د چین د بهرنیو چارو وزارت د ایران د بېړۍ په اړه د ډونالډ ټرمپ ادعاوې رد کړې

د پاکستان حکومتي چارواکي وايي چې دا امنیتي تدابیر ښايي ژر پای ته ونه رسېږي، ځکه دوی ته ویل شوي چې د امریکا او ایران د استازو ترمنځ خبرې اترې «هره ورځ» پیل کېدای شي.

یو چارواکي په دې اړه ویلي: «موږ ته لارښوونه شوې چې هر وخت د امریکایي او ایراني پلاوو هرکلي ته چمتو واوسو.»

تر دې وړاندې د اپرېل په ۱۱مه هم د اسلام‌اباد ټولي برخي د ورته خبرو لپاره تړل شوي وي، خو هغه ناسته بې‌پایلې پای ته ورسېده. اوسني وضعیت د ښار د اوسېدونکو عادي ژوند ګډوډ کړی دی، ډېری هغه کسان چې د کار لپاره ښار ته راځي، د لارو د بندښت له امله له سختو ستونزو سره مخ دي.

د اسلام‌اباد یو اوسېدونکی وايي: «کله حکومت او رسنۍ وايي خبرې کېږي او کله وايي نه کېږي، هېڅوک په اصلي کیسه نه پوهېږي.»

په ورته وخت کې لسګونه نړیوال خبریالان چې په بېلابېلو هوټلونو کې دېره دي، لا هم د خبرو د پیل په تمه دي، خو تر اوسه د راپور ورکولو لپاره کوم مهم پرمختګ نه دی شوی.

یو خبریال وايي: «موږ په بې‌برخلیکه حالت کې یو او نه پوهېږو چې راتلونکی څه دی.»

په ټوله کې، اسلام‌اباد د دغو ډيپلوماټیکو هڅو په تمه په یو ډول امنیتي کلابندۍ کې پاتې دی، په داسې حال کې چې نه د خبرو پیل شته او نه هم د لګول شویو بندیزونو د پای کومه نېټه مالومه ده.

د مرستندویه سازمانونو د اېتلاف له خوا په خپاره شوي وروستي راپور کې راغلي، چې په ۲۰۲۵ کال کې په ۴۷ هېوادونو کې ۲۶۶ میلیونه وګړي له سختې لوږې سره مخ وو، چې له ډلې یې ۱،۴ میلیونه کسان په هایتي، مالي، غزه، جنوبي سوډان، سوډان او یمن کې له ناوریني حالت سره مخ شوي دي.

راپور زیاتوي چې یوازې په ۲۰۲۵ کال کې ۳۵،۵ میلیونه ماشومان په نړۍ کې له خوارځواکۍ سره لاس او ګریوان وو، چې نږدې ۱۰ میلیونه یې له سختې او شدیدې خوارځواکۍ کړېدل.

پر همدغه مهال د کرنې د پراختیا لپاره د ملګرو ملتونو د نړیوال صندوق مشر الوارو لاریو خبرداری ورکوي چې پر ایران د امریکا او اسراییل د جګړې احتمالي پراختیا به د انرژۍ او سرې پر سوداګرۍ منفي اغېز وکړي. دا چاره به په نړیوالو بازارونو کې د خوړو بیې لوړې کړي او هغه هېوادونه به تر ټولو ډېر وځپي چې پر وارداتو تکیه لري.

لاریو وایي: «حتی که په منځني ختیځ کې جګړه همدا اوس هم پای ته ورسېږي، موږ پوهېږو چې د خوراکي توکو د بیو لوړوالی او انفلاسیون به په راتلونکو شپږو میاشتو کې خپلې اغېزې وښيي.»

د راپور له‌مخې، په نایجریا کې اټکل کېږي چې په ۲۰۲۶ کال کې ۴،۱ میلیونه نور کسان هم د شدیدې لوږې له ګواښ سره مخ شي.

راپور ښيي چې تېر کال د خوړو په برخه کې نړیوالې مرستې ۳۹ سلنه او پراختیایي مرستې ۱۵ سلنه کمې شوې دي، چې دا په خپله د کړکېچ د ژورېدو لامل ګرځي.

مک‌ فېډران د افغانستان د راتلونکي په اړه ویلي، نن تر بل هر وخت ډېره اړتیا ده چې ښځې، ځوانان، روڼ اندي او د ټولنې مشران په یوه ګډ لیدلوري کې سره راټول شي. دغه ناسته د اوټاوا د مشورتي پروسې په نوښت د اوټاوا پوهنتون د نړۍوالو پالیسیو د مطالعاتو مرکز په همکارۍ ترسره شوه.

د یادې ناستې د اعلامیې له مخې؛ د دغه ناستې اصلي موخه د افغانستان راتلونکي انځورول و.

