تر کرونا وبا وروسته؛ په دوبۍ کې د لومړي ځل لپاره د کورونو بیې راټیټې شوې

ټرمپ دغه څرګندونې وروسته له هغې وکړې، چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د سفیرانو په کچه د خبرو دوهم پړاو مشري یې وکړه. هغه وویل چې تر دې وړاندې د داسې قانون له شتون څخه نه و خبر، خو اوس «نږدې ډاډه» دی چې دا بندیز به ډېر ژر لرې شي.

د نوموړي دا خبرې د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو له خوا هم تایید شوې دي.

په ورته وخت کې، راپورونه ښيي چې د امریکا د بهرنیو چارو وزارت په وروستیو ورځو کې پر لبنان فشار زیات کړی څو دغه قانون لغوه کړي.

هغه وويل: «هغه څه چې موږ د کلابندۍ له لارې ترسره کړي، حيرانوونکي دي؛ هېڅوک نه شي کولای ترې تېر شي او ان څوک د هڅې جرأت هم نه کوي».

ټرمپ دغه څرګندونې د پنجشنبې په ماښام په سپينه ماڼۍ کې وکړې او زياته يې کړه چې يوازې يوه پېښه وه چې يوې بېړۍ هڅه کړې وه له دې محدوديت څخه تېره شي، خو ودرول شوه، او له هغې وروسته «بل هېچا هڅه نه ده کړې».

هغه همدارنګه خبرداری ورکړ چې که د ايران حکومت په هرمز تنګي کې د ماینونو اېښودلو هڅه وکړي، دا به «لويه تېروتنه» وي. د هغه په وينا، دا کار به تر دې زيات چې امريکا ته زيان ورسوي، خپله ايران ته تاوان ورسوي او عوايد به يې راکم کړي.

د امريکا ولسمشر د خپلو خبرو په دوام کې د سيمې پر هېوادونو، لکه متحده عربي امارات، سعودي عربستان، کويټ، قطر او بحرين د ایران اسلامي جمهوريت بريدونو ته اشاره وکړه او ويې ويل چې دا کارونه «ناڅاپي» وو او دا يې «لويه تېروتنه» وبلله.

هغه ټينګار وکړ چې که ايران په هرمز تنګي کې د ماین‌اېښودنې ګام واخلي، نو دا پرېکړه به «ډېره ناسمه» وي.

پولنډي رسنیو د پنج‌شنبې په ورځ (د غویي ۳مه) راپور ورکړی چې دغه کسان په داسې حال کې له پولنډ څخه ایستل شوي چې د محکمې او د بهرنیو چارو وزارت دواړو د دې پرېکړې مخالفت کړی و.

د راپور له مخې، له ټولیزو نهو کسانو څخه درې یې کابل ته لېږدول شوي دي. د پولنډ د سرحدي ساتنې ادارې ویلي چې د محکمې پرېکړه دوی ته په وخت نه ده رسېدلې، خو ټینګار یې کړی چې دا درې کسان د «نا مطلوبو اشخاصو» په نوملړ کې شامل وو.

د راپور له مخې، د دغو کسانو وکیلانو ویلي، چې دا اقدام د نړیوالو قوانینو له مخې ستونزمن او جنجالي دی.

همداراز ویل شوي چې د اروپايي بشري حقونو د محکمې د لنډمهالي بندیز پرېکړه مخکې له عملیاتو څخه پولنډي چارواکو ته رسېدلې وه، خو سره له دې بیا هم د ایستلو بهیر دوام کړی دی.

ځینو حقوقي بنسټونو ویلي، چې دا اقدام د محکمې د پرېکړو سرغړونه ده، ځکه دا کسان پرته له کوم جزايي محکومیت څخه ایستل شوي او د پناه غوښتنې له حقه بې‌برخې شوي دي.

دا پېښه په داسې وخت کې ترسره شوې، چې د اروپايي ټولنې هېوادونه تمه لري په راتلونکو اوونیو کې د طالبانو یو پلاوی مېلمه کړي، څو اروپا ته د هغو افغان کډوالو د بېرته ستنېدو په اړه خبرې وکړي چې «مجرم» بلل شوي دي.

دغه سازمان په خپل تازه ایکس پیغام کې ویلي، چې د فلسطیني خبریالې امال خلیل د وژل کېدو پېښه باید په بې‌طرفه او باوري ډول وڅېړل شي، څو د عدالت او حساب ورکولو زمینه برابره شي.

