د طالبانو سفیر او د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې مشر د افغان کډوالو پر ستونزو غږېدلي

په بدخشان کې د طالبانو رسنیز دفتر نن جمعه، د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې د تاجکستان د سفارت پوځي اتشه خورشید ادینه زاده او لومړي سکرتر نظر علي د دغه ولایت له والي محمد اسماعیل غزنوي سره کتلي. تاجکستاني ډیپلوماټانو په دې ناسته کې د اغېزمن سرحدي مدیریت او پر پوله د امنیت پر پیاوړتیا ټینګار کړی دی.

دا کتنه پر داسې مهال کېږي چې تاجکستان په وار وار په سرحدي سیمو کې د امنیتي ګواښونو په اړه اندېښنه ښودلې ده. د تاجکستان چارواکو تر دې وړاندې اعلان کړی و، چې دوی به د چین په همکارۍ د افغانستان پولې ته څېرمه نوي پوځي تاسیسات جوړ کړي.

دا اندېښنې وروسته له هغه زیاتې شوې چې په وروستیو میاشتو کې په سرحدي سیمو کې یو شمېر چینايي وګړي ووژل شول او تاجکستاني چارواکي یې سرچینه د افغانستان خاوره بولي.

بلخوا، د خپلواکو دولتونو د ګډو ګټو سازمان د سرحدي ادارو مشرانو هم د چهارشنبې په ورځ په ګلستان ښار کې د یوې غونډې پر مهال د افغانستان د بې‌ثباته سیاسي، پوځي او اقتصادي وضعیت پر ویجاړونکو اغېزو اندېښنه څرګنده کړې. د دوی په وینا، د افغانستان اوسنی وضعیت د منځنۍ اسیا د هېوادونو پر سرحدي امنیت نېغ په نېغه منفي اغېز کړی دی.

د غونډې تنظیموونکو د جمعې په ورځ وویل، چې دا ناسته د سیاسي څېرو، څېړونکو او مدني ټولنو استازو ترمنځ د خبرو اترو لپاره یو پلیټ فارم برابروي. د لاجورد یولي مرکز په خپاره شوي بیان کې راغلي، چې افغانستان په وروستیو کلونو کې له ژورو ننګونو سره مخ شوی او د نړیوالو قدرتونو په جوړښتونو کې بدلونونو د هېواد دننه د حکومتدارۍ او مشروعیت په اړه جدي پوښتنې راپورته کړې دي.

په دغه دوه ورځنۍ غونډه کې د طالبانو ضد سیاستوال، کارپوهان او د ښځو د حقونو فعالان ګډون لري.

په بیان کې ټینګار شوی چې په نړیوال سیسټم کې د لویو قدرتونو ترمنځ سیالۍ او د سیمه‌ییزو اتحادونو بیا تنظیم د افغانستان پر سیاسي منظر د پام وړ اغېزه کړې ده.

ګډونوالو ټینګار وکړ، چې افغانستان ته باید نور یوازې د امنیتي لیدلوري له لارې ونه کتل شي، بلکې اړتیا ده چې د یوه سیاسي لوبغاړي په توګه وڅېړل شي.

د مدني او سیاسي ټولنو استازو به په دغه ناسته کې د افغانستان پر روان وضعیت او راتلونکو حل لارو اړه د دوو ورځو لپاره خپل بحثونه جاري وساتي.

د ملګرو ملتونو د استوګنې پروګرام (یو اېن‌ هبیتات)د معلوماتو له مخې، په ۲۰۲۵ کال کې له ایران او پاکستان څخه څه باندې ۲،۸ میلیونه افغانان هېواد ته راستانه شوي، چې له دې سره د ۲۰۲۳ کال له سپټمبر راهیسې د راستنېدونکو ټول شمېر له درې میلیونو اوړي. ملګري ملتونه وړاندوینه کوي که دا بهیر په ۲۰۲۶ کال کې هم دوام وکړي، نږدې دوه میلیونه نور کسان به هم بېرته افغانستان ته ستانه شي.