سیاسي، ټولنیز، اقتصادي وضعیت، بشري او د ښځو حقونه، سیاسي مشروعیت، د کډوالو کړکېچ او د طالبانو له‌خوا پر خلکو لګول شوي محدودیتونه په دغه ناسته کې د بحث وړ موضوعات وو.

د بشري حقونو خپلواک کمېسیون پخوانۍ مشرې سیما سمر هم په دغه غونډه کې د افغانستان د وضعیت د ښه‌والي لپاره پر ګډ مسوولیت ټینګار وکړ. هغې وویل: «افغانستان د دغه ستونزمن پړاو څخه د وتلو لپاره په خبرو اترو کې زړورتیا او د ګډ مسولویت منلو کې صداقت ته اړتیا لري».

اغلې سمر ټینګار وکړ: «د تېرو تېروتنو د تکرار پر ځای موږ باید د داسې راتلونکي په جوړولو تمرکز وکړو، چې په‌کې انساني وقار، د ښځو او نجونو حقونه او د خپل برخلیک په ټاکلو کې د خلکو حق د هرې سیاسي پرېکړې اصلي محور اوسي».

د ناروې لومړی وزیر یوناس ګار ستوره په یوه اعلامیه کې ویلي: «موږ دغه قانون وړاندې کوو؛ ځکه غواړو ماشومان د ماشومتوب فرصت ولري». هغه وایي: «لوبې، ملګرتیا او ورځنی ژوند باید د الګوریتمونو او سکرینونو تر کنټرول لاندې رانه‌شي».

د ناروې لومړي وزیر ټینګار کړی، چې «دا د ماشومانو د ډیجیټل ژوند د ساتنې لپاره یو مهم ګام دی». د راپورونو له مخې؛ د خواله رسنیو د کارولو په اړه به نوی قانون د ۲۰۲۶کال تر پایه د ناروې پارلمان ته وړاندې شي.

تر دې مخکې ځینو نورو هېوادونو هم ورته محدودیتونه او بندیزونه لګولي دي؛ اسټرالیا هم تر دې وړاندې له ۱۶ کلونو څخه کم عمره ماشومانو لپاره د خواله رسنیو پر کارولو بندیز لګولی و.

د راپور له مخې؛ په دوبۍ کې د کورونو بیې تر کرونا وبا وروسته د لومړي ځل لپاره راکمې شوې دي. کارپوهان باور لري، چې د بیو دغه کمښت د امریکا او اسراییل له لوري له ایران سره د جګړې او د پانګه‌والو د باور کمېدو مستقیمه پایله ده.

د کورونو د بیو د شاخص له مخې چې د ولیواسترت (ValuStrat ) د ملکیتونو مشورتي ادارې له‌خوا جوړ شوی، بیې په مارچ میاشت کې د تېرې میاشتې پرتله ۵.۹ سلنه راکمې شوې دي. دا د ۲۰۲۰کال راهیسې لومړی ځل دی، چې بیې د کمېدو په لور روانې دي. که څه هم له دغه کمښت سره، سره بیې لاهم په هغه کچه کې دي، چې شاوخوا شپږ میاشتې مخکې وې.

پر بازار د سیمه‌ییزو ترینګلتیاوو اغېز

په وروستیو کلونو کې د دوبۍ د ملکیتونو بې‌سارې وده د بهرنیو پانګونو او د شتمنو کسانو د کډوالۍ پایله وه او بیې له ۲۰۲۰کال راهیسې تر ۷۰ سلنې لوړې شوې وې؛ خو اوس د دغه بازار وده او ثبات د ایران، امریکا او اسراییل ترمنځ د جګړې تر اغېز لاندې راغلی دی.

د ریدین(REIDIN) ادارې شمېرې ښيي، چې په مارچ میاشت کې د استوګنې د معاملاتو ارزښت نږدې ۲۰ سلنه راکم شوی او شاوخوا ۳۷.۲ مېلیارد درهمو (۱۰.۱ میلیارد ډالر) ته رسېدلی دی.

همدارنګه د معاملاتو شمېر هم راکم شوی، چې له شاوخوا ۱۶زرو څخه په تېره میاشت کې ۱۳زرو ته راټیټ شوی. د بیټر هومز Betterhomes شرکت اجراییه مشر لوېس هارډینګ په دې اړه ویلي: «بازار به ژر خپلې پخوانۍ لوړې کچې ته ونه رسېږي او ښایي دغه بیې نورې هم راکمې شي. د دې په پام کې نیولو سره چې د نفوس وده ښايي د پخوا په څېر نه‌وي او ډېر نوي استوګنیز واحدونه بازار ته وړاندې کېږي، موږ به د تقاضا له کمښت سره مخ شو».