرم چې دا ډول ظالمانه او سیاسي پرېکړې زموږ د کورنۍ حیثیت ته زیان نه رسوي، بلکې ملت نور هم یو موټی کوي او د بهرنیو استخباراتي لوبو پر وړاندې ولاړ پاتې کېږي».

د قدیر کورنۍ دا هم زیاته کړې، چې دا ډول غیرعادلانه او ظالمانه پرېکړې د ملتونو تر منځ د نفرت سبب ګرځي او راتلونکو نسلونو ته به ناوړه عواقب ولري. دوی هیله ښودلې چې یوه ورځ به «حق بریالی شي او دښمن به رسوا شي».

ظاهر قدیر څو میاشتې وړاندې وړاندې د کینیا په نایروبي کې د نشه‌يي توکو پولیسو د قاچاق په تور نیولی او محکمی ته سپارلی و. څو ځله د هغه محکمه په علني توګه شوې وه او خپله نوموړي او د هغه وکیل پرې دغه لګیدلي تورونه بې بنسټه بللي وو.

د پاکستان د ملي لوژستیکي شرکت په وینا، دا لاره اوس د قرغیزستان، تاجکستان، ترکمنستان، قزاقستان او ازبکستان نه د کراچۍ بندر ته مستققیم لاسرسی برابروي.

پاکستاني چارواکي وايي، دغه نوې سوداګریزه لاره افغانستان «بای پاس» کوي او پاکستان د سیمه‌ییز ټرانزیت لپاره د یوه مهم مرکز په توګه معرفي کوي، خو د سوداګریزو چارو کارپوهان دغه لاره خورا اوږده او ګرانبیه ارزوي.

د عرب نیوز د راپور له‌مخې، دا پرمختګ د افغانستان او پاکستان ترمنځ د اړیکو د ترینګلتیا، سرحدي نښتو او امنیتي اندېښنو په پایله کې شوی، چې د دودیزو سوداګریزو لارو فعالیت یې محدود کړی دی.

د منځنۍ اسیا هېوادونه له پخوا راهیسې د ګاونډیو هېوادونو پر لارو تکیه لري، خو پاکستاني چارواکي وايي، چې اوس اسلام‌اباد د خنجراب له لارې نوی بدیل وړاندې کوي.

بلخوا، پاکستاني چارواکي که څه هم د دغه نوي مسیر فعالېدل د ثبات لپاره مهم بولي، خو ځینې پاکستاني سوداګر اندېښنه لري چې د چین له لارې دا لاره اوږده ده او د توکو په لېږد رالېږد کې پرې اضافي وخت او لګښت راځي.

دا په داسې حال کې ده، چې تېر کال د افغانستان او پاکستان ترمنځ سوداګري چټکه شوې وه او کچه یې یو میلیارد ډالرو ته رسېدلې وه، خو اوس د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ کچه صفر ته ټیټه شوې او دواړه لوري د نویو بدیلو لارو په لټه کې دي.

سرچینې وایي، یاد کس د خپلې لور ددر ملنې پرمهال، چې د وینې په سرطان اخته وه او په همدغه روغتون کې بستر وه، غوسه شوی او روغتیاپالې ته یې د نورو کارکوونکو پر وړاندې څپېړه ورکړې ده.

ویل کېږي روغتیاپاله د اکسیجن لګولو په حال کې وه، خو د ناروغې پلار ناڅاپه غبرګون ښودلی او پر هغې یې فزیکي برید کړی دی.

د سرچینو په وینا، د سپکاوي او لفظي توهین له امله روغتیاپاله تر سخت فشار لاندې راغلې، بې‌هوښه شوې او پر ځمکه غورځېدلې ده. وروسته په سد شوې او د دغه چلند پر ضد یې اعتراض کړی دی.

سرچینې زیاتوي چې مولوي بشیرالدین له پېښې وروسته یوه سیمه‌ییز طالب چارواکي مولوي طیب ته زنګ وهلی او ادعا یې کړې چې روغتیاپالې مقدساتو ته سپکاوی کړی، خو سرچینې دا ادعا د فشار راوړلو هڅه بولي.

ویل کېږي مولوي طیب چې اوس د طالبانو د ښاروالۍ کارکوونکی دی او پخوا په امنیتي برخه کې هم پاتې شوی، له خپل نفوذ نه ناوړه ګټه اخلي.

له پېښې وروسته د روغتون ډاکټرانو او کارکوونکو د طالبانو نظامي څارنوالۍ ته رسمي شکایت سپارلی، خو تر اوسه یې په اړه هېڅ اقدام نه دی شوی. همدارنګه ویل کېږي چې روغتیاپالې د بدخشان علماوو شورا ته هم شکایت کړی، خو هلته هم پېښه نه ده تعقیب شوې.

دا پېښه په داسې روغتون کې شوې چې د فیض‌اباد ښار په مهمه برخه کې دی او پخوا د اغاخان بنسټ له خوا اداره کېده، خو شاوخوا پنځه میاشتې وړاندې یې مدیریت د طالبانو یوې نږدې کمپنۍ ته سپارل شوی دی.

ځايي اوسېدونکي او د روغتون کارکوونکي وایي چې له دغه بدلون وروسته د خدماتو کیفیت کم شوی، بې‌نظمي زیاته شوې او د درملو کمښت او د کم‌تجربه کارکوونکو ګومارل هم زیات شوي دي.