سټیفاني لوس په خپلو څرګندونو کې ویلي، چې د ۲۰۲۱ او ۲۰۲۵ کلونو ترمنځ په افغانستان کې څه باندې ۳ میلیونه او ۶۰ زره کسان د کورني بې‌ځایه شویو په توګه ثبت شوي دي، چې دا د هېواد د ټول نفوس شاوخوا ۶ سلنه جوړوي. نوموړې ټینګار وکړ چې له ۲۰۲۱ کال وروسته د بې‌ځایه کېدو اصلي لامل جګړه نه، بلکې د اقلیمي بدلون اغېزې دي، ځکه افغانستان د اقلیم له پلوه د نړۍ د ۱۰ زیانمنو هېوادونو په ډله کې راځي.

د راستنېدونکو د وضعیت په اړه لوس وویل، چې ډېری دا کسان له سختو ستونزو سره مخ دي او که څه هم په لومړي سر کې خپلو پلرنیو سیمو ته ځي، خو د کلونو مسافرۍ له امله یې هلته اړیکې کمزورې شوې وي. همدا لامل دی چې ډېری یې ښارونو ته کډه کېږي ترڅو کاري فرصتونو ته لاسرسی ومومي. د ملګرو ملتونو د اټکل له مخې، دا مهال ښايي د افغانستان ۷۰ سلنه ښاري سیمې غیر رسمي او له پلان پرته جوړې شوې وي.

د ملګرو ملتونو دغه چارواکې ټینګار کړی چې د دغو کسانو دوامداره مدغم کېدل، د مناسب کور چمتو کول، د ځمکې حق، پاکو اوبو، روغتیايي خدماتو او زده‌کړو ته لاسرسی تر ټولو لویې ننګونې دي چې د هوارولو لپاره یې جدي پاملرنې ته اړتیا شته.

مک‌ فېډران د افغانستان د راتلونکي په اړه ویلي، نن تر بل هر وخت ډېره اړتیا ده چې ښځې، ځوانان، روڼ اندي او د ټولنې مشران په یوه ګډ لیدلوري کې سره راټول شي. دغه ناسته د اوټاوا د مشورتي پروسې په نوښت د اوټاوا پوهنتون د نړۍوالو پالیسیو د مطالعاتو مرکز په همکارۍ ترسره شوه.

د یادې ناستې د اعلامیې له مخې؛ د دغه ناستې اصلي موخه د افغانستان راتلونکي انځورول و.

سیاسي، ټولنیز، اقتصادي وضعیت، بشري او د ښځو حقونه، سیاسي مشروعیت، د کډوالو کړکېچ او د طالبانو له‌خوا پر خلکو لګول شوي محدودیتونه په دغه ناسته کې د بحث وړ موضوعات وو.

د بشري حقونو خپلواک کمېسیون پخوانۍ مشرې سیما سمر هم په دغه غونډه کې د افغانستان د وضعیت د ښه‌والي لپاره پر ګډ مسوولیت ټینګار وکړ. هغې وویل: «افغانستان د دغه ستونزمن پړاو څخه د وتلو لپاره په خبرو اترو کې زړورتیا او د ګډ مسولویت منلو کې صداقت ته اړتیا لري».

اغلې سمر ټینګار وکړ: «د تېرو تېروتنو د تکرار پر ځای موږ باید د داسې راتلونکي په جوړولو تمرکز وکړو، چې په‌کې انساني وقار، د ښځو او نجونو حقونه او د خپل برخلیک په ټاکلو کې د خلکو حق د هرې سیاسي پرېکړې اصلي محور اوسي».

یاد کمېسیون د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې دغه کډوال د ننګرهار د تورخم، د کندهار د سپین بولدک، د هلمند د بهرامچې، د نیمروز د ورېښمو پله، د هرات د اسلام‌کلا او د هلمند د بهرامچې له لارې افغانستان ته ستانه شوي دي.

د یاد کمېسیون د معلوماتو له‌مخې؛ له دې ډلې ۸۳۹ کورنۍ د ننګرهار د تورخم له لارې، ۹۲ کورنۍ د کندهار د سپین بولدک له لاری، ۸۵ د نیمروز د ورېښمو پله له لارې، ۴۷ کورنۍ د هرات د اسلام‌کلا او ۴ کورنۍ د هلمند بهرامچې له لارې له پاکستان او ایران نه ستنې شوې دي.

طالبانو زیاته کړې، په همدې ورځ یې ۸۶۳ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۴زره او ۸۵۳ ته رسېده؛ خپلو مېنو ته لېږدولې دي. دا په داسې حال کې ده، چې د پاکستان او ایران له لوري په جبري توګه د افغان کډوالو د ستنولو لړۍ له نږدې دوو کلونو راهیسې دوام لري.