عراقچي له خپلو شریکانو سره د نږدې همغږۍ په موخه اسلام‌اباد، مسقط او مسکو ته سفر پیل کړ

ونډي شرمن د برېتانیا له خبریالې میشل حسین سره په مرکه کې ټینګار کړی، چې ډیموکراتانو او هم جمهوري‌پالو داسې پالیسۍ نه دده تعقیب کړي چې رښتینې سوله او ثبات رامنځته کړي. د هغې په وینا، د امریکا کورني سیاستونه په کلکه له اسراییل سره تړلي دي او دا چاره واشنګټن په نړیواله کچه له ستونزو سره مخ کوي.

نوموړې د عراق جګړه، له اټومي تړون څخه د امریکا وتل او د پالیسیو پرله‌پسې بدلونونه د سیمې د بې‌ثباتۍ اصلي عوامل وبلل. شرمن زیاته کړه، پخواني ولسمشر بارک اوباما هڅه وکړه چې د ایران اټومي مسله د تړون له لارې حل کړي، خو ډونالډ ټرمپ دغه تړون لغوه کړ او وروسته جو بایډن هم ونه توانېد چې د له منځه تللې باور فضا له امله دغه تړون بېرته راژوندی کړي.

شرمن همداراز د ډونالډ ټرمپ پر سیاستونو نیوکه وکړه او ویې ویل چې د ایران د اټومي تړون لغوه کول او د اوکراین په جګړه کې د ملاتړ کمول ناسمې پرېکړې وې. هغې د «ابراهیم تړون» په اړه وویل چې دا نوښت که څه هم د عربي هېوادونو او اسراییل ترمنځ د اړیکو لپاره مهم و، خو بشپړ عملي نه شو.

شرمن همداراز ویلي، چې فلسطینیان د کور، کرامت او سولې مستحق دي او اسراییل هم د امنیت حق لري. هغې ټینګار وکړ چې د هېڅ ملت یا تمدن له نابودۍ ملاتړ نه کوي، که هغه فلسطینیان وي او که د ایران خلک.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر محمد اسحاق ډار نن جمعه، پر خپله اېکس‌پاڼه لیکلي، چې له ایراني سیال سره یې د سیمې د امنیتي وضعیت، د اوربند د دوام او هغو هڅو په اړه مفصلې خبرې کړې چې اسلام‌اباد یې د امریکا او ایران ترمنځ د اړیکو د رغولو لپاره کوي. اسحاق ډار د ستونزو د هواري لپاره د مثبتو اړیکو پر اهمیت ټینګار وکړ او ویې ویل چې د اختلافاتو د حل لپاره پر وخت اقدامات ضروري دي.

د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي په دې خبرو کې د پاکستان رول وستایه او ویې ویل چې اسلام‌اباد تل د سیمې د سولې لپاره رغنده هڅې کړې دي. د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت په یوه بیان کې ویلي، چې دواړو وزیرانو هوکړه کړې ترڅو د سیمې د ثبات لپاره خپل تماسونه او همغږي روانه وساتي.

په ورته مهال د ایران د بهرنیو چارو وزیر د پاکستان د پوځ له مشر مارشال عاصم منیر سره هم ټیلیفوني خبرې کړې دي.

دا ډیپلوماټیکې اړیکې پر داسې مهال ټینګېږي چې په اسلام‌اباد کې د امریکا او ایران ترمنځ د احتمالي خبرو لپاره چمتووالی نیول شوی او د سیمې هېوادونه هڅه کوي د شخړو په کمولو کې فعال رول ولوبوي.

د پاکستان حکومتي چارواکي وايي چې دا امنیتي تدابیر ښايي ژر پای ته ونه رسېږي، ځکه دوی ته ویل شوي چې د امریکا او ایران د استازو ترمنځ خبرې اترې «هره ورځ» پیل کېدای شي.

یو چارواکي په دې اړه ویلي: «موږ ته لارښوونه شوې چې هر وخت د امریکایي او ایراني پلاوو هرکلي ته چمتو واوسو.»

تر دې وړاندې د اپرېل په ۱۱مه هم د اسلام‌اباد ټولي برخي د ورته خبرو لپاره تړل شوي وي، خو هغه ناسته بې‌پایلې پای ته ورسېده. اوسني وضعیت د ښار د اوسېدونکو عادي ژوند ګډوډ کړی دی، ډېری هغه کسان چې د کار لپاره ښار ته راځي، د لارو د بندښت له امله له سختو ستونزو سره مخ دي.

د اسلام‌اباد یو اوسېدونکی وايي: «کله حکومت او رسنۍ وايي خبرې کېږي او کله وايي نه کېږي، هېڅوک په اصلي کیسه نه پوهېږي.»