دغه بنسټ ټینګار کړی، چې خبریالان چې یوازې د خپلو رسنیزه دنده ترسره کوي، د نړیوال بشري قانون له مخې د ملکي وګړو په توګه خوندي دي او په قصدي ډول هدف ګرځول یې د منلو وړ نه دي.

د بشر حقونو څار بنسټ ویلي: «په قصدي ډول د ملکي وګړو هدف ګرځول د جګړې جرم دی.»

په بیان کې همدارنګه راغلي چې نړیواله ټولنه باید د سیمې په کچه د اسراییلو د تکراري سرغړونو په وړاندې عملي اقدامات وکړي، او یوازې غندنې کافي نه دي.

دغه بنسټ زیاته کړې: «یوازې غندنې، که هر څومره سختې هم وي، د وضعیت د حل لپاره بسنه نه کوي.»

تر اوسه د یادې پېښې په اړه د اړوندو لورو رسمي او تفصیلي غبرګونونه نه دي خپاره شوي، خو د بشري حقونو سازمانونه د خبریالانو پر خوندیتوب او د جګړو پر مهال د نړیوال قانون پر عملي کېدو ټینګار کوي.

د نیویارک ټایمز د راپور له مخې، سلګونه هغه افغان کډوال چې د امریکايي ځواکونو سره یې د جګړې پر مهال همکاري کړې وه او له کلونو راهیسې د قطر په کمپ «اس سیلیه» کې بند پاتې دي، وایي چې د ناڅرګند راتلونکي له امله له سخت فشار سره مخ دي.

د راپور په وینا، دا افغانان چې پکې د امریکايي پوځ پخواني ژباړونکي، د ځانګړو ځواکونو غړي او د امریکایي سرتېرو خپلوان شامل دي، اوس له دوو سختو انتخابونو سره مخ دي: یا د طالبانو تر واک لاندې افغانستان ته ستنېدل او یا د کانګو ډیموکراتیک جمهوریت ته لېږدول کېدل، چې ځینو یې حتا نوم هم نه دی اورېدلی.

یو کمپ مېشت افغان اراش وایي: «اوس موږ د بد او تر بدتر انتخابونو ترمنځ بند پاتې یو.»

د کمپ ځینو اوسېدونکو ویلي چې د کمپ چارواکو هغوی ته د بېرته ستنېدو لپاره د وړیا ټکټونو او مالي مرستو وړاندیز هم کړی دی. خو د کمپ چارواکو ویلي چې تر اوسه هېڅ وروستۍ پرېکړه نه ده شوې.

په یوه پیغام کې چې د کمپ چارواکو د واټس‌اپ ډلې له لارې لېږلی، ویل شوي: «تر اوسه هېڅ دریم هېواد د بیا مېشتېدو لپاره په رسمي ډول نه دی تایید شوی. د امریکا حکومت د رضاکارانه بیا مېشتېدو د فرصتونو د موندلو لپاره خبرې روانې ساتلي دي.»

په همدې حال کې، د طالبانو د حکومت ویاند ذبیح‌الله مجاهد ویلي چې افغان حکومت د دغو کسانو بېرته ستنېدو ته هرکلی وایي. هغه ویلي: «اوس دوی پوه شوي چې امریکایان هغو کسانو ته څومره اهمیت ورکوي چې له هغوی سره یې کار کړی و.»

نوموړي د بشري حقونو د سرغړونو د ادعاوو په اړه له څرګندونې ډډه کړې، چې پکې د پخوانیو افغان چارواکو او د امریکايي ځواکونو د همکارانو د وژنو، بندي کولو او شکنجې راپورونه شامل دي.

د راپور له مخې، د ټرمپ ادارې له وړاندې هڅې کړې چې د افغان کډوالو د امریکا ته د داخلېدو مخه ونیسي، او د بیا مېشتېدو پروګرامونه یې هم ځنډولي دي. یوازې په وروستیو میاشتو کې سلګونه کسان بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.

د کمپ یو شمېر اوسېدونکي وایي، که د کانګو انتخاب یوازینۍ لاره وي، نو ځینې به بېرته افغانستان ته ستنېدل هم ومني، خو ځینې نور بیا وایي چې هېڅ یو انتخاب د منلو وړ نه دی.

۱۵کلنه زهره چې په کمپ کې ده، ویلي: «افغانستان زما وطن دی، زه یې درناوی کوم، خو زه د بېرته ستنېدو لپاره چمتو نه یم.»

د بشري مرستو بنسټونه او ځینې امریکایي سیاستوال وایي چې دا ډول پلانونه د افغان کډوالو لپاره «اجباري انتخابونه» دي او د خوندي راتلونکي تضمین نه لري.