ملا هبت‌الله خپل یو نږدې کس د بدخشان د کانونو رییس وټاکه

د برېتانیا د کورنیو چارو وزیرې شبانه محمود څرګنده کړې، چې د برېتانیا په دولتي بنسټونو کې د افغانانو د بېرته ستنولو په اړه «نورې خبرې» هم روانې دي. دا په داسې حال کې ده چې تر اوسه برېتانیا د طالبانو د ادارې د په رسمیت نه پېژندلو له امله نه ده توانېدلې چې رد شوي پناه غوښتونکي بېرته افغانستان ته واستوي. خو د وزیرې تازه څرګندونې ښيي چې ښايي د لندن په اوسني سیاست کې د پام وړ بدلون راشي.

دا پرمختګونه پر داسې مهال کېږي چې سوېډن تایید کړې چې د کابل او بروکسل ترمنځ د کډوالو د بېرته ستنېدو پر سر خبرې روانې دي.

د شمېرو له مخې، افغانان د ۲۰۲۵ کال تر جون میاشتې پورې تر ټولو لویه ډله وه چې د کوچنیو کښتیو له لارې برېتانیا ته تللي دي. په دې موده کې شاوخوا ۶۳۶۰ افغانان دغه هېواد ته داخل شوي، چې د تېر کال په پرتله ۱۸ سلنه زیاتوالی ښيي.

له بلې خوا، په برېتانیا کې د افغانانو د پناه غوښتنې د منلو کچه په بې‌ساري ډول کمه شوې ده، دا کچه په ۲۰۲۳ کال کې ۹۹ سلنه وه، خو د ۲۰۲۵ کال په لومړۍ نیمایي کې ۳۸ سلنې ته راښکته شوې ده.

د بشري حقونو بنسټونو د دغې پرېکړې په اړه اندېښنه ښودلې او ټینګار کوي چې د ملګرو ملتونو په وینا افغانستان د «بشري حقونو په هدیره» بدل شوی دی. د بشري حقونو فعلانو خبرداری ورکوي چې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان ته د پناه غوښتونکو بېرته لېږل، چېرته چې «جنسیتي اپارټایډ»، شکنجه او هدفي وژنې روانې دي، د هغوی ژوند له جدي خطر سره مخ کولای شي.

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت خبر ورکړی چې امنیتي ځواکونو د هېواد په بېلابېلو ولایتونو کې د نشه‌يي توکو د قاچاق او پلور پر ضد عملیات ترسره کړي، چې په پایله کې ۸۰ تنه نیول شوي دي.

د یاد وزارت په وینا، له نیول شویو کسانو سره له ۸ کیلوګرامو زیات چرس، ۳۶۰۰ د نشه‌يي ګولۍ او یوه اندازه شیشه هم ترلاسه شوې ده.

همدارنګه د کابل امنیه قوماندانۍ ویلي چې د بګرامیو ولسوالۍ په جلا عملیاتو کې ۵ نور کسان د غلا او نشه‌يي ګولیو د ساتلو په تور نیول شوي دي.

د قوماندانۍ په وینا، له دغو کسانو څخه یوه تومانچه، چاقو او ۵۰۰ د نشه‌يي ټابلیټ کا ګولۍ هم ترلاسه شوې دي.

مسوولین وایي چې نیول شوي کسان د هېواد د بېلابېلو ولایتونو لکه کندهار، کونړ، ننګرهار، کاپیسا، کندز، سمنګان، بامیان، پروان، لغمان، بغلان، جوزجان، فراه او خوست څخه دي، او د قانوني چلند لپاره اړوندو ادارو ته سپارل شوي دي.

د وژل شوي ۵۱ کلن بشیرخان کورنۍ نن شنبه، د غويي پر ۵مه وویل، چې د نوموړي وژل کېدو په تړاو د طالبانو د جلال اباد دوهمې حوزې مسوولینو ورته ضد او نقیض معلومات ورکړي دي.

د بشیرخان د کورنۍ د غړو په وینا، طالبانو په پیل کې ورته ویلي وو چې نوموړی امنیتي پوستې ته د نه درېدو له امله ویشتل شوی، خو وروسته یې ادعا وکړه چې هغه پر یوه کور د چاپې پر مهال له دوی سره مقابله کړې وه.