په ورته وخت کې لسګونه نړیوال خبریالان چې په بېلابېلو هوټلونو کې دېره دي، لا هم د خبرو د پیل په تمه دي، خو تر اوسه د راپور ورکولو لپاره کوم مهم پرمختګ نه دی شوی.

یو خبریال وايي: «موږ په بې‌برخلیکه حالت کې یو او نه پوهېږو چې راتلونکی څه دی.»

په ټوله کې، اسلام‌اباد د دغو ډيپلوماټیکو هڅو په تمه په یو ډول امنیتي کلابندۍ کې پاتې دی، په داسې حال کې چې نه د خبرو پیل شته او نه هم د لګول شویو بندیزونو د پای کومه نېټه مالومه ده.

د مرستندویه سازمانونو د اېتلاف له خوا په خپاره شوي وروستي راپور کې راغلي، چې په ۲۰۲۵ کال کې په ۴۷ هېوادونو کې ۲۶۶ میلیونه وګړي له سختې لوږې سره مخ وو، چې له ډلې یې ۱،۴ میلیونه کسان په هایتي، مالي، غزه، جنوبي سوډان، سوډان او یمن کې له ناوریني حالت سره مخ شوي دي.

راپور زیاتوي چې یوازې په ۲۰۲۵ کال کې ۳۵،۵ میلیونه ماشومان په نړۍ کې له خوارځواکۍ سره لاس او ګریوان وو، چې نږدې ۱۰ میلیونه یې له سختې او شدیدې خوارځواکۍ کړېدل.

پر همدغه مهال د کرنې د پراختیا لپاره د ملګرو ملتونو د نړیوال صندوق مشر الوارو لاریو خبرداری ورکوي چې پر ایران د امریکا او اسراییل د جګړې احتمالي پراختیا به د انرژۍ او سرې پر سوداګرۍ منفي اغېز وکړي. دا چاره به په نړیوالو بازارونو کې د خوړو بیې لوړې کړي او هغه هېوادونه به تر ټولو ډېر وځپي چې پر وارداتو تکیه لري.

لاریو وایي: «حتی که په منځني ختیځ کې جګړه همدا اوس هم پای ته ورسېږي، موږ پوهېږو چې د خوراکي توکو د بیو لوړوالی او انفلاسیون به په راتلونکو شپږو میاشتو کې خپلې اغېزې وښيي.»

د راپور له‌مخې، په نایجریا کې اټکل کېږي چې په ۲۰۲۶ کال کې ۴،۱ میلیونه نور کسان هم د شدیدې لوږې له ګواښ سره مخ شي.

راپور ښيي چې تېر کال د خوړو په برخه کې نړیوالې مرستې ۳۹ سلنه او پراختیایي مرستې ۱۵ سلنه کمې شوې دي، چې دا په خپله د کړکېچ د ژورېدو لامل ګرځي.

مک‌ فېډران د افغانستان د راتلونکي په اړه ویلي، نن تر بل هر وخت ډېره اړتیا ده چې ښځې، ځوانان، روڼ اندي او د ټولنې مشران په یوه ګډ لیدلوري کې سره راټول شي. دغه ناسته د اوټاوا د مشورتي پروسې په نوښت د اوټاوا پوهنتون د نړۍوالو پالیسیو د مطالعاتو مرکز په همکارۍ ترسره شوه.

د یادې ناستې د اعلامیې له مخې؛ د دغه ناستې اصلي موخه د افغانستان راتلونکي انځورول و.

سیاسي، ټولنیز، اقتصادي وضعیت، بشري او د ښځو حقونه، سیاسي مشروعیت، د کډوالو کړکېچ او د طالبانو له‌خوا پر خلکو لګول شوي محدودیتونه په دغه ناسته کې د بحث وړ موضوعات وو.

د بشري حقونو خپلواک کمېسیون پخوانۍ مشرې سیما سمر هم په دغه غونډه کې د افغانستان د وضعیت د ښه‌والي لپاره پر ګډ مسوولیت ټینګار وکړ. هغې وویل: «افغانستان د دغه ستونزمن پړاو څخه د وتلو لپاره په خبرو اترو کې زړورتیا او د ګډ مسولویت منلو کې صداقت ته اړتیا لري».

اغلې سمر ټینګار وکړ: «د تېرو تېروتنو د تکرار پر ځای موږ باید د داسې راتلونکي په جوړولو تمرکز وکړو، چې په‌کې انساني وقار، د ښځو او نجونو حقونه او د خپل برخلیک په ټاکلو کې د خلکو حق د هرې سیاسي پرېکړې اصلي محور اوسي».