د بشیر خان د کورنۍ یو غړی وایي: «بشیرخان ۱۶ ډزې وېشتل شوی و، که پېښه هر ډول رامنځته شوي وي نو د محکمې پرته د یو بې وسلې کس په دا ډول وژل او بیا ویل چې باید دا پېښه رسنیزه نه شي.»

دغې کورنۍ زیاته کړې چې د بشیر خان پر بدن د ډزو د نښو ترڅنګ د سختې شکنجې نښې هم لیدل کېږي او بدن یې شین شوی و. دوی وایي طالبانو په لومړیو کې د جسد له سپارلو ډډه کوله او فشار یې پرې راوړی و چې موضوع باید رسنیزه نه کړي.

د بشیرخان وژل کېدو وروسته د هغه جسد د جلال اباد ښار دوهمې حوزې ته لېږدول کېږي او بیا وروسته د ځینو شرایطو پر اساس کورنۍ ته سپارل کېږي.

ياده کورنۍ پر طالبانو نیوکه کوي چې په دغه نظام کې قانوني بهیر نشته او هر وسله‌وال طالب په خپله هم قومندان دی او هم قاضي، چې خپله پرېکړه په خپله عملي کوي.

تر اوسه طالب چارواکو د دې پېښې او د وژل شوي کس د کورنۍ د دغو تورونو په اړه رسمي غبرګون نه دی ښودلی.

دغه ریاست خبر ورکړی چې د یاد ولایت په بېلابېلو سیمو کې د وروستیو بارانونو او سېلابونو له امله زیانمنو شویو کورنیو سره د مرستو لړۍ ترسره شوې ده.

د یاد ریاست په وینا، دغه مرستې د سروې او ارزونې له ترسره کېدو وروسته ۲۳۲ مستحقو کورنیو ته وېشل شوې دي.

چارواکي وایي چې دا مرستې د نړیوالو مرستندویو بنسټونو، لکه د کډوالۍ نړیوال سازمان، د خوړو نړیوال پروګرام او د ملګرو ملتونو د ماشومانو د ملاتړ صندوق په مالي او تخنیکي ملاتړ برابرې شوې دي.

د یادونې ده چې په دې مرستو کې خوراکي او غیرخوراکي توکي شامل وو، چې موخه یې د سېلاب‌ځپلو کورنیو د بیړنیو اړتیاوو پوره کول دي.

دې ادارې اوسنی وضعیت یو «خاموش اضطراري حالت» بللی او د نړیوالو مرستو پر حیاتي اهمیت یې ټینګار کړی.

د خوړو نړیوال پروګرام پر اېکس د یوې ویډیو په خپرولو سره افغانستان کې د ژوند شرایطو د خرابېدو په اړه اندېښنه څرګنده کړې او ویلي یې دي چې لوږه او خوارځواکي په بېساري ډول د دغه هېواد د ماشومانو راتلونکی ناڅرګند حالت سره مخ کوي .

دغه اداره وايي چې د ډېرو افغان کورنیو لپاره خوراکي مرستې د امید او بشپړې نا امیدۍ ترمنځ وروستۍ پوله ده.

د خوړو نړیوال پروګرام له برېتانیا څخه د ملاتړ مننه کړې او ټینګار یې کړی چې د میندو او ماشومانو د ملاتړ لپاره دې مرستې دوام ومومي.

دغې ادارې تېر کال خبرداری ورکړی و چې په افغانستان کې لوږه په چټکۍ او د اندېښنې وړ زیاتیدو په حال کې ده. له دې سره، وچکالۍ، اقتصادي سقوط، د کډوالو ایستل، زلزلې او د نړیوالو مرستو کمښت د دې بشري ناورین اصلي لاملونه دي.

د خوړو نړیوال پروګرام وايي چې اوس مهال د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې میلیونونه میندې او ماشومان د خوارځواکۍ له ستونزې سره مخ دي او دا بحران لا پراخېږي.

ځینې منتقدین وايي چې طالبانو په داسې وضعیت کې هم خپل لومړیتوب د نجونو او ښځو پر محدودیتونو او د ټولنیزو ازادیو پر ځپلو متمرکز کړی.